Mấy năm gần đây, dự những cuộc triển lãm mỹ thuật, nhiếp ảnh, nhiều người có cảm giác quá quen với cách tổ chức đơn điệu; đó là đọc lời khai mạc, rồi mọi người dạo quanh phòng xem một vòng. Không khí ồn ào của gian triển lãm chỉ kéo dài trên dưới một tiếng đồng hồ; sau đó những ngày tiếp theo, dù triển lãm chỉ mở vài ba ngày, một tuần hay kéo dài hàng tháng cũng vậy, cứ vắng teo.
Tự nghĩ, với nhiều tác giả, ấp ủ cả cuộc đời làm nghệ thuật có khi cũng chỉ mở được một triển lãm thôi. Tâm huyết, gắng gỏi cả đời ấy mà chỉ gói lại trong một tiếng đồng hồ đó ư? Họ có thu nhận được gì từ bạn bè, đồng nghiệp hay chỉ là đem bày, trưng tác phẩm rồi lại lặng lẽ cất đi? Liệu tác giả những cuộc triển lãm này có thấy chạnh lòng?
Các triển lãm chỉ đông người thế này trong lễ khai mạc mà thôi.
Các cuộc triển lãm thì như vậy, còn hoạt động mang tính thường niên của giới làm thơ tỉnh nhà là tổ chức Ngày thơ Quảng Ninh cũng đáng nói. Vốn được các tác giả thơ tỉnh nhà tự hào là ra đời sớm, thậm chí có ý kiến còn cho rằng từ ý tưởng của Ngày thơ Quảng Ninh mới dẫn đến sự ra đời của Ngày thơ Việt Nam (?). Vậy nhưng, cái không khí sang trọng của sự tôn vinh thơ ca lâu lắm rồi sao chẳng thấy. Quanh đi quẩn lại là một cách tổ chức đơn điệu, các tác giả lên đọc thơ của mình là hết. Có năm, không khí ngày thơ còn bị một nhà báo ngạc nhiên thốt lên:
- Chỉ thế thôi ư? Bởi nó giống một buổi biểu diễn văn nghệ quần chúng hơn! Rồi có năm, ngày thơ của giới làm thơ chuyên nghiệp cả tỉnh bị thu hẹp lại trở thành ngày thơ của các... câu lạc bộ. Cung cách tổ chức này suy cho cùng là kết quả sự thiếu ý tưởng sáng tạo và thiếu tính chuyên nghiệp của các nhà tổ chức!
Đấy là chưa kể, đôi khi tự chúng ta lại ''trói'' chúng ta; như giải Văn nghệ Hạ Long, giải văn nghệ lớn nhất của tỉnh, cũng có một quy định là tác phẩm phải sáng tác mang chủ đề về mảnh đất, con người Quảng Ninh thì mới xét trao giải. Chỉ khuôn ở tầm địa phương, viết về các vấn đề địa phương thì tính chuyên nghiệp có bị giảm đi không? Lâu nay, hình như Quảng Ninh cũng đang thiếu một không khí sinh hoạt văn học nghệ thuật thật sự. Những lời nói thẳng không mấy ai dám thốt ra vì sợ đụng chạm, mất lòng nhau, vì kính nể các bậc đàn anh cao niên, vì lẽ nọ lẽ kia v.v... Bởi vậy, có những tác phẩm văn chương mà tác giả rất giỏi trong kỹ năng viết nhưng nhợt nhạt thiếu hơi thở cuộc sống vẫn cứ chiếm ngôi cao giải nọ, giải kia. Việc in sách một cách quá dễ dàng như hiện nay cũng tạo tâm lý ngang nhau giữa các cây bút nghiệp dư và chuyên nghiệp. Khâu đầu tư cho tác phẩm dàn trải, thiếu trọng tâm, trọng điểm. Có lẽ hiếm lắm mới có tác phẩm được đầu tư lớn còn đa phần là đầu tư kiểu cào bằng. Một điển hình là các trại sáng tác mở hàng năm ngày càng phình ra với số lượng tác giả lên tới hàng trăm người nhưng chất lượng thu được lại rất hạn chế. Từ đây, liệu có mấy tác phẩm được hỗ trợ đầu tư để nâng cao giá trị nghệ thuật?
Các cuộc hội thảo, toạ đàm gần đây về các tác phẩm, tác giả chỉ dừng lại ở một cuộc họp bàn tròn giữa những người có chút gắn bó, kỷ niệm riêng tư am hiểu đôi phần về tác giả, tác phẩm mà thiếu những ý kiến mang tính chuyên môn sâu. Sự góp mặt của những nhà văn, nhà thơ, nhà nghiên cứu lý luận phê bình tên tuổi hầu như không thấy xuất hiện trên văn đàn Quảng Ninh. Ngoài lĩnh vực này thì các bộ môn khác như mỹ thuật, âm nhạc, nhiếp ảnh... cũng rất ít xuất hiện các tác giả lớn về Quảng Ninh. Bởi vậy, các tác giả tỉnh nhà gần như chỉ quanh quẩn trong “ao làng” văn nghệ địa phương với nhau, không khí giao lưu, học hỏi để mở rộng tầm mắt rất hạn chế. Cái tầm của văn học nghệ thuật tỉnh nhà khi muốn vươn xa hơn gặp khó khăn không ít. Những cuộc đi thực tế, giao lưu chỉ quanh quẩn ở những liên hoan khu vực toàn quốc trong thoáng chốc gần như không đủ để tạo một thay đổi gì. Tôi nhớ, một nhà văn từng tâm sự: Phải đi mới viết được cái mới, đi để có thay đổi trong suy nghĩ, tư duy chứ cứ ở nhà toàn anh em quen thuộc quá rồi không nghĩ ra được gì mà viết cả. Còn hoạ sỹ nọ thì cứ ôm ấp mãi nguyện vọng mời các hoạ sỹ đàn anh ở Trung ương về địa phương mà chưa thực hiện được. Anh bảo: Mình mong họ về đây không chỉ nói dăm câu ba điều nhận xét chung chung trong hội thảo mà quan trọng hơn là sẽ cùng đi về cùng ăn cùng ngủ với anh em, chỉ có vậy những đánh giá, góp ý của họ mới thật lòng, mới sát thực với từng tác phẩm của hoạ sỹ nhà mình... Đó quả thật là một mong muốn chính đáng và cũng chỉ như vậy mới mong có những tác phẩm đỉnh cao, có những bứt phá, vượt khỏi mặt bằng chung hiện nay, để đem đi so tài ở quy mô khu vực, toàn quốc, quốc tế...
Hàng loạt những hiện tượng nghiệp dư hoá kiểu... vết dầu loang này có thể nói là kết quả một tư duy phiến diện, tổ chức hoạt động VHNT chuyên nghiệp bằng cách làm của hoạt động phong trào, câu lạc bộ. Thay đổi điều này thiết nghĩ là rất cần thiết để thúc đẩy sự sáng tạo tác phẩm đỉnh cao - điều mà VHNT Quảng Ninh đang thiếu lâu nay.
