Quảng Ninh hiện có 4 khu kinh tế (KKT), trong đó có 1 KKT ven biển là Vân Đồn và 3 KKT cửa khẩu gồm Móng Cái, Hoành Mô - Đồng Văn (Bình Liêu) và Bắc Phong Sinh (Hải Hà).
Các KKT này không chỉ góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Ninh mà còn có tác động rất lớn đến sự phát triển chung của các tỉnh trong vùng đồng bằng sông Hồng và trung du miền núi phía Bắc. Có KKT mới được thành lập nhưng có những khu đã được thành lập khá lâu song việc đầu tư cơ sở hạ tầng phục vụ cho sự phát triển của khu còn rất nhiều hạn chế.
Khách du lịch tham quan cửa khẩu quốc tế Móng Cái.
Ảnh: Đỗ Phương
Kết quả đạt được
Đối với KKT cửa khẩu Móng Cái đây là KKT đầu tiên trong cả nước được áp dụng thí điểm chính sách ưu đãi cho KKT cửa khẩu theo các quyết định của Thủ tướng Chính phủ, vì vậy nguồn vốn đầu tư cho hạ tầng KKT cũng phong phú hơn các KKT khác, như vốn chương trình mục tiêu quốc gia 135, 134, 120, biển đông hải đảo và các chính sách ưu đãi của tỉnh. Trong giai đoạn 2002-2009 nguồn vốn do UBND TP Móng Cái quản lý là trên 933 tỷ đồng và năm 2010 trên 185 tỷ đồng. Hàng loạt các công trình hạ tầng giao thông quan trọng trên địa bàn KKT và hệ thống giao thông đối ngoại được đầu tư xây dựng như: Cải tạo nâng cấp QL18A, bãi kiểm tra hàng hoá rộng 4.000m2, điểm thông quan Ka Long, Lục Lầm, hệ thống đường vành đai Bắc Luân II, cảng thuỷ nội địa. Cùng với đầu tư hạ tầng giao thông, với nguồn thu ngân sách tăng trưởng hàng năm TP Móng Cái đã tập trung đầu tư hạ tầng các vùng nuôi trồng thuỷ sản tập trung, hạ tầng xã hội phục vụ đời sống sinh hoạt nhân dân. Tính từ năm 2004 đến nay từ nhiều nguồn vốn đã đầu tư trên địa bàn KKT trên 923 công trình lớn nhỏ, với tổng nguồn vốn gần 887 tỷ đồng. Với sự quan tâm đầu tư hoàn thiện cơ sở hạ tầng nên hoạt động kinh doanh, buôn bán tại KKT ngày càng sôi động, thu hút số lượng lớn doanh nghiệp tham gia đầu tư, hoạt động trên địa bàn. Trong giai đoạn 2005-2010 tổng giá trị hàng hoá xuất nhập khẩu qua KKT đạt trên 15,8 triệu USD, đạt mức tăng bình quân 25,5%/năm.
Đối với KKT Vân Đồn mặc dù mới được thành lập, nhưng cũng được sự quan tâm đầu tư đáng kể, trong năm 2008 ngân sách Trung ương hỗ trợ cho đầu tư hạ tầng KKT 7 tỷ đồng để thực hiện các công trình như đường Xuyên Hùng, đường trung tâm xã Đoàn Kết, đường Bò Lạy - Tràng Hương, đường trung tâm xã Bình Dân; năm 2009 nguồn ngân sách Trung ương hỗ trợ tăng lên 110 tỷ đồng để thực hiện hàng loạt các công trình hạ tầng và thực hiện công tác chuẩn bị đầu tư các dự án lớn như lập quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội KKT, lập báo cáo đánh giá tác động môi trường chiến lược, khảo sát bản đồ địa hình một số khu chức năng quan trọng, xây dựng khu tái định cư Hạ Long; năm 2010 hỗ trợ 60 tỷ đồng để tập trung cho công tác chuẩn bị đầu tư các công trình hạ tầng giao thông quan trọng của KKT, như tuyến đường giao thông trục chính nối các khu chức năng chính KKT; cải tạo nâng cấp tuyến đường xuyên đảo Minh Châu - Quan Lạn; đường xuyên đảo Ngọc Vừng; năm 2011 ngân sách Trung ương tiếp tục hỗ trợ 130 tỷ đồng và ngân sách tỉnh 50 tỷ đồng để xây dựng khu tái định cư và khởi công một số công trình hạ tầng giao thông.
