Sau gần nửa năm bắt tay vào thực hiện chương trình, về cơ bản các địa phương đã bắt nhịp khởi động khá tốt, đã xuất hiện nhiều cách làm hay, sáng tạo và cũng đã có những kết quả đầu tiên.
Tuy nhiên, vì đây là chương trình tổng hợp phải thực hiện nhiều nội dung, liên quan đến nhiều cấp, nhiều ngành, nên trong quá trình thực hiện đang bộc lộ một số vướng mắc cần sớm được tháo gỡ.
Đường nối từ xã Kỳ Thượng (Hoành Bồ) sang xã Đạp Thanh (Ba Chẽ) đang được hoàn thiện.
Kết quả bước đầu
Theo kế hoạch năm 2011, trong chương trình xây dựng nông thôn mới Quảng Ninh phấn đấu có 100% số xã hoàn thành quy hoạch xây dựng nông thôn mới; có nhà văn hoá và khu thể thao đủ điều kiện hoạt động; 100% các huyện lập xong đề án và kế hoạch 5 năm, kế hoạch chi tiết năm 2011. Cùng với đó rà soát các văn bản, chính sách hiện hành thuộc thẩm quyền quyết định của tỉnh; tăng cường tuyên truyền vận động để các tổ chức, người dân hiểu về chương trình... Đến nay các huyện đã lập xong đề án và thông qua HĐND cùng cấp, hoàn thành xây dựng kế hoạch thực hiện 5 năm (2011-2015) và có kế hoạch chi tiết trong năm 2011; các xã đang tích cực tổ chức thực hiện, dự kiến trong tháng 4 sẽ hoàn thành đề án xây dựng nông thôn mới cấp xã, thành lập được Ban quản lý chương trình. Theo đánh giá của các cơ quan chuyên môn chất lượng các đề án tương đối tốt, có sự tham gia của người dân vào quyết định các nhiệm vụ công việc sẽ thực hiện trên địa bàn để đạt mục tiêu xã nông thôn mới. Sau khi rà soát kỹ các tiêu chí và xây dựng kế hoạch đã có 2 xã đặt mục tiêu phấn đấu trong năm 2011 đạt chuẩn xã nông thôn mới đó là Hà An và Phong Cốc (Yên Hưng). Mục tiêu tuyên truyền thành cuộc vận động xây dựng nông thôn mới đã và đang được triển khai tốt, bước đầu quan điểm xây dựng nông thôn mới không phải là cuộc đầu tư mà là cuộc vận động lớn Nhà nước và nhân dân cùng làm để cho cuộc sống tốt đẹp hơn, chất lượng hơn đã có tác động đến tư tưởng, nhận thức của người dân. Nhiều địa phương đã xuất hiện các phong trào thiết thực như hiến đất làm đường, làm nhà văn hoá, đóng góp ngày công lao động xây dựng các công trình phúc lợi công cộng, như tại huyện Hải Hà đã có 211 hộ dân hiến trên 24.770m2 đất để làm đường, huyện Đông Triều nhân dân đóng góp gần 70.000m2 đất xây dựng nhà văn hoá thôn.
Để có cơ sở triển khai các nội dung công việc của chương trình, UBND tỉnh đã chỉ đạo các địa phương chậm nhất trước ngày 30-6 phải hoàn thành quy hoạch xây dựng chung và trung tâm xã. Xác định đây là nhiệm vụ khá mới mẻ đối với đội ngũ cán bộ các huyện, xã và cả các đơn vị tư vấn, nên Sở Xây dựng đã phối hợp với Học viện Cán bộ quản lý xây dựng và đô thị (Bộ Xây dựng) tổ chức tập huấn 2 đợt cho 300 lượt cán bộ quản lý quy hoạch ở các địa phương và các đơn vị tư vấn về tổ chức lập, thẩm định quy hoạch xây dựng nông thôn mới cấp xã. Các địa phương đã ký hợp đồng với đơn vị tư vấn lập quy hoạch và hoàn thành phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch xây dựng của 116 xã. Với tiến độ hiện nay chắc chắn cả 125 xã sẽ hoàn thành xong phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch xây dựng nông thôn mới và quy hoạch trung tâm xã xong trước ngày 30-6. Sở NN&PTNT phối hợp với Sở TN&MT cũng đã tổ chức lớp tập huấn quy hoạch sản xuất, quy hoạch sử dụng đất cho cán bộ các huyện, xã. Khi xây dựng kế hoạch thực hiện trong năm 2011, tỉnh đã xác định chỉ tiêu đầu tiên phải triển khai ngay và hoàn