Vịnh Hạ Long đã và đang ngày càng thu hút du khách khắp nơi trên thế giới đến tham quan, chiêm ngưỡng, năm sau cao hơn năm trước. Chính vì thế việc bảo tồn, giữ gìn các giá trị cảnh quan, môi trường, an ninh trật tự... trên Vịnh Hạ Long lại càng có vai trò và ý nghĩa quan trọng hơn bao giờ hết.
Bởi tính chất quan trọng đó nên tháng 1-2007, UBND tỉnh đã chỉ đạo thành lập Đội Kiểm tra, xử lý vi phạm trên Vịnh Hạ Long, trực thuộc Ban Quản lý Vịnh Hạ Long và tăng cường lực lượng Công an cho Đội. Chức năng của Đội bao gồm: Kiểm tra việc chấp hành pháp luật của Nhà nước trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội của các tổ chức, cá nhân đang hoạt động trong vùng bảo vệ tuyệt đối, vùng đệm của Vịnh Hạ Long, khu vực di sản đã được UNESCO công nhận; được xử phạt vi phạm hành chính theo thẩm quyền cá nhân được pháp luật quy định; được lập biên bản, tạm giữ tang vật, phương tiện vi phạm... Hiệu quả của quyết định này sau đó đã được thể hiện với việc nhiều vụ đeo bám tàu khách ăn xin, ăn mày, khai thác san hô, phất dụ núi làm ảnh hưởng môi trường cảnh quan, môi trường du lịch trên Vịnh Hạ Long đã được cơ quan chức năng ngăn chặn, xử lý kiên quyết; công tác quản lý tàu thuyền nghỉ đêm trên Vịnh tới nay đã từng bước đi vào nề nếp.
Những người bán hàng rong tại Cảng tàu khách du lịch Bãi Cháy luôn sẵn sàng ăn xin khi có cơ hội.
Tuy nhiên, theo số liệu thống kê của Ban Quản lý Vịnh Hạ Long, 3 tháng đầu năm 2008 cơ quan chức năng đã xử lý là 11 vụ (gồm 8 vụ xâm hại tài nguyên môi trường, 3 vụ an toàn giao thông thuỷ nội địa), so với cùng kỳ năm 2007 là không giảm về số vụ. Chỉ trong tháng 4-2008, Đội Kiểm tra, xử lý vi phạm trên Vịnh Hạ Long đã lập biên bản, chuyển cơ quan chức năng xử lý 19 trường hợp vi phạm an ninh trật tự, an toàn giao thông trên Vịnh. Trong đó, tiêu biểu có vụ ngày 8-4-2008, Đội đã bắt quả tang 2 sà lan của Công ty 899 (Hải Phòng) đang thực hiện nạo vét luồng nhưng đã đổ bùn thải không đúng nới quy định, chuyển cơ quan chức năng phạt 7 triệu đồng. 17 trường hợp còn lại đã bị lập biên bản về các hành vi bán hàng rong đeo bám tàu khách du lịch, sử dụng phương tiện không có giấy đăng ký và không có bằng lái phương tiện do cơ quan chức năng cấp. Đáng chú ý, có 5/17 trường hợp cơ quan chức năng vừa xử lý hôm trước thì hôm sau đã tái phạm.
Theo một cán bộ Đội Kiểm tra, xử lý vi phạm trên Vịnh Hạ Long thì nguyên nhân là hầu hết những người vi phạm đều là có hoàn cảnh, điều kiện kinh tế khó khăn. Một số sau khi bị xử phạt đã chấp hành, số khác thì vẫn tiếp tục ''hành nghề'' hay có cơ hội là tái phạm. Với những người ăn xin, ăn mày bình thường họ bán hàng rong nhưng gặp dịp là ăn xin. Đối tượng họ nhắm vào chủ yếu là khách quốc tế. Một số đối tượng như Nguyễn Thị C., Nguyễn Thị H. ở khu vực làng chài Ba Hang vừa bán hàng rong vừa ăn xin đã đem theo 1-2 đứa trẻ ăn mặc rách rưới để đánh động lòng thương hại của du khách. Biết như vậy nhưng để xử lý, ngăn chặn họ thì rất khó, vì phải bắt được quả tang, mà ranh giới giữa bán hàng rong với ăn xin rất mong manh. Hơn nữa, Vịnh Hạ Long có phạm vi rộng, nhiều đảo, nhiều phương tiện nhỏ không chỉ của Quảng Ninh mà cả của các tỉnh khác cũng vào Hạ Long cơ quan chức năng không thể đủ người mà rải quân hay kiểm tra, giám sát khắp nơi được. Chưa hết việc xử phạt cũng chưa đủ sức răn đe. Nhiều trường hợp bị phạt 100-200 ngàn, tịch thu phương tiện (thường là thuyền nhỏ, cũ nát) nhưng ngay hôm sau đối tượng đã có phương tiện thay thế và tiếp tục tái phạm.
Tuy nhiên, sẽ thật ''oan uổng'' nếu các hành vi xâm hại di sản Vịnh Hạ Long đều quy kết hết cho ngư dân các làng chài trên Vịnh. Trong số 17 trường hợp bị cơ quan chức năng xử lý nêu trên, có cả các đối tượng như: Nguyễn Văn Vượng, Nguyễn Văn Bình, Nguyễn Văn Hạnh đều trú ở phường Cao Xanh, TP Hạ Long. Trong đó, đối tượng Nguyễn Văn Hạnh khi bị bắt quả tang (25-4-2008) đang bán hàng rong đeo bám tàu du lịch gần hang Đầu Gỗ còn chống đối bằng cách bỏ chạy, thoá mạ người thi hành nhiệm vụ. Rõ ràng, giải pháp khả thi nhất lúc này là cùng với tuyên truyền, giáo dục, cơ quan chức năng, cần tăng cường kiểm tra, xử lý kiên quyết các hành vi vi phạm với mức xử phạt đủ sức răn đe. Cùng với đó cần sớm quy hoạch, sắp xếp lại các làng chài trên Vịnh; từng bước tạo công ăn việc làm cho họ thông qua các dịch vụ du lịch trên Vịnh (như đã và đang làm ở Cửa Vạn); quan tâm, đầu tư hơn nữa tới công tác giáo dục cho con em ngư dân các làng chài. Bởi, suy cho cùng chỉ có thoát khỏi đói nghèo, có chữ, có việc làm và thu nhập ổn định thì họ mới từ bỏ hẳn các hành vi làm ảnh hưởng đến an ninh trật tự cũng như các giá trị của di sản Vịnh Hạ Long.
Theo số liệu thống kê của Ban Quản lý Vịnh Hạ Long, hiện nay trên Vịnh Hạ Long có 618 nhà bè với khoảng hơn 2.200 nhân khẩu. Nếu chúng ta giải quyết tốt bài toán về ổn định đời sống kinh tế - xã hội cho họ, tuyên truyền để mỗi người trong số họ đều hiểu việc bảo tồn, giữ gìn giá trị của di sản thế giới Vịnh Hạ Long chính là mang lại lợi ích thiết thực nhất, tránh khỏi tình trạng “bắt cóc bỏ đĩa” như hiện nay.
