Hơn 1 năm qua, tỉnh Quảng Ninh cũng như các bộ, ngành Trung ương, đông đảo các tổ chức, đoàn thể, nhân dân cả nước đã và đang nỗ lực tuyên truyền, vận động bầu chọn cho Vịnh Hạ Long trở thành 1 trong 7 kỳ quan thiên nhiên thế giới. Đi đôi với bầu chọn, công tác bảo vệ, giữ gìn môi trường cũng như các giá trị khác của Vịnh Hạ Long luôn được Tỉnh uỷ, UBND tỉnh, các bộ, ngành quan tâm, chỉ đạo thực hiện. Đáng tiếc là một số doanh nghiệp đã phớt lờ các quy định, có những hành vi xâm hại đến môi trường Vịnh Hạ Long...
Một trong những đống bùn thải đơn vị thi công luồng ngoài cảng Cái Lân đổ sai quy định, trồi lên cả mặt nước. (Ảnh chụp sáng 1-9-2008).
Khi “thủ phạm” đa phần là các doanh nghiệp
Trong những năm qua, các vụ vi phạm gây ô nhiễm môi trường Vịnh Hạ Long được cơ quan chức năng phát hiện, ''được'' báo chí nêu tên chiếm đại đa số là các doanh nghiệp. Chúng tôi đã có lần đề cập tới chuyện cảng than ở khu vực Cao Xanh - Hà Khánh bốc rót than gây rơi vãi xuống biển; các doanh nghiệp ở khu công nghiệp Cái Lân lấn biển, đổ phế liệu gạch ngói vỡ mà không có kè chắn làm rửa trôi bùn đất và các chất độc hại ra Vịnh Hạ Long. Theo các nhà khoa học thì lượng bùn đất bị rửa trôi sẽ bồi lắng đáy Vịnh, tác động tiêu cực đến hệ sinh thái đáy, nhất là san hô. San hô chết đồng nghĩa với hàng trăm loài sinh vật khác sẽ hết chốn dung thân. Đó là chuyện của năm trước, còn mới đây, ngày 29-8-2008, Ban Quản lý Vịnh Hạ Long đã phát hiện và có văn bản yêu cầu cơ quan chức năng TP Hạ Long xử lý nghiêm 2 vụ việc gây ảnh hưởng tới môi trường Vịnh Hạ Long. Vụ thứ nhất là trường hợp ông Cao Thọ Phượng ở tổ 5, khu 5, phường Yết Kiêu, TP Hạ Long có hành vi lập bến thuỷ nội địa tại khu vực chân cầu Bãi Cháy để kinh doanh cát xây dựng. Quá trình bơm xả cát từ tàu lên bãi tập kết đã xả nước thải lẫn bùn đất xuống Vịnh Hạ Long. Vụ thứ 2 diễn ra tại bến phà Bãi Cháy (phía Hòn Gai), Công ty TNHH Thương mại Luôn Thành Đạt, trụ sở tại phường Cẩm Thạch (Cẩm Phả) đã mua lại 7 phà máy của Công ty quản lý cầu phà Quảng Ninh. Thay vì kéo đi nơi khác tháo dỡ và có các biện pháp đảm bảo an toàn môi trường thì doanh nghiệp này lại thuê lại 1 đơn vị đến từ Thái Nguyên ''làm thịt'' các con phà kia ngay tại bến. Điều đó có nghĩa những rỉ sắt và dầu máy còn sót lại sẽ chảy xuống Vịnh Hạ Long.
