Theo các chuyên gia kinh tế, so với năm 2006, giá các loại VLXD năm 2007 đã tăng đáng kể: Thép (trên 25%), gạch (trên 22%), cát (gần 19%), nhựa đường (tăng 17,5%)… Nhưng sau dịp Tết Nguyên đán vừa qua, các mặt hàng VLXD tiếp tục “phi mã” so với thời điểm cuối năm 2007, khiến nhiều nhà thầu và chủ các đại lý VLXD trên địa bàn cũng không thể ngờ được. Thép cuộn tăng từ 12.000 đồng lên gần 20.000 đồng/kg; xi măng các loại tăng khoảng 40%; cát nước ngọt tăng từ 80.000đồng/m3 lên 130.000 đồng/m3, cát bê tông lên 200.000 đồng/m3…
Giá VLXD “tăng chóng mặt”
Tuy giá VLXD tăng cao như vậy, nhưng các nhà thầu và người dân cũng không dễ dàng mua được. Trong vai người chuẩn bị xây dựng công trình, chúng tôi đã đến một số nơi sản xuất và đại lý VLXD để tìm hiểu, đặt mua hàng. Hiện mặt hàng gạch xây dựng tăng cao nhất và khó mua nhất. Theo các nhân viên Phòng Tiêu thụ sản phẩm của Công ty CP Gốm Giếng Đáy (TP Hạ Long), trước Tết Nguyên đán vừa qua, gạch A1 tại kho bãi của Công ty được bán với giá 480 đồng/viên. Nhưng ra Giêng, chỉ trong khoảng 2 tháng, Công ty đã 5 lần điều chỉnh tăng giá lên các mức: 550 đồng, 660 đồng, 860 đồng rồi 1.100 đồng và hiện là 1.540 đồng/viên. Còn nếu mua qua các đại lý, gạch đến chân công trình trong thành phố dao động từ 2.100 đến 2.200đồng/viên. Ai muốn mua hàng tại Công ty thì phải đánh xe đến kho bãi ở đây xếp lốt chờ khoảng 3 đến 4 ngày mới có gạch; người mua tự bốc xếp hàng. Xe đỗ ở đây, mỗi đêm phải thuê bảo vệ của Công ty trông với mức khoảng 40.000đồng/đêm. Trả lời câu hỏi vì sao giá tăng quá cao và khó mua thế, nhân viên ở đây cho biết do nhu cầu xây dựng sau Tết tăng cao và giá nguyên, nhiên liệu cũng tăng, nên Công ty phải tăng giá bán. Trước Tết, Công ty có 3 lò, nay chỉ hoạt động 2 lò với công suất khoảng 9 vạn viên/lò/ngày; 1 lò còn lại đang “tắt lửa” để nâng công nghệ.
Ở Công ty CP Viglacera Hạ Long cũng vậy. Giá sản phẩm gạch A1 của Công ty đến nay cũng đã tăng bằng với sản phẩm cùng loại của Công ty CP Gốm Giếng Đáy (1.540 đồng/viên tại kho bãi của Công ty). Chỉ có điều khác là theo nhân viên Phòng Giới thiệu và bán sản phẩm của Công ty, thì “nếu muốn đặt mua phải đợi đến hết tháng 4-2008”. Một phụ nữ trung niên tự giới thiệu là đại lý cấp I, có con làm ở Phòng Kinh doanh của Công ty thấy tôi hỏi nhiều, tưởng tôi là khách hàng quay sang chào hàng với tôi. Chị hứa bán cho tôi loại gạch A1, chở đến tận công trình (bên Hòn Gai) với giá 1.750 đồng/viên, số lượng không hạn chế, điện thoại hôm trước thì hôm sau có ngay. Tôi cũng có một người bạn làm ở Phòng Kinh doanh của Công ty. Mấy hôm trước gặp, tôi hỏi vì sao có cơn “sốt giá” như hiện nay, phải chăng có sự đầu cơ, găm hàng... Bạn trả lời không có chuyện đó, Công ty làm ăn cũng phải nghĩ đến uy tín, thương hiệu, nhưng giá tăng người sản xuất cũng phấn khởi... Để tìm câu trả lời chính xác từ lãnh đạo Công ty CP Viglacera, chúng tôi đã cố liên lạc bằng điện thoại nhưng không được. Tìm hiểu giá gạch xây dựng, phương thức bán và giao hàng ở Công ty Gốm xây dựng Đông Triều, Xí nghiệp Gạch ngói Hoành Bồ và một số cơ sở khác trong tỉnh cũng cho thấy rất khó mua và giá lại có phần cao hơn ở Hạ Long (do nung gạch bằng than).
