Đó là nhận xét của người dân về những tồn tại trong thực hiện Dự án nuôi trồng thuỷ sản kết hợp du lịch sinh thái của Công ty công nghệ Việt Mỹ (ATI) tại Hạ Long (Vân Đồn- Quảng Ninh). Cứ theo những dẫn chứng được đưa ra thì nhận xét này của người dân là rất... có lý!
Được biết, từ năm 2002 đến nay, thay vì ra quyết định thu hồi và cho ATI thuê đất, tỉnh lại chỉ quyết định tạm giao đất cho Công ty này. Diện tích mà ATI được tạm giao là 100 ha thuộc khu Bãi Dài xã Hạ Long - khu vực thuận lợi cho phát triển du lịch của huyện Vân Đồn. Đến nay, dù chưa hoàn thành các thủ tục GPMB để thuê đất, ATI vẫn tiến hành xây dựng dự án. Và ATI còn vi phạm quy hoạch, xây dựng cả ở những khu vực không được phép.
Mặt khác, dù chưa được tỉnh hoàn thành GPMB, nhưng ATI lại đang sử dụng nhiều diện tích mà người dân chưa bàn giao, chưa nhận đền bù. Cách để lấy được mặt bằng của ATI cũng lại hết sức “tù mù”. Chẳng hạn: ông Nguyễn Tuyên Dương, Giám đốc Xí nghiệp Đại Dương khẳng định Xí nghiệp ông có 2 ha đất trong vùng dự án của ATI. Tuy nhiên, diện tích này chỉ được đền bù với giá thấp cho 600 m2, 19.400 m2 còn lại đã bị từ chối đền bù với lý do Xí nghiệp không có đủ giấy tờ chứng minh quyền sở hữu. Trong thời gian Xí nghiệp đang khiếu nại về đền bù thì bảo vệ của Xí nghiệp đã bị đánh trọng thương. Nghiêm trọng hơn nhà xưởng của Xí nghiệp trên diện tích 600 m2 đất đã bị máy xúc, máy ủi san bằng. Cả hai vụ việc đánh người và phá nhà xưởng này đều đã được các ngành chức năng điều tra (thậm chí khởi tố vụ án), nhưng cuối cùng lại bị đình chỉ với lý do không xác định được đối tượng gây án. Đáng chú ý, 2 ha mà Xí nghiệp Đại Dương khẳng định là của mình nằm lọt giữa khu dự án mà ATI đang được tạm giao. Để vào khu vực này, nhất thiết phải qua hàng rào bảo vệ của ATI. Bởi vậy, việc phá nhà xưởng, đánh người xảy ra ngay trong hàng rào mà ATI lại... “không biết”, các ngành chức năng lại không xác định được đối tượng gây án là rất khó thuyết phục! Trong khi đó thì nhiều nhân chứng đã khẳng định (bằng văn bản), là chính các phương tiện thi công của ATI đã được sử dụng để phá nhà xưởng của Xí nghiệp Đại Dương. Về nguyên tắc, việc xác định phương án, tính toán đền bù GPMB là trách nhiệm của chính quyền địa phương nơi có dự án đầu tư. Tuy nhiên, không hiểu huyện Vân Đồn tiến hành công tác này như nào nhưng ATI vẫn không chịu thực hiện chỉ đạo của chính quyền. Cụ thể, tại công văn 366/CV/08-04 ngày 1-8-2004, ATI đã từ chối chỉ đạo của UBND huyện là phải thoả thuận đền bù với ông Nguyễn Tuyên Dương theo đơn giá hạng đất tương tự vườn tạp. Lý do mà ATI đưa ra là “không có cơ sở pháp lý” cho việc thoả thuận này. Mặt khác, khoản 4 Điều 9 Nghị định 22/1998 qui định: “Trường hợp đất thu hồi thuộc quỹ đất công ích của xã hoặc đất của xã chưa giao cho ai sử dụng thì người được Nhà nước giao đất (ở đây là chủ dự án) phải đền bù thiệt hại cho ngân sách xã”. Điều 14 của Nghị định này còn quy định: “Trong các trường hợp sau, người được Nhà nước giao đất (chủ dự án) phải nộp toàn bộ khoản tiền đền bù thiệt hại về đất theo mức quy định vào ngân sách Nhà nước sau khi đã trừ phần đền bù chi phí đầu tư của người bị thu hồi: đất bị thu hồi là đất tạm giao sử dụng, đất cho thuê, đất đấu thầu; đất công ích của xã; đất sử dụng không hợp pháp mà người bị thu hồi đất không được đền bù về đất, chỉ được đền bù chi phí đã đầu tư vào đất”. Căn cứ như Nghị định 22 quy định, thì dù không đền bù 19.400 m2 cho ông Nguyễn Tuyên Dương, thì ATI vẫn phải đền bù cho diện tích này vào ngân sách của xã Hạ Long. Nhưng, không hiểu vì sao quy định này đã không được vận dụng để tính chi phí đền bù cho dự án của ATI, dẫn đến việc ngân sách bị thất thoát: Mặc dù thời điểm ra quyết địnhtạm giao đất cho ATI thì Nghị định 22 vẫn là căn cứ pháp lý để lên phương án đền bù cho dự án này. Điều lạ lùng là, những sự việc tại dự án của ATI đã xảy ra suốt 4 năm qua, nhưng đến nay vẫn chưa được xử lý triệt để. Rõ ràng, việc doanh nghiệp không có quyết định cho thuê đất, không hoàn thành GPMB là trách nhiệm trực tiếp của các ngành chức năng. Và, những xung đột giữa người dân, doanh nghiệp với chủ đầu tư dự án đến nay chưa được giải quyết cũng chỉ vì chính quyền không “cầm trịch” được quá trình đền bù. Những tồn tại lớn đến nay vẫn chưa được xử lý tại Dự án của ATI chẳng khác gì chuyện “voi chui lọt lỗ kim”!
