Chính phủ điện tử (CPĐT) là việc nhà nước công bố các thủ tục hành chính, công khai các dịch vụ công, các chính sách, các dự án trên mạng máy tính. Hay nói cách khác, CPĐT làm việc với người dân 24/24 giờ trong ngày, 7 ngày trong tuần. Người dân có thể thụ hưởng các dịch vụ công bất kỳ lúc nào, bất cứ ở đâu. Hành chính điện tử (HCĐT) là các dịch vụ hành chính, các hoạt động hành chính được thực hiện trên máy tính và mạng máy tính.
Mục đích của CPĐT là nhằm tăng cường sự tiếp xúc thường xuyên giữa cơ quan công quyền với người dân, với doanh nghiệp một cách kịp thời; công khai hóa, minh bạch hóa, dân chủ hóa, đơn giản hóa, hướng tới phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn, chống mập mờ, quan liêu, tiêu cực, tham nhũng.
Để xây dựng CPĐT trước hết, cần xây dựng hạ tầng cơ sở về công nghệ thông tin (CNTT), chủ yếu là mạng máy tính. Phải có hành lang pháp lý, mà cụ thể là phải có luật về giao dịch điện tử: hợp đồng điện tử, văn bản điện tử, chữ ký điện tử v.v... và luật về CNTT; tiếp đến là hoàn thiện nền hành chính truyền thống (HCTT) - đó là nền hành chính chủ yếu làm bằng tay để chuyển dần sang nền hành HCĐT chủ yếu tiến hành trên máy. Muốn thế, phải đào tạo đội ngũ công chức không những nắm vững chuyên môn mà còn phải có kiến thức về quản lý hành chính nhà nước, có khả năng thực hành về ngoại ngữ, tin học.
Điều kiện thuận lợi để xây dựng CPĐT là: thiết bị về máy tính luôn có sẵn trên thị trường, một dự án chỉ sau thời gian ngắn là trang sắm đủ phần cứng. Mặt khác, Chính phủ đang tiến hành cải cách hành chính (CCHC)nhằm hướng tới CPĐT, chính quyền điện tử với một nền HCĐT gọn nhẹ, ngày càng hữu hiệu đáp ứng nhu cầu thực tiễn.
Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng có không ít khó khăn thách thức. Đó là: Tất cả các thiết bị điện tử đều phải mua bằng ngoại tệ, tốn kém, trong khi tài chính của chúng ta còn rất eo hẹp. Mặt khác công nghệ lạc hậu rất nhanh, do đó thường xuyên bị tụt hậu. Tuy CCHC đã có một số kết quả bước đầu đáng ghi nhận, song những vấn đề bất cập của nền hành chính quan liêu vẫn còn đó. CNTT không thể đặt lên vai một nền hành chính còn nhiều yếu tố lạc hậu và yếu kém. Đây là mâu thuẫn cần có sự đột phá để giải quyết, nếu không chúng ta không bước qua được rào cản để nhằm tới đích. Tuy nhà nước đã ban hành luật về CNTT, giao dịch điện tử nhưng để luật đi vào cuộc sống còn nhiều vấn đề. Tuy cán bộ công chức của chúng ta thường xuyên được đào tạo lại nhưng chất lượng đào tạo còn nhiều điều phải bàn. CPĐT gắn với môi trường làm việc mới, đó là mạng máy tính - hay còn gọi là không gian điện tử. Mỗi một công chức hoạt động trong không gian này cần thay đổi phong cách để có được văn hóa ứng xử mới, đó là văn hóa công nghiệp, văn hóa quản lý, văn hóa mạng. Điều này không dễ dàng vì biến đổi văn hóa đòi hỏi nhiều thời gian; tuyệt nhiên không có đột phá như kinh tế.
Ngân hàng thế giới đã tổng kết, thế giới chỉ có 20% dự án xây dựngCPĐT được coi là thành công (hiểu theo nghĩa kết quả đạt được như mục tiêu đặt ra ban đầu). Số còn lại là thất bại (tuy mức độ khác nhau) tức là phải điều chỉnh, có mục phải làm lại, thiết kế lại, gây lãng phí về thời gian và tài chính. Chúng ta không phải là một ngoại lệ. Nếu như người dân rất hào hứng đón nhận CPĐT (vì họ thấy quyền lợi của họ rất rõ ràng) thì một bộ phận công chức, người quản lý lại tỏ ra dè dặt, thiếu mặn mà vì ảnh hưởng đến quyền lợi riêng của họ.
Nói cách khác, con đường đến với CPĐT của chúng ta còn nhiều chông gai. Tuy nhiên, chúng ta có quyền hy vọng một ngày không xa, chúng ta sẽ là những công chức điện tử của CPĐT, làm việc trong không gian điện tử với xã hội thông tin và cuộc sống số...
