(Ông Đỗ Văn Khánh, Giám đốc Trung tâm tư vấn pháp luật Công đoàn - LĐLĐ tỉnh trao đổi với phóng viên Báo Quảng Ninh)
- Trong 6 tháng đầu năm 2011, trên địa bàn tỉnh đã xảy ra 1 vụ đình công. LĐLĐ tỉnh cũng tiếp nhận 93 đơn, thư khiếu tố về vấn đề tranh chấp lao động tập thể, tranh chấp lao động cá nhân. Ông có thể cho biết những nguyên nhân dẫn đến đình công và tranh chấp lao động hiện nay trên địa bàn tỉnh?
Ông Đỗ Văn Khánh.
+ Qua thực tế nhiều năm tham gia giải quyết đình công và tranh chấp lao động, chúng tôi đã đúc rút được 3 nhóm nguyên nhân chính dẫn đến tranh chấp lao động tập thể và đình công tự phát. Một là về phía doanh nghiệp (DN), chưa thực hiện đúng quy định của pháp luật lao động và các cam kết đã thoả thuận với người lao động (NLĐ) như: Không nâng lương hàng năm; thời gian làm thêm giờ quá nhiều; vô cớ sa thải; áp dụng biện pháp quản lý hà khắc… Nhiều DN chưa thực sự quan tâm đến thu nhập, đời sống vật chất, tinh thần của NLĐ. Hai là về phía quản lý nhà nước, hệ thống chính sách pháp luật đối với NLĐ trong các thành phần kinh tế chưa đồng bộ; vai trò điều tiết của Nhà nước đối với các chính sách xã hội, nhất là các chính sách đối với NLĐ như: Tiền lương, phúc lợi xã hội còn chậm, chưa hợp lý. Công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ học vấn, chuyên môn nghề nghiệp, giáo dục pháp luật, đạo đức nghề nghiệp chưa được chú trọng. Ba là về phía NLĐ, do thu nhập quá thấp không theo kịp với “bão giá” nên đời sống vật chất, tinh thần gặp nhiều khó khăn, nhất là ở các khu công nghiệp tập trung. Đa phần NLĐ trong các DN hiện nay đều xuất thân từ nông thôn chưa được đào tạo cơ bản và có hệ thống. Bên cạnh đó, NLĐ cũng còn thiếu hiểu biết về pháp luật lao động…
- Quảng Ninh được đánh giá là đã xử lý tốt các vụ việc đình công, tranh chấp lao động tập thể, trong đó tổ chức công đoàn có vai trò rất lớn. Vậy kinh nghiệm của các ông khi tham gia giải quyết những vấn đề này là gì?
+ Với chức năng, nhiệm vụ được giao, tổ chức công đoàn giữ vai trò như “trọng tài” trong các cuộc tranh chấp, xung đột về mặt lợi ích giữa người sử dụng lao động và NLĐ. Khi tham gia giải quyết tranh chấp lao động, tổ chức công đoàn tham gia vào Hội đồng hoà giải (được thành lập trong các doanh nghiệp có tổ chức công đoàn) với tư cách là đại diện của NLĐ. Pháp luật Việt Nam cũng quy định, tổ chức công đoàn có quyền lãnh đạo đình công theo đúng trình tự, thủ tục quy định của pháp luật. Rõ ràng, tổ chức công đoàn có vai trò rất lớn trong lĩnh vực lao động nói chung và giải quyết tranh chấp lao động; tổ chức, lãnh đạo đình công nói riêng. Vì vậy, cán bộ công đoàn phải là những người hiểu rõ, nắm rõ về pháp luật. Khi nhận được đơn, thư yêu cầu giải quyết tranh chấp của NLĐ cần tìm hiểu để biết được nguyên nhân, bản chất của sự xung đột đó là gì. Cán bộ công đoàn với tư cách là đại diện người lao động (đối với tranh chấp lao động tập thể) hoặc với tư cách là đại diện được uỷ quyền (đối với tranh chấp cá nhân) sẽ cùng Hội đồng hoà giải đưa ra phương án hoà giải tối ưu để bảo vệ quyền, lợi ích của hai bên tranh chấp; giúp đỡ các bên hiểu biết lẫn nhau, tôn trọng quyền và lợi ích của nhau. Phương án hoà giải phải có khả năng thực hiện đối với cả 2 bên tranh chấp. Khi xảy ra đình công không theo đúng trình tự quy định của pháp luật, tổ chức công đoàn cần phải có sự chỉ đạo kịp thời từ LĐLĐ tỉnh tới cấp cơ sở; phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, ban, ngành chức năng, chính quyền địa phương nắm bắt, tìm hiểu nguyên nhân, nội dung các ý kiến của NLĐ, việc thực thi pháp luật của doanh nghiệp, từ đó có giải pháp để giải quyết.
- Đình công hay tranh chấp lao động đều xuất phát và liên quan đến vấn đề lợi ích. Khi xảy ra, các vụ việc này thường ảnh hưởng không nhỏ đến tình hình an ninh trật tự; sản xuất, kinh doanh của địa phương, doanh nghiệp. Vậy làm thế nào để hạn chế những sự việc này xảy ra?
+ Tranh chấp lao động tập thể và đình công là một hiện tượng xã hội tồn tại khách quan trong nền kinh tế thị trường. Tranh chấp lao động và đình công cũng tương tự như các hiện tượng xã hội khác, có hai mặt tích cực và tiêu cực không tách rời nhau. Vấn đề là chúng ta không lẩn tránh tranh chấp lao động hay đình công mà điều quan trọng là làm gì và làm như thế nào khi quyền lợi của NLĐ không được đảm bảo thì đình công có thể diễn ra một cách hợp pháp, chính đáng, bảo đảm an ninh, chính trị và trật tự an toàn xã hội. Nói thế không có nghĩa là khuyến khích tranh chấp lao động và đình công xảy ra. Để có thể hạn chế những sự việc đó xảy ra thì điều quan trọng nhất là phải xây dựng quan hệ lao động hài hoà, ổn định, tiến bộ. Với trọng trách của mình, tổ chức công đoàn phải tham gia với Nhà nước, tổ chức hữu quan để có những giải pháp đồng bộ, mang tính lâu dài, góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của NLĐ. Công đoàn và doanh nghiệp phải thường xuyên tuyên truyền về pháp luật để NLĐ hiểu rõ quyền và trách nhiệm của mình trong doanh nghiệp và thực hiện theo pháp luật; chăm lo cải thiện, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho NLĐ. Hơn nữa là cán bộ công đoàn phải thường xuyên gần gũi với NLĐ, hiểu rõ tâm tư, nguyện vọng của đoàn viên để kịp thời kiến nghị với người sử dụng lao động để giải quyết...
- Xin cảm ơn ông!
