Xây dựng nông thôn mới - “nền móng” để trở thành tỉnh công nghiệp bền vững

Nếu không xây dựng nông thôn mới một cách căn cơ thì không thể trở thành một nước công nghiệp bền vững vào năm 2020. Với quan điểm đó, tỉnh đã chỉ đạo các cấp, ngành tập trung xây dựng nông thôn mới ở 127 xã trên địa bàn toàn tỉnh.

Đó là phát biểu của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Nguyễn Sinh Hùng trong buổi làm việc với các bộ, ngành về triển khai nhiệm vụ xây dựng đề án “Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020 và tầm nhìn đến năm 2030”.

Công nhân Nhà máy chế biến miến dong của Công ty CP Thương mại Bình Liêu ở xã Đồng Tâm (Bình Liêu) phơi bánh miến trước khi thái thành sợi.

Từ những “chiếc cần câu”

Đến thôn Bình Nguyên (Tân Bình, Đầm Hà) hôm nay chúng tôi thực sự ngỡ ngàng trước sự đổi thay nhanh ở nơi đây. Hiếm có thôn, bản ở xã miền núi nào trong tỉnh xây dựng được khu khuôn viên vui chơi và nhà văn hoá thôn khang trang đến thế. Chúng tôi được nghe kể, bà con trong thôn đã trực tiếp tham gia đảm nhận một số phần việc xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng này. Thôn không còn nhà tạm, nhà tranh, tre dột nát; có hệ thống cống thoát nước qua đường; có hệ thống kênh mương phục vụ sản xuất nông nghiệp và hỗ trợ các hộ nuôi trồng thuỷ sản; đặc biệt, môi trường sống của bà con đã được cải thiện đáng kể… Có kết quả trên là nhờ Bình Nguyên được thụ hưởng chương trình thí điểm xây dựng nông thôn mới cấp thôn, bản của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) từ năm 2008. Đáng nói là trong số trên 2,5 tỷ đồng kinh phí đầu tư để Bình Nguyên triển khai mô hình, có 1/3 kinh phí là do nhân dân đóng góp. Tham gia triển khai mô hình thí điểm này, nông dân thôn Bình Nguyên đã được hỗ trợ xây dựng cơ sở hạ tầng; nhiều hộ được hỗ trợ sửa chữa, chỉnh trang nơi ở; hỗ trợ máy sao chè để phát triển kinh tế; hỗ trợ các hộ chăn nuôi xây dựng hầm bioga. Bà con được tập huấn, nâng cao năng lực phát triển cộng đồng, nắm bắt các kiến thức và kỹ năng lập, quản lý, thực hiện dự án phát triển thôn. Hiệu quả bước đầu mô hình thí điểm mang lại không chỉ là cải thiện điều kiện sinh hoạt của bà con trong vùng, mà còn phát huy được tinh thần, trách nhiệm của bà con trong việc tham gia, giám sát thi công các hạng mục công trình tại địa bàn.

Chương trình thí điểm xây dựng nông thôn mới ở cấp thôn, bản ở Bình Nguyên chỉ là một trong rất nhiều chương trình, đề án khác đang được triển khai ráo riết trên địa bàn tỉnh, nhằm mục tiêu xây dựng nông thôn mới. Điển hình năm 2008, Tỉnh uỷ đã ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết T.Ư 7, khoá X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, trong đó xác định rõ mục tiêu, nhiệm vụ, nội dung và các giải pháp thực hiện, nhằm từ nay đến năm 2020, xây dựng nông thôn Quảng Ninh hiện đại, văn minh; nông dân có đời sống vật chất, tinh thần được nâng cao nhanh hơn, không quá chênh lệch so với đô thị và giữa các vùng, miền. Bên cạnh đó, tỉnh cũng ban hành nhiều cơ chế, chính sách phát triển kinh tế - xã hội và cơ sở hạ tầng nông thôn, như: Chuyển dịch cơ cấu giống, mùa vụ, vật nuôi, cây trồng theo hướng sản xuất hàng hoá; cứng hoá kênh mương; phát triển đường giao thông nông thôn; nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn; cứng hoá trường, lớp học; định canh, định cư kinh tế mới; chính sách tín dụng, hỗ trợ sản xuất, vốn vay cho nông dân nghèo vùng khó khăn; trợ giá giống vật nuôi, cây trồng, trợ cước phí vận chuyển vật tư, phân bón, hàng hoá cho nông dân miền núi, đồng bào thiểu số… Đặc biệt, tháng 12-2009, UBND tỉnh đã có quyết định phê duyệt đề án xây dựng thí điểm kết cấu hạ tầng cấp xã theo mô hình nông thôn mới giai đoạn 2010-2015 tại các huyện khó khăn Ba Chẽ, Bình Liêu, Đầm Hà, Tiên Yên với tổng mức đầu tư 1.933 tỷ đồng. Nhờ có những “chiếc cần câu” này mà diện mạo ở các xã trên toàn tỉnh đã ngày một đổi mới, nhất là nền kinh tế nông nghiệp, nông thôn nhiều nơi đã chuyển đổi từ sản xuất tự cung, tự cấp sang sản xuất hàng hoá, góp phần cải thiện đời sống vật chất, tinh thần cho bà con nông dân.

