Trong những năm gần đây, công tác quản lý chất thải rắn nói chung và chất thải sinh hoạt đô thị nói riêng luôn được các cấp chính quyền quan tâm. Tuy nhiên, hiện nay công tác quản lý còn nhiều khó khăn, nhất là định hướng và các giải pháp xử lý.
Những nguy cơ từ chất thải rắn công nghiệp
Là tỉnh có khối lượng chất thải rắn (CTR) công nghiệp phát sinh khá lớn 90 tấn/ngày, trong đó lượng CTR có nguồn gốc từ các khu công nghiệp tập trung là 3,24 tấn/ngày. Trong khi đó, tỉnh chưa có hệ thống thu gom tại các cơ sở, doanh nghiệp sản xuất công nghiệp để vận chuyển đến khu xử lý tập trung mà đa phần thu gom xử lý để tái sử dụng ngay trong nội bộ đơn vị và bán lại cho một số đơn vị có nhu cầu làm nguyên liệu cho một sản phẩm khác. Số còn lại được thu gom lẫn với rác sinh hoạt, vận chuyển ra ngoài khuôn viên đơn vị. Điều đáng nói là các chất thải công nghiệp thu gom và được xử lý mới chiếm gần 30% tổng sản lượng, phần còn lại được xem như “không nhìn thấy”. Riêng ngành Than hàng năm thải ra môi trường 200 triệu m3 đất đá, ngoài ra còn có cặn dầu thải, giẻ lau chứa hóa chất, bùn của quá trình xử lý nước thải. Theo số liệu thống kê lượng ắc quy thải ra trung bình 13.462 kg/tháng; dầu cặn 78.793 kg/tháng. Theo đánh giá của Sở Tài nguyên và Môi trường, hầu hết các đơn vị trong ngành Than chưa có hồ sơ quản lý chất thải nguy hại. Bên cạnh đó, các đơn vị thu mua chất thải nguy hại không có giấy phép.
Đáng chú ý việc khai thác than và vật liệu xây dựng đã làm cho diện tích đất bị ô nhiễm tăng lên. Những yếu tố này đã gây bồi lấp sông suối, mất nguồn sinh thủy và suy giảm nghiêm trọng chất lượng nước như nguồn nước Lán Tháp cấp cho sinh hoạt dân cư tại TX Uông Bí; các sông Vàng Danh, Mông Dương; các hồ thuỷ lợi ở Đông Triều, ảnh hưởng đến môi trường sống của người dân. Mặt khác, chất thải rắn nguy hại và chất thải rắn thông thường không được phân loại ngay từ nguồn phát sinh mà bị đổ xả lẫn lộn gây ra hậu quả lâu dài và nghiêm trọng đối với môi trường và sức khỏe con người.
Và sự đe dọa môi trường bởi chất thải rắn sinh hoạt
Ngoài CTR công nghiệp, hiện nay tình hình xử lý CTR sinh hoạt trên địa bàn tỉnh cũng còn nhiều bất cập. Thực tế nhiều bãi rác chôn lấp trên địa bàn tỉnh đang trong tình trạng quá tải, cụ thể tại bãi chôn lấp ở Hải Hòa (Móng Cái) rác chất cao hơn cốt 0 từ 2 đến 3m. Bãi chôn lấp rác thải Tân Bình (Đầm Hà) có diện tích 5.000m2 cũng đã quá tải. Hai bãi rác Vàng Danh và Yên Thanh (Uông Bí) chỉ thực hiện chôn lấp đơn giản hiện đã quá đầy gây mất vệ sinh đô thị, ảnh hưởng tới sinh hoạt của nhân dân khu vực xung quanh.