Riêng đối với 2 KKT Hoành Mô - Đồng Văn và Bắc Phong Sinh, do việc bãi bỏ các quy định của Thủ tướng Chính phủ về việc cấp đầu tư trở lại từ các khoản thu ngân sách Nhà nước và thực hiện cơ chế hỗ trợ có mục tiêu từ ngân sách Trung ương, nên nguồn vốn đầu tư tại 2 KKT này giảm đáng kể. Vừa qua UBND tỉnh đã quyết định ứng vốn thi công các tuyến đường nối từ QL18A vào các KKT, đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng cửa khẩu ở cả 2 KKT này.
Cần cơ chế ưu đãi đặc thù
Mặc dù đã được quan tâm dành nguồn đầu tư từ ngân sách Trung ương và địa phương lớn, nhưng so với nhu cầu phát triển và hiệu quả mà các KKT đem lại thì vẫn còn rất khiêm tốn. Theo đánh giá của Ban Quản lý KKT tỉnh, trong những năm qua nguồn vốn đầu tư cho riêng KKT Vân Đồn mới chỉ đáp ứng được khoảng 10% nhu cầu. Đến nay KKT Vân Đồn đang được triển khai quy hoạch các phân khu chức năng, xin ý kiến các bộ, ngành Trung ương, trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội KKT Vân Đồn giai đoạn đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030; đang tiến hành khảo sát và thẩm định chi tiết dự án xây dựng sân bay Vân Đồn... Các KKT cửa khẩu đã hoàn thành nhiệm vụ lập quy hoạch chung giai đoạn 2011 đến 2020. UBND tỉnh đã chỉ đạo Ban Quản lý KKT và các ngành liên quan triển khai lập quy hoạch tổng thể phát triển, quy hoạch chung xây dựng, xây dựng kế hoạch đầu tư phát triển để làm cơ sở huy động các nguồn vốn trong và ngoài ngân sách phục vụ cho đầu tư hạ tầng các KKT.
Tuy nhiên, nếu chỉ bằng nguồn vốn hỗ trợ hàng năm của Trung ương, ngân sách đầu tư của tỉnh hay huy động các nguồn khác cũng không thể đáp ứng được nhu cầu đầu tư để phát triển khai thác tiềm năng, lợi thế của các KKT. Theo đề xuất của Ban Quản lý KKT thì cần có chính sách ưu đãi đặc thù để tập trung phát triển các KKT trên địa bàn, đó là: Bổ sung có mục tiêu 100% số thu thực nộp ngân sách Nhà nước (trừ VAT hàng nhập khẩu) tại các KKT cửa khẩu có số thu thuế xuất nhập khẩu dưới 100 tỷ đồng/năm và 50% số thu thực nộp ngân sách Nhà nước (trừ VAT hàng nhập khẩu) tại KKT cửa khẩu có số thu thuế xuất nhập khẩu trên 100 tỷ đồng/năm để tạo nguồn lực đầu tư cơ sở hạ tầng. Có chính sách linh hoạt và cởi mở để thu hút các nguồn vốn ngoài nhà nước, đặc biệt quan tâm đầu tư các công trình có liên quan đến phát triển vùng như: Đường cao tốc Hà Nội - Hạ Long - Móng Cái; đường nối QL5B với đường cao tốc Hà Nội - Hạ Long, sân bay quốc tế Vân Đồn; cảng biển Hải Hà và khu công viên phức hợp có casino... Ngoài cơ chế chính sách quy định hiện hành cho phép tỉnh được xây dựng cơ chế chính sách ưu đãi đặc thù để thu hút đầu tư đối với KKT Vân Đồn và KKT Móng Cái tạo lợi thế cạnh tranh cao, thu hút nguồn vốn đầu tư từ khu vực tư nhân trong và ngoài nước vào việc xây dựng hiện đại hoá cơ sở hạ tầng, hấp dẫn nguồn nhân lực chất lượng cao. Đảm bảo cho ảnh hưởng tích cực của các KKT được lan toả ra cả nền kinh tế, trước hết là các khu vực có ảnh hưởng nhằm tạo ra những “cú huých” đủ mạnh, làm động lực thực sự để phát triển mạnh mẽ vùng cửa mở ra phía Bắc của cả nước trong những năm tới.