Đến những “mảng màu sáng”

Theo báo cáo kết quả sơ bộ đánh giá thực trạng nông thôn ở 127 xã trên địa bàn tỉnh theo Bộ Tiêu chí Quốc gia về xây dựng nông thôn mới của Sở NN&PTNT, trong 19 tiêu chí (quy hoạch, giao thông, thuỷ lợi, điện, trường học, cơ sở vật chất văn hoá, chợ nông thôn, bưu điện, nhà ở dân cư, thu nhập, hộ nghèo, cơ cấu lao động, hình thức tổ chức sản xuất, giáo dục, y tế, văn hoá, môi trường, hệ thống tổ chức chính trị xã hội vững mạnh, an ninh trật tự xã hội) bước đầu Quảng Ninh đã đạt và vượt một số chỉ tiêu (đường giao thông trục xã, liên xã; thuỷ lợi; điện; bưu điện…). Hiện 100% số xã trên địa bàn tỉnh đã có đường ô tô đến trung tâm xã. Hệ thống thuỷ lợi cơ bản đáp ứng yêu cầu sản xuất và dân sinh. Hệ thống điện đảm bảo yêu cầu, kỹ thuật với 100% số xã có điện lưới, trong đó 80% số xã có trên 95% số hộ sử dụng điện lưới thường xuyên, an toàn từ các nguồn. Toàn tỉnh có 9 chợ nông thôn đạt chuẩn của Bộ Xây dựng; 20% xã có Internet đến thôn. Thực hiện chương trình xoá nhà tạm cho hộ nghèo theo Quyết định 167 của Thủ tướng Chính phủ và chương trình xoá nhà tạm cho hộ nghèo khu vực thành thị theo chủ trương của tỉnh, hiện các huyện, xã trên địa bàn tỉnh đã cơ bản hoàn thành mục tiêu. Đến tháng 10-2010, tiêu chí tỷ lệ hộ có nhà ở đạt tiêu chuẩn Bộ Xây dựng ở Quảng Ninh đạt trên 75% theo Bộ Tiêu chí. Ngoài ra, các xã trên địa bàn tỉnh còn đạt một số chỉ tiêu khác như: Có tổ hợp tác hoặc hợp tác xã hoạt động có hiệu quả; tỷ lệ người dân tham gia các hình thức bảo hiểm y tế; xã có từ 70% số thôn, bản trở lên đạt tiêu chuẩn làng văn hoá theo quy định của Bộ VH-TT&DL…

Bên cạnh những “mảng màu sáng” đó, thì mục tiêu xây dựng nông thôn mới ở Quảng Ninh vẫn còn rất nhiều gian truân. Bởi những gì các xã chưa đạt đều là những tiêu chí khó mà theo các nhà chuyên môn để đạt được những tiêu chí này cần sự hỗ trợ lớn từ phía tỉnh, cần có thời gian để triển khai công việc, để thay đổi nhận thức của bà con. Hay nói cách khác xây dựng nông thôn mới chính là đổi mới nông dân; đổi mới nông dân chính là quá trình xây dựng con người mới. Đồng chí Phan Văn Cần, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn (Sở NN&PTNT) cho biết: “Vướng nhất hiện nay là vấn đề quy hoạch và thực hiện quy hoạch. Trong Bộ Tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới quy định 3 loại quy hoạch, là quy hoạch sử dụng đất và hạ tầng thiết yếu cho phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hoá, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ; quy hoạch phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội - môi trường theo chuẩn mới; quy hoạch phát triển các khu dân cư mới và chỉnh trang các khu dân cư hiện có theo hướng văn minh, bảo tồn được bản sắc văn hoá tốt đẹp. Thế nhưng xây dựng nông thôn mới thời gian qua chưa có quy hoạch tổng thể cấp quốc gia và địa phương; chưa có bộ tiêu chí chuẩn mực thể hiện các đặc trưng của nông thôn mới thời kỳ CNH-HĐH; chưa có được hệ thống các tiêu chuẩn kỹ thuật làm chuẩn cho xây dựng các công trình hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn. Trong khi đó, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn còn nhiều yếu kém, nhất là ở vùng sâu, vùng xa”. Không chỉ vướng ở quy hoạch, các tiêu chí khác như tỷ lệ hộ nghèo ở các xã, công tác phổ cập giáo dục trung học, môi trường, trong đó là vấn đề chất thải và nước thải các xã vẫn còn rất xa so với chỉ tiêu của Bộ Tiêu chuẩn Quốc gia.

Để có thể sớm xây dựng thành công nông thôn mới theo chỉ đạo của Chính phủ, UBND tỉnh đã có công văn giao nhiệm vụ cho các sở, ngành liên quan triển khai thực hiện. Theo đó, Sở NN&PTNT đã tổ chức tập huấn cho lãnh đạo UBND và Phòng NN&PTNT của các huyện, thị xã, thành phố về các nội dung liên quan đến công tác đánh giá và lập báo cáo xây dựng nông thôn mới của tỉnh giai đoạn 2010-2020. “Trên cơ sở đó và các đề án của các địa phương, đơn vị trong tỉnh, Sở sẽ tham mưu với UBND tỉnh xây dựng Đề án xây dựng nông thôn mới, xây dựng dự thảo Nghị quyết của Ban Thường vụ Tỉnh uỷ về xây dựng nông thôn mới tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2010-2020, định hướng đến năm 2030. Theo dự kiến, Quảng Ninh phấn đấu đến năm 2015 sẽ có trên 50% số xã đạt nông thôn mới, vượt mục tiêu của Đề án Chính phủ 30%” - đồng chí Phan Văn Cần cho biết thêm. Đây sẽ là điều kiện căn bản và cần thiết để sớm đưa Quảng Ninh trở thành tỉnh công nghiệp bền vững.