Với mặt hàng xi măng, tình hình cũng không khác gì so với gạch xây dựng. Bạn tôi ở phường Hồng Hải, TP Hạ Long chuẩn bị xây nhà, đi đặt mua xi măng từ đầu tháng không được, mãi đến đầu tuần trước mới làm được hợp đồng mua bán với chủ đại lý VLXD với giá 1,2 triệu đồng/ tấn xi măng Hoàng Thạch. Theo báo giá của một số đại lý VLXD trên địa bàn TP Hạ Long ngày 21-3, thì xi măng Hoàng Thạch có giá 1,1 triệu đồng/tấn, Lam Thạch (loại PC 40) giá 950.000 đồng/tấn (giá trước tết tương ứng là trên 800.000 đồng/tấn và gần 680.000đồng/tấn). Điện hỏi Trưởng Phòng Tiêu thụ Công ty Xi măng xây dựng Quảng Ninh, được biết giá bán xi măng PC 40 tại nhà máy mới là 750.000 đồng/tấn, nhà máy cũ là 700.000 đồng/tấn. Nhưng nếu muốn mua tại nhà máy phải chờ mấy ngày vì năng lực đóng bao của nhà máy hạn chế; nếu mua xi măng rời thì có ngay.
Các mặt hàng thép, đá 1x2, đá xây móng, cát các loại, tuy không khan hàng, nhưng giá cũng tăng rất cao so với trước Tết. Giá trước và sau Tết của các loại VLXD như sau: Cát Sông Hồng (từ 80.000 đồng lên 130.000 đồng/m3), cát bê tông (từ 120.000 đồng lên 200.000 đồng/m3), đá 1x2 (từ 120.000 đồng lên 200.000đồng/m3), đá hộc xây móng (từ 75.000 đồng lên 200.000 đồng/m3). Theo các chủ đại lý thì VLXD thời gian tới chưa có dấu hiệu giảm, ngoại trừ giá xi măng Hoàng Thạch trong ít ngày nữa có thể sẽ giảm vì có tàu chở hàng về.
Cả chủ đầu tư công trình và nhà thầu đều “méo mặt”
Với những người dân đang xây dựng hoặc có kế hoạch khởi công xây nhà thời gian này quả là ở vào tình thế tiến thoái lưỡng nan. Anh Nguyễn Văn Chiến (phường Hồng Hải, TP Hạ Long) dự định khởi công xây nhà vào cuối tháng 3 này. Trước Tết, anh gom được 300 triệu đồng, định xây nhà 2 tầng (nhà ống). Nay riêng tiền để mua gạch xây dựng dự tính đã mất khoảng 80 triệu đồng. Do các loại VLXD khác cũng đồng loạt tăng cao và công xây dựng cũng lên theo, nên “tổng dự toán công trình” của anh đã lên tới 800 triệu đồng. Anh Đỗ Văn Triều ở phường Cao Xanh cũng định ra Giêng xây nhà. Trước Tết anh đã mua được 2 vạn gạch đỏ với giá 600 đồng/viên. Nay giá các loại VLXD khác tăng, công xây dựng cũng tăng, nhà anh lại ở trên đồi nên công vận chuyển rất cao. Vì thế anh quyết định dừng việc xây nhà lại, mặc dù năm nay anh đang “được tuổi”.
