Theo Tổng cục Cảnh sát, trung bình hằng năm ở Việt Nam xảy ra khoảng 800 vụ xâm hại tình dục trẻ em, chiếm 50% tổng số vụ phạm tội xâm phạm trẻ em.
Xâm hại tình dục (XHTD) trẻ em hiện đang diễn ra nghiêm trọng và có xu hướng gia tăng. Trước đây, tình trạng này xảy ra chủ yếu ở những khu vực dân cư thưa thớt, hẻo lánh, trình độ dân trí thấp; nhưng hiện nay ngày càng nhiều vụ xâm hại tình dục trẻ em được phát hiện ở các khu đô thị, thành phố lớn. Nạn nhân chủ yếu là các bé gái độ tuổi từ 12-16.
Cá biệt có trường hợp nạn nhân mới chỉ vài tuổi. XHTD trẻ em gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới sự phát triển lành mạnh của trẻ. Các em dễ mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục, có thể mất khả năng sinh sản. Các em thường rơi vào trạng thái hoảng loạn, sợ hãi, xấu hổ, sống mặc cảm, không muốn giao tiếp với mọi người… Với cảm giác bị khinh rẻ, cô lập nên các em thường cáu giận vô cớ, muốn tự tử, dễ bị lôi kéo vào tệ nạn xã hội như ma tuý, mại dâm.
Trẻ em bị xâm hại nhưng gia đình ngại tố cáo
Đại tá Nguyễn Mạnh Tề (Tổng cục Cảnh sát) cho biết: Do nhiều nguyên nhân khác nhau, tình trạng tội phạm xâm hại trẻ em ở Việt Nam còn nhiều phức tạp, nhất là các tội phạm về xâm hại tình dục. Trung bình hằng năm Việt Nam xảy ra khoảng 800 vụ xâm hại tình dục trẻ em, chiếm 50% tổng số vụ phạm tội xâm phạm trẻ em.
Điều đáng chú ý là đa số những vụ xâm hại tình dục trẻ em đều xảy ra ở địa bàn nông thôn sâu xa, cha mẹ của các nạn nhân chủ quan ít quan tâm để ý đến con mình. Những kẻ phạm tội thường có quan hệ láng giềng với người bị hại. Những nạn nhân còn nhỏ, bị ảnh hưởng rất nghiêm trọng về thể chất, tinh thần. Khi đưa ra xét xử, nạn nhân thường không dám xuất hiện vì sợ nhiều người biết, ảnh hưởng danh dự bản thân.
Theo ông Đặng Nam - Giám đốc Trung tâm tư vấn và dịch vụ truyền thông (Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội), nguyên nhân của việc trẻ bị xâm hại tình dục là trẻ, cha mẹ, người chăm sóc, đỡ đầu trẻ thiếu nhận thức về nguy cơ, thiếu kỹ năng phòng ngừa, kỹ năng giải quyết về pháp lý, kỹ năng chăm sóc và phục hồi cho trẻ bị xâm hại tình dục về thể chất và tâm lý.
Phần lớn các trường hợp gọi đến đường dây tư vấn hỗ trợ trẻ em bị XHTD đều chậm hơn rất nhiều so với thời điểm trẻ bị xâm hại, thậm chí vụ việc xảy ra đã 2-3 năm nhưng vì nhiều lý do (xấu hổ, sợ bị ảnh hưởng đến thanh danh của gia đình…) nên chỉ khi được biết về đường dây mới dám tố cáo. Chứng cứ là hết sức quan trọng để làm căn cứ giải quyết theo pháp luật thì gia đình không đưa ra được vì thời gian quá lâu.
Ông Đặng Nam đưa ra một trong số hàng trăm trường hợp mà Đường dây tư vấn XHTD trẻ em đã tiếp nhận, một trẻ 3 tuổi bị XHTD, 2 tuần sau bố em bé gọi điện thông báo và hỏi về giải pháp hỗ trợ. Tuy nhiên, khi nhân viên tư vấn khai thác sâu thì người cha giấu nói là chuyện của hàng xóm. Quá trình cung cấp thông tin, kết nối can thiệp mất 7 ngày, người cha này mới nói thật và cùng vợ đưa cháu đến tham vấn trị liệu tại tổng đài của đường dây. Lúc này, bộ phận sinh dục của cháu đã thâm tím, phù nề, vết rách còn rỉ máu. Tinh thần của cháu bé hoảng loạn. Cháu khóc gào, đái dầm liên tiếp…
Do khả năng nhận thức và tự bảo vệ của trẻ em còn nhiều hạn chế nên các em dễ có nguy cơ bị lạm dụng, xâm hại, nhất là về tình dục, sức khoẻ, nhân phẩm. Ông Đặng Nam đưa ra dẫn chứng: “Một trẻ ở Bắc Cạn ở cùng dì ruột và chú, đã 13 tuổi nhưng vẫn ngủ cùng giường với dì chú. Sáng sớm, dì dậy nấu cơm, trẻ bị chú xâm hại tình dục. Chú còn thuyết phục được cháu đồng thuận với hành vi này. Khi được tư vấn, trẻ nói là yêu chú và coi chuyện này không có vấn đề gì. Cháu bé này đã có thai”.