Không chỉ vậy, các bãi chôn lấp rác không được thiết kế đúng kỹ thuật (không có hệ thống thu nước rò rỉ, không có lớp vải lót kỹ thuật, không có hệ thống thoát nước mưa...). Bãi rác được xây dựng ngay gần khu dân cư (cách khoảng 200-300m) nên có nguy cơ ảnh hưởng đến môi trường, nguồn nước và sức khỏe người dân. Nhìn chung hệ thống xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn tỉnh còn thiếu và yếu, ngoại trừ bãi rác Hà Khẩu, Đèo Sen (Hạ Long) đã được nâng cấp đạt tiêu chuẩn còn lại tất cả các bãi rác khác đều trong tình trạng không đạt tiêu chuẩn thiết kế của Bộ Xây dựng ban hành, không đảm bảo vệ sinh môi trường theo yêu cầu của Bộ Tài nguyên và Môi trường.
Vì một Quảng Ninh xanh - sạch - đẹp
Đầu năm 2010, UBND tỉnh đã phê duyệt Quy hoạch quản lý chất thải rắn tỉnh Quảng Ninh đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020. Mục tiêu của quy hoạch này nhằm xác lập chương trình phát triển hệ thống quản lý nguồn, thu gom, vận chuyển, xử lý, tái chế, chôn lấp, tiêu hủy CTR tại các trung tâm đô thị, các khu tập trung dân cư nông thôn trên địa bàn tỉnh hợp lý, đồng bộ. Cụ thể, đến năm 2010 thu gom được 90% rác thải và xử lý được 85% lượng rác thải sinh hoạt tại các trung tâm đô thị. 100% địa phương cấp huyện có bãi rác hợp vệ sinh. Đến năm 2020 thu gom được 100% lượng rác thải tại các trung tâm đô thị và các khu dân cư tập trung ở vùng nông thôn bằng những công nghệ phù hợp. Xử lý được 100% lượng rác thải trên địa bàn tỉnh. 100% địa phương cấp xã có bãi rác hợp vệ sinh với công nghệ xử lý CTR phù hợp và hiện đại. Quy hoạch sẽ kiểm soát được tình hình ô nhiễm môi trường các khu vực thường xuyên xảy ra ô nhiễm cùng các vùng nhạy cảm do nguyên nhân CTR gây ra. Tăng cường mạnh mẽ năng lực kiểm soát ô nhiễm môi trường và xử lý CTR trên địa bàn tỉnh.
Chất thải rắn công nghiệp được sử dụng hai phương thức thu gom và vận chuyển: Các cơ sở công nghiệp tự chịu trách nhiệm việc thu gom, phân loại và vận chuyển các loại CTR hoặc thuê khoán các cơ sở tư nhân dưới sự quản lý của cơ quan quản lý nhà nước về CTR. Các cơ sở sản xuất công nghiệp có nhiệm vụ ký hợp đồng với đơn vị này để thu gom, vận chuyển và xử lý CTR công nghiệp trên cơ sở các yêu cầu quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường nói chung, quản lý CTR nói riêng.
Việc xử lý CTR sinh hoạt cho các đô thị trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh dự kiến sẽ được thực hiện bằng cách phối hợp sử dụng các loại hình công nghệ xử lý CTR như: chôn lấp hợp vệ sinh, đốt chất thải có thu hồi năng lượng; chôn lấp an toàn. Đặc biệt, việc xử lý CTR trên địa bàn tỉnh sẽ được tiến hành bằng công nghệ mới ủ sinh học. Dự kiến loại hình công nghệ này sẽ được đưa vào đầu tư tại các khu xử lý CTR ở các đô thị ở Hạ Long, Cẩm Phả, Uông Bí, Móng Cái và một số địa phương có khả năng sử dụng chế phẩm từ ủ rác sinh học cho nông nghiệp như: Đầm Hà, Ba Chẽ, Bình Liêu, Tiên Yên, Hải Hà, Yên Hưng...
Như vậy những định hướng, quy hoạch về quản lý CTR đã có. Vấn đề là cần sự vào cuộc tích cực triển khai của các cấp, các ngành, đơn vị để giải quyết triệt để các loại chất thải nguy hại gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng tới sức khỏe người dân.