thành sớm trong những tháng đầu năm đó là xây dựng nhà sinh hoạt văn hoá thôn, bản để phục vụ cho công tác bầu cử HĐND các cấp, bầu cử Đại biểu Quốc hội. Thế nên việc xây mới, sửa chữa, nâng cấp các nhà văn hoá thôn, bản đã được các địa phương triển khai nhanh chóng, quyết liệt, người dân cũng tham gia rất tích cực, với 750 triệu đồng hỗ trợ của ngân sách, sự tham gia góp công, góp tiền của người dân 314/320 nhà văn hoá đã được khởi công xây dựng và đang bước vào giai đoạn hoàn thiện kịp đưa vào sử dụng trong dịp diễn ra các sự kiện chính trị lớn tại địa phương. Trong khi nguồn ngân sách Trung ương hỗ trợ chưa có, tỉnh đã dành nguồn ngân sách địa phương đầu tư đáng kể cho chương trình. Đến thời điểm cuối tháng 3 đã bố trí trên 870 tỷ đồng, trong đó 102,8 tỷ đồng hỗ trợ có mục tiêu cho các địa phương xây dựng nhà sinh hoạt cộng đồng; 700 tỷ đồng đầu tư phát triển, 68 tỷ đồng cho phát triển kinh tế và thực hiện công tác quy hoạch. Tất cả các nguồn vốn đều đã có phương án phân bổ cụ thể.
Những cái khó cần gỡ
Mặc dù được xác định là chương trình mục tiêu quốc gia, tỉnh có quan điểm cụ thể, rõ ràng, có sự đồng thuận trong Đảng bộ, chính quyền và nhân dân, có nguồn lực để đảm bảo thực hiện, tuy nhiên sau gần nửa năm triển khai đã xuất hiện nhiều khó khăn vướng mắc cần sớm được tháo gỡ. Vì đây là chương trình tổng hợp, toàn diện, tỉnh lại xác định không làm điểm mà triển khai đồng loạt trên tất cả các xã trong khi đội ngũ cán bộ cơ sở trình độ còn hạn chế, nên rất lúng túng trong thực hiện các nội dung công việc. Trong khoảng thời gian ngắn với khối lượng công việc quá lớn vừa xây dựng đề án, kế hoạch tham gia thực hiện các quy hoạch lại vừa thực hiện các công việc chuyên môn, cán bộ các huyện lại kiêm nhiệm nên tiến độ và chất lượng công việc chưa được đảm bảo. Quyết định của Chính phủ đã có nhưng các Bộ, ngành Trung ương lại chưa có hướng dẫn cụ thể để địa phương triển khai thực hiện. Hiện nay mới chỉ có Bộ GT-VT có hướng dẫn lựa chọn quy mô, kỹ thuật đường giao thông nông thôn, Bộ VH-TT&DL có quy định mẫu về tổ chức, hoạt động và tiêu chí nhà văn hoá - khu thể thao thôn. Qua triển khai thực tế ở các xã hiện nay thấy rằng cái khó nhất cần tập trung tháo gỡ đó là việc tuyên truyền vận động như thế nào để tạo được nhận thức mới không chỉ của người dân mà cả cán bộ chính quyền cơ sở. Tư tưởng tranh thủ chương trình để có đầu tư của Nhà nước nên đề nghị quá nhiều danh mục công trình, dự án đầu tư xây dựng từ ngân sách Nhà nước đã xuất hiện ở nhiều địa phương. Ở các thôn, bản vùng núi chủ yếu là đồng bào dân tộc sinh sống, trình độ nhận thức lạc hậu quen với việc ỷ lại vào sự hỗ trợ Nhà nước, trong khi đó các trưởng thôn, trưởng bản chủ yếu là thầy mo của thôn được bà con tín nhiệm bầu, nên việc truyền đạt lại chủ trương, chính sách, nội dung chương trình cho người dân trong thôn bản chưa được đầy đủ và hết tinh thần… Mới chỉ triển khai bước đầu nhưng tư duy dự án đã xuất hiện, khi thực hiện các quy hoạch, lập đề án, kế hoạch một số nơi đã khoán gọn cho đơn vị tư vấn, không có sự tham gia của người dân cũng như cán bộ cơ sở. Đơn vị tư vấn không phải ở địa phương nên có những tiêu chí xây dựng không phù hợp với đặc thù, nguyện vọng của người dân, có những nhiệm vụ đầu tư không xuất phát từ nhu cầu thực tế của người dân.
Đường đi còn dài, những bất cập đầu tiên đã được phát hiện, vấn đề lúc này là nhanh chóng có biện pháp tháo gỡ.