Tuy nhiên, các vụ việc trên vẫn chẳng thấm vào đâu so với vụ mới đây Ban quản lý dự án Hàng Hải II, mà trực tiếp là Tổng Công ty Xây dựng đường thuỷ (Bộ Giao thông Vận tải), trong quá trình thi công nạo vét luồng ngoài cảng Cái Lân đã không tuân thủ các quy định về môi trường, báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) của dự án đã được phê duyệt, ngang nhiên đổ thải sai quy định làm ảnh hưởng đến môi trường và an toàn giao thông trên Vịnh Hạ Long. Thay vì đổ thải tại nơi quy định, đơn vị thi công đã “đánh bùn sang ao” bằng cách đổ luôn bùn đất ngay bên cạnh luồng, tạo thành 1 “con đê” dài khoảng 500m, từ phao số 8 đến phao số 10, có chỗ nhô cao khỏi mặt nước 30cm-40cm. Đây là khu vực trong vùng bảo vệ tuyệt đối của Vịnh Hạ Long. Theo lãnh đạo Ban Quản lý Vịnh Hạ Long thì trước ngày phát hiện vụ việc trên (31-8), ngày 25-8, Ban đã chủ trì phối hợp với Thanh tra Sở Tài nguyên Môi trường, Phòng Cảnh sát Môi trường Công an tỉnh kiểm tra và đã nhắc nhở bên thi công, yêu cầu đơn vị phải có các biện pháp đảm bảo môi trường tại khu vực thi công. Nhưng thực tế, bên thi công đã không chấp hành, khi bị cơ quan chức năng phát hiện, mới thuê phương tiện trong đêm tối đến san gạt hòng phi tang hiện trường. Trong công văn số 1029/BQLVHL-KTXLVP, ngày 3-9-2008 của Ban Quản lý Vịnh Hạ Long gửi UBND tỉnh báo cáo sự việc trên ghi rõ ''Qua đánh giá ban đầu, các đống đất này đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến cảnh quan - môi trường; xâm hại các giá trị di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long, đồng thời gây cản trở hoạt động giao thông cho các phương tiện thuỷ qua khu vực này''. Trên cơ sở báo cáo của Ban Quản lý Vịnh Hạ Long và Sở Tài nguyên Môi trường (công văn số 1540/TNMT-TTr, ngày 4-9-2008, đề xuất phạt đơn vị thi công 13 triệu đồng), ngày 8-9-2008, UBND tỉnh đã có công văn số 3521/UBND-MT thống nhất với đề xuất xử lý vi phạm của Sở Tài nguyên Môi trường và yêu cầu chủ đầu tư và đơn vị thi công khẩn trương thu dọn toàn bộ vật liệu nạo vét đổ thải không đúng quy định để khôi phục nguyên trạng ban đầu. Đáng chú ý, đây không phải lần đầu tiên dự án nạo vét luồng ngoài cảng Cái Lân vi phạm các quy định về bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long. Trước đó 4 tháng, ngày 8-4-2008, Ban Quản lý Vịnh Hạ Long cũng đã bắt quả tang 2 sà lan HP-1242 và HP-1253 của đơn vị thi công là Công ty 899 (Hải Phòng) đổ thải sai quy định tại ghềnh Cam thuộc khu vực bảo vệ tuyệt đối của Vịnh Hạ Long (thay vì đổ tại Vũng Đục - Cẩm Phả). Do việc này, đơn vị vi phạm đã bị Sở Tài nguyên Môi trường xử phạt 9 triệu đồng. Có ý kiến cho rằng việc xử phạt Tổng Công ty Xây dựng đường thuỷ 13 triệu đồng và hoàn nguyên môi trường thôi là còn ''lọt tội'', bởi ngoài gây ô nhiễm môi trường Vịnh Hạ Long, việc làm của họ còn gây mất an toàn giao thông đường thuỷ (thực tế đã có những phương tiện mắc cạn do húc phải ''con đê'' này).
Hơn 1 năm qua, chúng ta đã và đang nỗ lực tuyên truyền, vận động bầu chọn cho Vịnh Hạ Long là 1 trong 7 kỳ quan thiên nhiên thế giới. Để có được sự ủng hộ của du khách thì một yếu tố quan trọng là chúng ta phải giữ được một Hạ Long xanh - sạch - đẹp. Đây là trách nhiệm chung không của riêng ai. Trước những sự việc đáng tiếc như trên, một câu hỏi đặt ra là làm thế nào ngăn chặn những hành vi ấy ngay từ ban đầu, tránh tình trạng “mất bò mới lo làm chuồng”, để rồi cơ quan chức năng cứ phải đuổi theo bên vi phạm như vừa rồi?
---------------------------------------
Kỳ sau: Giải pháp nào để công tác bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long đạt hiệu quả?
