Năm 1996, với 3 mô hình điểm về xây dựng Làng Văn hoá ở xã Yên Hải, Hà An và Hiệp Hoà, huyện Yên Hưng được coi là đơn vị đầu tiên thực hiện phong trào xây dựng Làng, Khu phố Văn hoá trên địa bàn toàn tỉnh.
Từ 14 làng, khu phố đạt tiêu chuẩn Làng, Khu phố Văn hoá đầu tiên vào năm 2004, đến nay Yên Hưng đã có 39 làng, khu phố văn hoá, trong đó có nhiều đơn vị giữ danh hiệu liên tục suốt 5 năm qua...
Múa Lân sư lễ hội Tiên Công (Yên Hưng).
Nhân dân Yên Hưng vốn có truyền thống tự lực tự cường, sáng tạo, năng động, đa nghề, cần cù trong lao động sản xuất. Chuyển mình cùng bao vùng nông thôn khác, trong những năm qua, người nông dân Yên Hưng tích cực chuyển đổi, đưa các giống lúa, hoa màu năng suất cao vào đồng ruộng, mở rộng các mô hình chăn nuôi gia súc, gia cầm. Đến nay, cùng với Đông Triều, Yên Hưng là một trong hai vựa lúa chính của tỉnh, vùng chuyên canh rau Cộng Hoà, Tiền An có tiếng với rau sạch, sản lượng lớn, đáp ứng phần lớn nhu cầu rau xanh cho người dân trong vùng; ngoài ra còn là nguồn cung cấp rau xanh quan trọng cho TP Hạ Long. Nhiều nghề truyền thống của Yên Hưng đã được phục hồi như các nghề làm bún, đậu, bánh trung thu ở Hiệp Hoà, Yên Giang, nghề đan lát, làm thuyền nan, đóng tàu gỗ, tàu sắt, nuôi trồng thuỷ hải sản... ở Hà An, Hoàng Tân, Tân An v.v. tạo việc làm cho hàng ngàn lao động. Nhờ vậy Yên Hưng hiện không còn hộ đói, chỉ còn chưa đến 5% hộ nghèo, 35% hộ sản xuất kinh doanh giỏi vươn lên thành hộ giàu, trên 95% hộ có kinh tế ổn định. Từ năm 2007, toàn huyện còn nhà dột nát, trên 95% đường làng ngõ xóm được bê tông hoá, 100% các hộ dân được sử dụng điện...
Đến Yên Hưng vào những ngày đầu năm mới hẳn sẽ bắt gặp những lễ ra cỗ họ sôi động, đó là ngày mở từ đường của các dòng họ, con cháu dù làm ăn xa quê cũng trở về để báo công với tổ tiên. Từ xưa các dòng họ đã có truyền thống khuyến học, khuyến tài; những người trong họ học hành đỗ đạt đều được tôn vinh. Lễ báo công của những người này được làm rất long trọng, coi đây là lực lượng nhân tài sau này sẽ kế tiếp thế hệ cha anh mang lại tiếng thơm cho dòng họ. Phát huy truyền thống này, các cấp, các ngành đã tạo mọi điều kiện nhân rộng, khuyến kích các mô hình khuyến học dòng họ. Hiện Yên Hưng có hàng trăm mô hình khuyến học, hoạt động rất hiệu quả; nhờ đó, đã góp phần nâng cao chất lượng giáo dục. Mỗi năm Yên Hưng có hàng ngàn học sinh giỏi các cấp; học sinh thi đỗ vào các trường đại học, cao đẳng ngày một nhiều. Nhiều người con Yên Hưng sau khi ra trường đã trở về công tác tại quê nhà, trở thành lực lượng đáng kể góp phần phát triển kinh tế xã hội.
Yên Hưng có đến 23 làng cổ, mỗi làng đều có nét riêng về phong tục tập quán, hương ước, lệ làng riêng. Nhiều làng vẫn còn lưu giữ được các hương ước cổ quy định rất rõ về nhiệm vụ của mọi người dân trong làng, trách nhiệm với cộng đồng, những điều cấm kỵ, quy định về thưởng người hiền tài, phạt người phạm lệ làng v.v. Dường như việc tự giác thực hiện các quy định của làng đã ăn sâu vào tiềm thức mỗi người dân. Đây là điều kiện thuận lợi để địa phương xây dựng và thực hiện hương ước mới phù hợp với các tiêu chuẩn của phong trào xây dựng Làng, Khu phố Văn hoá...
Nhưng cũng có những phong tục cũ mà hiện không còn hợp thời nữa. Chẳng hạn như vốn là vùng đất cửa sông, luôn phải chống chọi với những thiên tai, địch hoạ, điều này nảy sinh xu thế trọng sức mạnh của người đàn ông, nhiều người dân nơi đây có tư tưởng trọng nam khinh nữ, bắt buộc phải có con trai để làm trụ cột gia đình, gánh vác việc làng, việc họ... Để thay đổi tư tưởng cũ kỹ, lạc hậu này, huyện rất coi trọng tiếng nói của các dòng tộc, của những người có tri thức, đã từng được dòng họ tôn vinh để vận động, thuyết phục người thân, họ hàng thay đổi nhận thức. Nhờ vậy, trong 2 năm 2007, 2008, giai đoạn chính sách về Dân số - Kế hoạch hoá gia đình có nhiều biến động, khi các địa phương khác bùng phát việc sinh con thứ 3 trở lên thì Yên Hưng vẫn duy trì ở tỷ lệ chênh lệch cho phép. Hay như trong việc cưới, việc tang, trước đây có nhiều hủ tục lạc hậu, tốn kém, lãng phí được sự tuyên truyền các đoàn thể địa phương, nhất là thực hiện Chỉ thị 27 của Chính phủ, đến nay việc cưới, việc tang đều giảm chi phí từ 40-60%, các nghi thức rườm rà hầu như đã xoá bỏ nhiều.
Đời sống kinh tế khấm khá, nhân dân có điều kiện đóng góp kinh phí xây dựng các công trình văn hoá, như Nhà sinh hoạt cộng đồng, sân chơi trẻ em, di tích lịch sử văn hoá v.v. cũng như tham gia các CLB sở thích, giao lưu văn hoá văn nghệ. Toàn huyện hiện đã có 155 Nhà sinh hoạt cộng đồng, 17/19 xã có sân vui chơi thanh, thiếu nhi to đẹp, 14 CLB sở thích văn nghệ, trong đó có CLB hát đúm, hát chèo, là những loại hình văn nghệ dân gian đặc trưng của người dân vùng biển Yên Hưng. Trên địa bàn huyện có đến 80 lễ hội lớn nhỏ, 200 di tích lịch sử văn hoá, trong đó 39 di tích cấp quốc gia, 15 di tích cấp tỉnh, tất cả đều được nhân dân đóng góp trùng tu thường xuyên với số tiền hàng chục tỷ đồng...
Phát huy vốn văn hoá truyền thống, có thể nói, Yên Hưng đã khơi gợi được thế mạnh đặc trưng của mình, tìm ra con đường ngắn nhất, hiệu quả nhất để thúc đẩy phong trào xây dựng Làng, Khu phố Văn hoá phát triển cả về bề rộng lẫn chiều sâu.
