Quảng Ninh có đường biên giới trên đất liền với Khu Tự trị dân tộc Choang Quảng Tây (Trung Quốc) dài khoảng 132,8km. Trên địa bàn biên giới của tỉnh có cửa khẩu quốc tế và quốc gia, có vị trí quan trọng trong phát triển kinh tế - văn hoá - xã hội và hội nhập kinh tế quốc tế. Vì thế, việc phân giới, cắm mốc (PGCM) trên đất liền có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới.
Qua hơn 9 năm thực hiện Hiệp ước biên giới, công tác PGCM trên biên giới đất liền của tỉnh đã thực sự chuyển được đường biên giới và các cột mốc từ lời văn Hiệp ước và bản đồ đính kèm ra thực địa một cách chính xác, rõ ràng, hoàn chỉnh bằng hệ thống cột mốc cụ thể và hiện đại. Đó thực sự là những điều kiện hết sức thuận lợi cho công tác quản lý, bảo vệ biên giới, góp phần quan trọng ổn định ANCT địa bàn, tạo thế và lực cho Quảng Ninh nói riêng, cả nước nói chung trong mở rộng hợp tác kinh tế đối ngoại.
Để có được kết quả đó, trong quá trình triển khai nhiệm vụ PGCM trên đất liền, các cơ quan chức năng của tỉnh đã vượt qua không ít khó khăn. Trong đó, đáng chú ý là Hiệp ước và bản đồ đính kèm mang tính khái quát và tỉ lệ lớn, khi chuyển ra thực địa có thể dẫn đến sai lệch hàng chục, thậm chí hàng trăm mét; ở một số khu vực, lời văn Hiệp ước không rõ ràng, không đồng nhất và bản đồ đính kèm thể hiện không phù hợp với địa hình thực tế. Trong khi đó, kết cấu hạ tầng biên giới còn thấp, nhiều nội dung đang trong giai đoạn tiếp tục đầu tư, dân cư biên giới cơ bản là đồng bào các dân tộc ít người, mật độ dân cư còn thưa, bố trí chưa hợp lý, trình độ dân trí còn thấp và cơ bản còn nghèo; thời tiết khí hậu vùng biên giới luôn khắc nghiệt, mưa lũ thất thường, nhiều khu vực núi cao, rừng rậm đi lại cách trở cũng là trở ngại lớn cho quá trình triển khai nhiệm vụ… Đồng chí Đỗ Thông, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban chỉ đạo PGCM tỉnh (thứ 2, phải sang) kiểm tra công tác PGCM tại huyện Bình Liêu
Công tác PGCM là công trình trọng điểm đặc biệt của quốc gia luôn được sự quan tâm chỉ đạo sâu sát của Đảng và Nhà nước thông qua việc tập trung lãnh đạo đầu tư về nhân lực, trang thiết bị, tài chính và chế độ chính sách; kịp thời ra các quyết sách chỉ đạo đàm phán các cấp để giải quyết dứt điểm các tồn đọng trong PGCM song phương; duy trì, thúc đẩy quan hệ hai nước Việt Nam - Trung Quốc phát triển theo phương châm 16 chữ và tinh thần 4 tốt; cùng cam kết hoàn thành công tác PGCM trên thực địa vào tháng 12-2008, xây dựng các Hiệp định về biên giới để duy trì đường biên giới ổn định, hoà bình, hữu nghị và cùng phát triển... Thực hiện sự chỉ đạo của Trung ương, Tỉnh uỷ, HĐND, UBND tỉnh luôn quan tâm chỉ đạo các cấp, các ngành và địa phương biên giới phối hợp chặt chẽ với BĐBP tỉnh làm tốt công tác quản lý, bảo vệ biên giới, tăng cường các hoạt động đối ngoại với chính quyền và các lực lượng quản lý bảo vệ biên giới của nước bạn, kiên trì thông qua đàm phán để giải quyết những vấn đề, vụ việc phát sinh; từng bước củng cố, xây các địa phương biên giới vững mạnh cả về chính trị và cơ sở kết cấu hạ tầng. Đồng thời quan tâm tuyển chọn, xây dựng tổ chức, bồi dưỡng lực lượng PGCM của tỉnh có phẩm chất và năng lực, tinh thần trách nhiệm và lòng tự tôn dân tộc cao trong công tác; đã thành lập Ban Chỉ đạo PGCM tỉnh, Văn phòng thường trực Ban Chỉ đạo, Nhóm PGCM số 12 Quảng Ninh (Nhóm 12); trưng dụng, tiếp nhận đầy đủ cán bộ, nhân viên các sở, ngành chức năng thuộc tỉnh, cán bộ kỹ thuật một số bộ, ngành Trung ương về Nhóm 12.
