Đồng Sơn là xã vùng cao của huyện Hoành Bồ có tổng diện tích tự nhiên trên 12.695 ha, trong đó đất rừng trên 11.260 ha. Hiện xã có trên 2.000 nhân khẩu, chủ yếu là người dân tộc Dao.
Những năm qua, mặc dù được quan tâm đầu tư về cơ sở hạ tầng cũng như chính sách ưu đãi, hỗ trợ khác, nhưng do trình độ dân trí thấp, kỹ thuật canh tác lạc hậu, nên đến nay đời sống vật chất, tinh thần của người dân trong xã còn nhiều khó khăn, hiện còn tới 83,7% số hộ nghèo.
Người dân xã Đồng Sơn (Hoành Bồ) chăm sóc vườn rừng được giao.
Nhằm tạo điều kiện để bà con từng bước vươn lên thoát nghèo, từ nhiều năm nay, thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước, huyện Hoành Bồ đã tổ chức giao đất, giao rừng cho các hộ dân xã Đồng Sơn. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai chủ trương này, đã xuất hiện sai phạm đáng tiếc liên quan đến lãnh đạo chủ chốt của xã. Vụ việc chỉ được phát hiện khi các cơ quan chức năng của huyện nhận được đơn tố cáo của một số người dân xã Đồng Sơn.
Theo kết quả thanh tra, kiểm tra của các cơ quan chức năng huyện Hoành Bồ, ngày 8-8-2007, UBND xã Đồng Sơn có Tờ trình số 04/TT-UBND “Về việc phê duyệt phương án giao đất, giao rừng cho hộ gia đình, cá nhân và cộng đồng dân cư của xã Đồng Sơn”. Theo phương án này thì dự kiến hộ được giao bình quân từ 5-10 ha rừng và đất rừng; hộ gia đình đăng ký cư trú ở thôn nào thì nhận rừng theo địa giới hành chính ở thôn đó.
Ngày 4-11-2008, UBND huyện Hoành Bồ đã có Quyết định 1674/QĐ-UBND đồng ý phê duyệt phương án mà xã Đồng Sơn đề xuất. Căn cứ kết quả xét duyệt của Hội đồng đăng ký đất đai xã Đồng Sơn và tờ trình của Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện, ngày 22-1-2009, UBND huyện đã có quyết định cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho 446 hộ. Trong quá trình thực hiện, UBND xã Đồng Sơn đã công bố công khai, phổ biến phương án giao đất, giao rừng và kết quả xét duyệt của Hội đồng đăng ký đất đai của xã. Tuy nhiên, do nhận thức hạn chế, một số trưởng thôn vẫn chưa nắm và hiểu chính xác về hạn mức, địa giới hành chính. Cụ thể là, về phương án giao đất, giao rừng, mỗi hộ dân được giao từ 5-10 ha và cư trú ở thôn nào thì được giao ở thôn đó; nhưng các trưởng thôn đều hiểu việc giao đất, giao rừng tính theo nhân khẩu từ 1,5 đến không quá 2 ha, mỗi hộ không quá 2 thửa. Trong số 446 hộ dân được giao đất, có 106 hộ được giao dưới 0,5 ha; 25 hộ được giao trên 10 ha. Trong số các hộ của xã làm đơn xin giao đất, giao rừng, còn 4 hộ chưa được giao đất. Đáng chú ý nhất là trường hợp ông Bàn Ngọc Hương, Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch UBND xã, trú tại thôn Khe Càn, được giao tới trên 19 ha, gồm trên 9,5 ha ở thôn Khe Càn và gần 9,6 ha ở thôn Tân Ốc I.
Theo điểm b, khoản 1, Điều 20, Nghị định số 23, ngày 3-3-2006 của Chính phủ về thi hành Luật Bảo vệ và Phát triển rừng quy định “Diện tích giao rừng cho hộ gia đình, cá nhân phải nằm trong phương án giao rừng của UBND cấp xã đã được UBND cấp huyện phê duyệt”. Căn cứ vào quy định này, thì việc ông Bàn Ngọc Hương cư trú tại thôn Khe Càn được giao gần 9,6 ha thuộc thôn Tân Ốc I là vi phạm phương án của xã là “Hộ gia đình đăng ký cư trú ở thôn nào thì nhận rừng theo địa giới hành chính ở thôn đó”. Sau khi kiểm tra, phát hiện sai phạm, các cơ quan chức năng của huyện đã kiến nghị thu hồi số diện tích đất giao sai phương án này. Mặc dù hậu quả của vụ việc chưa nghiêm trọng, do diện tích đất rừng giao chưa bị tác động, nhưng đã gây nên tình trạng bức xúc, khiếu kiện tập thể, kéo dài trong nhân dân. Ông Bàn Ngọc Hương đã bị xử lý miễn nhiệm chức vụ Chủ tịch UBND xã, đưa ra khỏi danh sách ứng cử đại biểu HĐND xã nhiệm kỳ 2011-2016. Quyết định trên vừa thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật, vừa tạo được niềm tin của người dân xã Đồng Sơn.
Theo một số đồng chí lãnh đạo của huyện Hoành Bồ và dư luận người dân, bài học rút ra qua vụ việc này là trong quá trình thực hiện phương án giao đất, giao rừng, các địa phương cần làm tốt công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, kịp thời giải quyết tốt các tranh chấp giữa các hộ để gia đình nào cũng được giao đất, giao rừng, tránh tình trạng mất đoàn kết trong nội bộ nhân dân. Cơ quan chuyên môn của cấp huyện cần sâu sát hơn trong việc thẩm tra các trường hợp xin nhận đất, nhận rừng để cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đúng quy định. Ở trường hợp ông Bàn Ngọc Hương, rõ ràng người dân có quyền nghi ngờ về việc lợi dụng chức vụ để làm sai quy định. Đáng ra ở cương vị này, ông Hương phải nắm rõ hơn ai hết phương án giao đất, giao rừng của xã, phải gương mẫu chấp hành.
