Trong những năm gần đây được sự hỗ trợ của Nhà nước và nhân dân cùng làm, đã có 7/8 xã, chiếm gần 70% số dân ở khu đảo Hà Nam (Yên Hưng) đã có “công trình nước sạch”. Được xây dựng vào các thời điểm khác nhau, nhưng nước của các “công trình nước sạch” đều được lấy từ hệ thống nước kênh mương Yên Lập.
Sau đó đưa lên những bể lắng rồi được bơm vào hệ thống đường ống nhánh để dẫn về các khu dân cư và “kéo” vào các hộ dân. Bằng mắt thường, khó ai dám kết luận nước ấy sạch hay không. Niềm vui của bà con chỉ được hân hoan trước ống kính lúc khánh thành, chưa kể sự “trúc trắc vận hành quản lý nước của địa phương” ngay sau đó người dân dùng nước đã thấy cặn bẩn khi nước lắng đọng và phảng phất có mùi hôi, tanh! Người dùng nghi hoặc, phân vân: Dùng nước ấy để ăn, uống liệu có ảnh hưởng đến sức khoẻ hay không? Và người dân chỉ nhận được những câu trả lởi qua quít, chung chung. Đã túng thiếu, khó khăn bà con lại phải đầu tư cả hai thứ vừa “kéo đường nước” vừa phải xây thêm bể nước mưa để dùng cho sinh hoạt.
Người dân vùng đảo vẫn đang “bất đắc dĩ” phải dùng nước của những “công trình” gọi là “nước sạch” ấy. Tuy vậy vẫn còn hơn những nơi như: Liên Hoà I (xã Liên Hoà) và xã Tiền Phong, thiệt thòi vì chưa có công trình nước sạch, nay vẫn đang phải “đợi” nên phải sử dụng trực tiếp nguồn nước của kênh mương Yên Lập.
Một người hàng xóm kể: Xuống nhà anh bạn ở xã Liên Vị chơi, vợ chồng chủ nhà giữ tôi lại để “cơm rượu” Thấy vợ chủ nhà làm cá, thịt, rửa rau, (cả rau sống)... ở con mương cạnh nhà. Bữa cơm ấy, nể bạn phải ngồi lại nhưng tôi không dám ăn gì cả mà chỉ nhâm nhi vài chén rượu cho phải phép và cáo lỗi vì “đang uống thuốc chữa bệnh nên phải kiêng ăn”. Nguyên nhân là do tôi vô tình nhìn thấy bến rửa của nhà anh bạn chỉ cách cống thải chuồng lợn có vài bước chân! Ngoài nguồn nước do trời cung cấp trong các bể gia đình nhiều lắm chắc cũng chỉ đủ để nấu nước, nấu cơm canh, vì thế nên dù gián tiếp hoặc trực tiếp trong sinh hoạt hàng ngày, người dân vẫn phải nhờ vào nguồn nước từ kênh mương Yên Lập là chính. Vào mùa ít mưa ước tính có đến 90% người dân đã phải sử dụng “nước ấy” để tắm rửa, 20% dùng để ăn, uống, và có đến 100% các hàng quán ăn, uống, chế biến quà, bánh, làm kem... thì thường xuyên đã phải dùng nguồn nước Yên Lập! Khi được hỏi, có đến 92% số người tắm nước kênh mương Yên Lập đã bị mắc chứng mẩn ngứa và viêm da; chỉ liên quan qua “nguồn nước rửa”, mà có 3/4 số người được hỏi đã và đang bị mắc về các chứng bệnh có liên quan đến đường tiêu hoá và mắt... Các thầy thuốc ở Bệnh viện Yên Hưng cũng xác nhận, tuy chưa có thống kê, nhưng nhận thấy người dân ở vùng đảo Hà Nam mắc các bệnh kể trên có tỷ lệ cao hơn so với người dân ở nơi khác. Các xã đảo Hà Nam cũng là “vùng” khá “nhạy cảm” bùng phát dịch bệnh, nhất là bệnh tả, sốt xuất huyết, tê phù, đau mắt đỏ... Nguồn nước này chắc chắn là nguyên nhân phát sinh và cũng là môi trường phát tác nhanh về các đợt dịch bệnh.
Trước mắt cũng như về lâu dài, việc bảo vệ và giữ gìn môi trường sống nói chung, môi trường nước nói riêng, nhất là với vùng đảo Hà Nam, rất cần sự quan tâm của các cấp chính quyền địa phương trong hoạt động tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao ý thức của mỗi người dân để trở thành nét đẹp văn hoá trong nếp sống sinh hoạt cộng đồng ở khu dân cư. Đồng thời phải triển khai các công trình cụ thể đảm bảo vệ sinh môi trường ở từng hộ dân, từng khu dân cư. Nguồn nước sạch với vùng đảo Hà Nam, trước mắt cũng như lâu dài đang đòi hỏi cấp thiết! Không để kéo dài những “công trình” gọi là “nước sạch” hiện đang “tiện” sử dụng chung với nguồn nước tưới tiêu nông nghiệp trong sinh hoạt của người dân.