Giải thích phần nào về tình trạng ngại tố cáo các vụ việc XHTD trẻ em, TS Dương Tuyết Miên - Đại học Luật Hà Nội cho rằng: Do ảnh hưởng của tâm lý người Á Đông là ưa kín đáo, mặc cảm, xấu hổ, không muốn nhiều người biết chuyện đời tư nên nhiều vụ hiếp dâm cũng như hiếp trẻ em không bị phát hiện vì nạn nhân không tố cáo hoặc người nhà nạn nhân không tố cáo (tội phạm ẩn).
Nhiều bậc phụ huynh không dám tố cáo vì sợ vụ việc công khai đời tư con gái mình bị xâm phạm, hạnh phúc tương lai có thể bị ảnh hưởng. Điều này dẫn đến hậu quả là nhiều kẻ phạm tội thoát khỏi sự trừng trị của pháp luật. Mặt khác, trong một số trường hợp, sau khi bị hiếp dâm, do xấu hổ nên nạn nhân không tố cáo ngay. Sau khoảng thời gian dài, nạn nhân mới dần trở lại trạng thái tĩnh tâm và làm đơn tố cáo. Trong những trường hợp này việc thu thập chứng cứ cũng như xử lý rất khó khăn, phức tạp.
Luật pháp còn nhiều kẽ hở
Theo TS Vũ Công Giao - Hội Luật gia Việt Nam: Chúng ta đã có một khung pháp luật chung về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em khá toàn diện và tiến bộ. Khung pháp luật chung này đã bao gồm nhiều qui định có tác dụng trực tiếp hoặc gián tiếp bảo vệ trẻ em không bị xâm hại tình dục.
Tuy nhiên, khung pháp luật hiện hành về bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em mới chỉ tập trung vào điều chỉnh một số hình thức xâm hại tình dục trẻ em nghiêm trọng như hiếp dân, cưỡng dâm, buôn bán trẻ em để sử dụng vào mục đích bóc lột tình dục… mà chưa chú trọng điều chỉnh những hình thức xâm hại tình dục trẻ em ít nghiêm trọng hơn quấy rối tình dục, dâm ô trẻ em…
Thêm vào đó, về cơ bản, pháp luật mới chỉ chú ý phòng ngừa tình trạng xâm hại tình dục trẻ em xảy ra trong môi trường gia đình chứ chưa chú ý đến việc phòng ngừa tình trạng này xảy ra ở các môi trường khác như ở nhà trường, ở nơi chăm sóc thay thế, nơi làm việc và trong môi trường tố tụng.
Một hạn chế nữa là hệ thống pháp luật về tố tụng hình sự hiện hành còn chưa có những qui định riêng về các quyền của trẻ em là nạn nhân của tội phạm nói chung, nạn nhân của hành vi xâm hại tình dục trẻ em nói riêng nên vẫn có những thủ tục tố tụng bất cập mà có thể gây cho những trẻ là nạn nhân của những hành vi xâm hại tình dục sự “tổn thương lần thứ hai” trong quá trình tố tụng.
Ngoài qui định của pháp luật, theo TS Dương Tuyết Miên, vấn đề giáo dục giới tính cũng như giáo dục các em biết cách tự bảo vệ mình còn bị coi nhẹ, chưa chú trọng ngay khi các em đang học ở mẫu giáo, tiểu học. Các trường mẫu giáo, tiểu học cũng như các bậc cha mẹ chưa chú trọng giáo dục con biết cách tự bảo vệ mình (tuy chỉ là những hình thức giản đơn)…
Đến thời điểm này, các giải pháp được đưa ra chống XHTD trẻ em là tăng cường công tác tuyên truyền cho những người có trách nhiệm và tăng khả năng tự bảo vệ của các em trước những kẻ xấu.