Đối với các công trình được xây dựng bằng tiền từ ngân sách nhà nước thì còn nan giải hơn nhiều. Anh Đặng Xuân Khuyến, Giám đốc Công ty Công trình giao thông Quảng Ninh cho biết, hiện doanh nghiệp đang nhận thầu thi công hơn chục công trình, trong đó có các công trình trọng điểm như QL 279, tuyến đường tránh thị trấn Đông Triều… Khi trao đổi với chúng tôi về ảnh hưởng của tình hình VLXD tăng giá, anh Khuyến phân trần “Giá cả tăng cao buộc công trình phải chậm lại để chờ chính sách thôi”. Anh bức xúc: Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo, Bộ Xây dựng có Thông tư 05 cho phép điều chỉnh giá và hợp đồng xây dựng do biến động giá. Thế nhưng các chủ đầu tư ở tỉnh chưa “nhúc nhích” gì, vì phải chờ tỉnh và các sở, ngành hướng dẫn, nên các nhà thầu rất khó khăn. Nếu cứ thi công rồi sau này chỉ được thanh toán theo đơn giá cũ, không được thanh toán theo đơn giá VLXD đã tăng thì nhà thầu chỉ có nước phá sản. Tuy nhiên, các công trình trọng điểm thì Công ty vẫn phải thi công. Trong khi chờ hướng dẫn, nhà thầu chỉ biết cùng với Ban Quản lý dự án I ghi chép lại khối lượng (để sau này đề nghị quyết toán theo đơn giá điều chỉnh - PV). Đối với các công trình mà chủ đầu tư trực tiếp thì sự ảnh hưởng không lớn lắm, bởi tự chủ các doanh nghiệp, điều chỉnh đơn giá để phù hợp với diễn biến tình hình giá cả, vì thế tiến độ được đảm bảo. Đối với các công trình của tỉnh được đầu tư bằng vốn ngân sách, ông Đào Xuân Đan, Giám đốc Ban Quản lý dự án I cho biết: “Các nhà thầu oải lắm rồi! Có thi công mà không rõ ràng chế độ chính sách cũng chết. Hiện nay, việc mở ra các gói thầu mới cũng không mở được”. Ông lo ngại: “Khả năng kế hoạch năm 2008 của tỉnh sẽ bị đổ bể ngay từ đầu năm”.
Thủ tướng Chính phủ vừa có Công văn số 164/TTg-CN, ngày 29-1-2008 “V/v điều chỉnh giá và hợp đồng trọn gói”; Bộ Xây dựng có Thông tư 05/2008/TT-BXD ngày 22-2-2008 “Hướng dẫn điều chỉnh giá và hợp đồng xây dựng do biến động giá nguyên, nhiên liệu và vật liệu xây dựng”. Tinh thần các văn bản trên tập trung vào 2 nội dung chính là: Cho phép chủ đầu tư và nhà thầu điều chỉnh dự toán, giá gói thầu của các dự án do VLXD bị trượt giá và điều chỉnh hình thức giá hợp đồng từ hình thức giá trọn gói và theo đơn giá cố định thành giá hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh. Thế nhưng, các nhà thầu vẫn ngại thi công là do các cơ quan chức năng ở tỉnh chậm tính toán điều chỉnh mức trượt giá để bù khoản chênh lệch. Đây cũng là tình trạng chung của cả nước trong cơn “bão giá” VLXD tiếp tục leo thang hiện nay. Trong khi tiền do trượt giá nhà thầu bỏ ra thi công trước đó chưa được thanh toán, nay nếu thi công tiếp, nhà thầu lại phải bù trước 100% kinh phí mua vật tư theo giá thực tế (cao hơn giá dự toán khoảng 50%). Dù đã có chủ trương cho điều chỉnh giá và hợp đồng xây dựng do biến động giá nguyên vật liệu, song các nhà thầu vẫn không biết mức điều chỉnh đơn giá cụ thể như thế nào. Vì vậy, để tháo gỡ khó khăn này, các đơn vị liên quan cần khẩn trương ban hành các văn bản hướng dẫn tính toán điều chỉnh trượt giá, để đảm bảo tài chính cho các nhà thầu tiếp tục thi công, đẩy nhanh tiến độ thi công các công trình.