Với quyết tâm thực hiện tốt công tác này, Ban Chỉ đạo PGCM tỉnh chỉ đạo các đơn vị thường xuyên rà soát, bố trí biên chế phù hợp, giao nhiệm vụ cụ thể cho từng bộ phận, từng cá nhân lãnh đạo chủ chốt; chủ động bồi dưỡng cho cán bộ, đảng viên nâng cao nhận thức chính trị tư tưởng, xác định trách nhiệm... Ban phối hợp với các đơn vị quân đội đứng chân trên địa bàn phát quang, rà phá vật cản trong phạm vi hoạt động song phương dọc tuyến biên giới của tỉnh. BĐBP tỉnh chủ trì phối hợp với các đơn vị chức năng và các huyện, thành phố biên giới đảm bảo tốt an ninh - trật tự, thông tin liên lạc, bảo vệ dẫn đường và tạo những điều kiện thuận lợi nhất về nơi đóng quân, giao thông đi lại cho Nhóm 12 trên biên giới. Song song với công tác kiện toàn tổ chức cho Nhóm 12, công tác đơn phương đã được Ban chuẩn bị khá tốt, như tổ chức nhiều đợt khảo sát đơn phương toàn bộ tuyến biên giới, đối chiếu đường biên, cột mốc trong Hiệp ước với thực địa, dự kiến được những khu vực, những vấn đề khó khăn phức tạp sẽ nảy sinh để chủ động phương án khi hoạt động song phương. Sau khi chuẩn bị đầy đủ mọi mặt về nhân lực, vật lực, công tác PGCM song phương bắt đầu được triển khai với các bước đi thích hợp. Trước hết là hoạt động đàm phán, đối ngoại. ở cấp tỉnh, thông qua các chuyến công tác làm việc của lãnh đạo hai địa phương (Quảng Ninh - Việt Nam, Quảng Tây - Trung Quốc), của Ban Chỉ đạo PGCM tỉnh, lãnh đạo tỉnh đã quan tâm trao đổi thống nhất với lãnh đạo phía bạn về các nội dung thúc đẩy công tác song phương, thực hiện theo các thoả thuận cấp cao 2 nước về PGCM. ở cấp Nhóm, qua 11 vòng họp đàm phán của Nhóm 12 Quảng Ninh với Nhóm 12 Trung Quốc, cơ bản đã đạt được các nội dung đàm phán đã được cấp trên phê duyệt. Ngoài nội dung chính đạt được về thống nhất rút kinh nghiệm từng giai đoạn, từng năm công tác, đề ra kế hoạch song phương giai đoạn tiếp theo, thì nội dung quan trọng mà Nhóm 12 Quảng Ninh đạt được thoả thuận với Nhóm 12 Trung Quốc là về nguyên tắc: Dỡ bỏ các đập thời vụ để quy thuộc các cồn bãi trên sông, suối biên giới; phát quang thông tầm nhìn biên giới ở những đoạn biên giới có thực vật che phủ rậm rạp, đường biên giới không đi theo đặc trưng địa hình. Quá trình hoạt động song phương, công tác đối ngoại được tiến hành thường xuyên với các hình thức phong phú đa dạng; cơ bản giữ được tình đoàn kết hợp tác hữu nghị, tạo thuận lợi cho các hoạt động song phương trên thực địa. Tiếp đến, công tác phân giới, chấp hành nghiêm túc chỉ đạo của Uỷ ban Biên giới quốc gia, Bộ Ngoại giao về các nguyên tắc phân giới trong từng giai đoạn cụ thể (giai đoạn từ 10-2002 đến 12-2003: Làm đến đâu dứt điểm đến đấy; giai đoạn 1-2004 đến 12-2006: Dễ làm trước, khó làm sau; giai đoạn 1-2007 đến 3-2009: Giải quyết cả gói). Nhờ đó, công tác phân giới song phương đã đạt được yêu cầu đề ra. Từ tháng 10-2002 đến tháng 4-2009, Nhóm 12 Quảng Ninh đã hoàn thành phân giới trên toàn bộ tuyến biên giới đất liền được thể hiện bằng hồ sơ song phương, hai bên cùng ký kết. Đã song phương xác định, cắm và đo đạc tọa độ, hoàn chỉnh hồ sơ 101 mốc giới với 179 cột mốc. Số mốc giới thuộc tỉnh quản lý (được tính từ mốc giới 1301 đến mốc giới 1378) là 97 với 175 cột mốc (146 cột mốc chính, 29 cột mốc phụ). Ngay sau khi các cột mốc được xây dựng xong, Nhóm 12 Quảng Ninh đã tổ chức bàn giao cho các đồn biên phòng, cùng các địa phương biên giới quản lý, bảo vệ.
Việc hoàn thành toàn bộ công tác PGCM trên biên giới đất liền Việt Nam - Trung Quốc nói chung, trên địa bàn tỉnh nói riêng là sự kiện có ý nghĩa lịch sử trọng đại trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN. Bởi đây là lần đầu tiên trong lịch sử, Việt Nam cùng với Trung Quốc xác định được một đường biên giới trên đất liền chính xác, rõ ràng với hệ thống mốc giới hiện đại, đặt nền tảng vững chắc về cơ sở pháp lý cho các ngành chức năng tiến hành quản lý biên giới một cách hiệu quả hơn, để xây dựng đường biên giới hoà bình, hữu nghị, ổn định lâu dài, hợp tác và phát triển, mở ra cơ hội mới cho việc tăng cường giao lưu hữu nghị, mở rộng hợp tác, phát triển kinh tế - xã hội giữa hai nước nói chung, tỉnh Quảng Ninh với tỉnh Quảng Tây nói riêng.
