GPMB của nhiều dự án trên địa bàn tỉnh hiện gặp rất nhiều khó khăn. Nhiều nơi chủ đầu tư, cán bộ GPMB quá mệt mỏi, trong khi đó yêu cầu tiến độ dự án phải đảm bảo... Có thể nói công tác GPMB ở nhiều địa phương trong tỉnh hiện như mớ bòng bong, mà muốn gỡ được phụ thuộc nhiều vào cơ chế chính sách...
* Nhà đầu tư mỏi mệt
Hỏi thăm về GPMB Dự án Khu đô thị mới Nam Ga Hạ Long, Công ty Đầu tư và xây dựng Licogi số 2 (gọi tắt trong bài là Licogi 2) thực hiện, ông Đào Bá Dung, cán bộ của Dự án than phiền: “Đã qua 5 năm từ khi nhận bàn giao đất từ tỉnh, đến nay nhiều nơi trong dự án vẫn chưa GPMB nổi. Chính quyền và Ban Đền bù GPMB thành phố thì quá nhiều việc, nên dù chúng tôi đã có hàng trăm văn bản, giấy tờ qua lại, nhưng đến nay chưa kết quả gì”… Dự án có diện tích hơn 20 ha, nhưng chỉ có hơn 100 hộ diện đền bù GPMB, nên ban đầu nhà đầu tưnghĩ dễ nào ngờ hiện như lún vào... đầm lầy. 127/147 hộ có nhà cửa, giấy tờ hợp pháp thì đã nhanh chóng nhận hơn 28 tỷ đồng tiền đền bù, nhiều nhà đã nhận đất tái định cư và xây nhà mới. Còn lại 20 hộ dân chưa nhận tiền đền bù (hơn 2 tỷ đồng).
Một phần đất thuộc dự án khu đô thị Nam ga Hạ Long, đã qua 5 năm vẫn chưa GPMB được
Nhiều hộ trong số này không có giấy tờ hợp pháp về nguồn gốc sử dụng đất; hoặc tự ý chuyển nhượng quyền sử dụng đất và chuyển đổi mục đích sử dụng đất (từ ao, hồ, đầm sang đất ở) mà không được phép của chính quyền, nay lại đòi chủ đầu tư phải bồi thường theo giá đất ở hợp pháp. Mặc dù chủ đầu tư đã vận dụng hết khung đền bù, hỗ trợ cho các hộ, nhưng nhiều hộ dân vẫn cản trở kiểm đếm, thậm chí chống đối. Nhiều lần chủ đầu tư gửi văn bản kiến nghị, xin giúp đỡ... tới UBND TP Hạ Long yêu cầu nhanh chóng xác minh nguồn gốc đất cho các hộ, và đề xuất nếu là đất sử dụng trái phép thì phải thu hồi hoặc xử lý theo quy định của pháp luật để đẩy nhanh công tác GPMB, nhưng đến nay tiến độ chưa nhúc nhích nhiều. 5 năm qua, Licogi 2 đầu tư vào dự án tới 74,8 tỷ đồng, trong đó 42 tỷ đồngđền bù GPMB,chi phí chuyển đường ống xăng dầu là 4 tỷ; xây dựng các hạng mục trong dự án là 20 tỷ đồng và 8 tỷ đồng cho các chi phí khác, như khảo sát, lập thiết kế hỗ trợ các hộ dân trong bồi thường GPMB. Theo kế hoạch đến nay Công ty đã phải hoàn tất dự án, nhưng giờ vẫn chưa xong GPMB.
Bên cạnh đó là Dự án xây dựng Bến xe khách Kênh Đồng, một dự án công ích của tỉnh do Công ty Quản lý Bến xe Bến tàu (QLBXBT) Quảng Ninh làm chủ đầu tư. Nhận giao đất từ năm 2002 với bản quy hoạch đã sẵn có từ trước đó cả 13 năm, nhưng đến nay dự án này vẫn trong tình trạng “xôi đỗ” như của Licogi 2. Tháng 5-2002 khi nhận bàn giao thực địa với 42 hộ diện đền bù, Công ty QLBXBT nghĩđơn giản nên tự GPMB. Để rồi 1 năm sau đó, nhận thấy tình hình khó khăn, không thể làm nổi, nên Công ty ký hợp đồng để Ban Đền bù GPMB thành phố thực hiện. Nhưng cũng như Licogi 2, một số hộ dân thuộc dự án này mặc dù biết rõ là họ sở hữu đất trái phép (tự ý chuyển đổi mục đích sử dụng, chuyển nhượng quyền sử dụng trái phép, lấn chiếm đất…) nhưng vẫn cố tình chây ì, không hợp tác. Tất cả sai phạm này đều xuất phát từ việc quản lý lỏng lẻo của chính quyền phường Giếng Đáy, nhưng vì chính quyền không mạnh tay xử lý, nên Công ty... cũng chịu. Đến năm 2005, Ban Đền bù GPMB mới hoàn thành các phương án đền bù cho 30/42 hộ, nhưng chỉ có 3 hộ nhận. Số còn lại phản ảnh đơn giá quá thấp. Đến khi tỉnh có quyết định điều chỉnh giá đền bù (nhìn chung cao hơn 2 lần so với phương án ban đầu), người dân đã có vẻ xuôi, nhà đầu tư tính làm khu tái định cư (TĐC) thì TP Hạ Long không có quỹ đất như ý muốn của dân. Lúc này Chính phủ lại quyết định không thực hiện GPMB theo Nghị định 22/2004/NĐ-CP, nhiều khoản mục theo Nghị định 197/2004/NĐ-CP mới ban hành. Thành phố lại phải đo vẽ để lập các phương án đền bù theo Nghị định mới.TP Hạ Long quyết tâm đến ngày 17-4 này sẽ lập xong các phương án đền bù. Tuy nhiên, theo ông Hà Thái Sơn, Trưởng Phòng Xây dựng, Công ty QLBXBT thì mức đền bù không tăng hơn mức của năm 2005 nhiều lắm...
* Cơ chế chính sách nhiều bất cập
Không chỉ nhà đầu tư bức xúc, bản thân những người làm công tác GPMB cũng khổ vì công việc. Tính chất công việc của công tác kiểm đếm đền bù và áp giá đòi hỏi sự chính xác, tỉ mỉ và yêu cầu chuyên môn cao. Trong khi đó, vì nhiều lý do mà đội ngũ làm công tác này chưa đảm bảo cả về số lượng và chất lượng. Như Ban Đền bù GPMB huyện Hoành Bồ chỉ có 14 người, nhưng đang phải phụ trách khoảng 80 dự án. Trong đó biên chế chỉ có 4 người, còn lạilà hợp đồng ngắn hạn ký 6 tháng/lần. Vì thế có người phải phụ trách tới 7 dự án, nên dù có muốn cũng không thể làm nhanh hơn, chưa nóiđến việc phải làm đi làm lại đôi khi chỉ 1 phương án. Kinh phí cho hoạt động của Ban Đền bù GPMB huyện rất eo hẹp. Theo quy định, tất cả khoản chi của Ban từ lương đến chi thường xuyên trông chờ vào 2% kinh phí GPMB của dự án. Như năm 2007, tổng thu của Ban Đền bù GPMB Hoành Bồ chỉ được 500 triệu đồng, quá eo hẹp. Thêm nữa, vì dự án nhỏ lẻ, giá trị đền bù thấp, nên số tiền 2% đó không tương xứng với công sức. Như 1 công chức của Ban nhận dự án GPMB ở thôn Bằng Xăm 1 (xã Lê Lợi) từ tháng 10-2007, đến tận tháng 3-2008 mới hoàn thiện, với việc đo, vẽ, áp giá, đối thoại, thương thảo, kiến nghị, đề xuất, chỉnh sửa với tỉnh, với dân tới 5-7 lần mới xong. Nhưng họ chỉ nhận được mức kinh phí trích lại là 3 triệu đồng, cho cả 6 tháng làm việc. Ông Vũ Quý Tú, Trưởng Ban Đền bù GPMB huyện Hoành Bồ cũng như nhiều cán bộ khác khi được hỏi đều cho rằng: Cần hơn nữa sự đầu tư về kinh phí, biên chế, đội ngũ cán bộ đủ trình độ, năng lực, nếu không dù các cấp có giục tiến độ đến đâu, cũng khó đáp ứng nổi.
Cần thường xuyên sửa đổi, bổ sung chính sách và điều chỉnh đơn giá đền bù GPMB phù hợp với thực tế được xem là biện pháp quan trọng nhất để GPMB nhanh. Nhưng hiện tại, đây lại là nút thắt khó gỡ nhất, vì để kiến nghị và sửa đổi được thì mất quá lâu. Ví dụ,1m2 xây dựng hoàn thiện được tính 4-5 triệu đồng, nhưng theo quy định chỉ được đền bù khoảng 1/10. Thường thì đơn giá đền bù cho đất ở cũng thấp hơn giá thị trường, nên người dân khó chấp nhận. Đó là chưa nói đến những quy định “làm khó” cho người thực thi. Như trên cùng một thửa đất ở khu vực nông thôn, nếu quay mặt ra đường “huyện quản lý” thì được đền bù 180.000đ/m2, nhưng nhà hàng xóm quay vuông góc bám đường “xã quản lý” chỉ được 150.000đ/m2, trong khi mức thuế đất đóng của 2 nhà bằng nhau.
Theo báo cáo của Uỷ ban Kiểm tra Tỉnh uỷ, đếncuối năm 2007, “số các dự áncòn phải GPMB là rất lớn và công tác GPMB của tỉnh nhìn chung vẫn gặp rất nhiều khó khăn. Như Hạ Long mới GPMB được 30/99 dự án, Hoành Bồ 24/86 dự án, Uông Bí 18/33 dự án, Vân Đồn 26/55 dự án”. Đến nay toàn tỉnh còn tới 56 dự án với diện tích đất gần 1.000 hađược giao đã quá thời gian GPMB, thậm chí quá thời hạn thực hiện dự án vẫn không triển khai được. GPMB hiện đang gây bức xúc cho chủ đầu tư, cho nhân dân và quá tải cho chính quyền địa phương. ở góc độ nào đó, gây lãng phí, làm chậm sự phát triển của KT-XH.
