Hiện nay ở nhiều địa phương trong tỉnh có rất đông các doanh nghiệp môi giới lao động xuất khẩu về đặt vấn đề. Để thuyết phục được người dân đi xuất khẩu, các doanh nghiệp này thường phối hợp với tổ chức chính trị, đoàn thể của địa phương để tuyên truyền, vận động nhân dân. Người dân tin tưởng các đoàn thể đó là của “nhà nước” nên yên tâm đi. Bởi vậy, khi có chuyện xảy ra, doanh nghiệp môi giới thì mất hút, các đoàn thể thì dường như xong việc “tuyên truyền, vận động” là hết trách nhiệm.
Từ cái chết còn uẩn khúc
Mặc dù người con Đặng Văn Dưỡng, 26 tuổi đã mất được hơn 2 tháng, nhưng nỗi buồn vẫn đang hiện hữu tại gia đình anh Đặng Văn Sìn, thôn Đồng Giữa, xã Sơn Dương (Hoành Bồ). Một năm trước (3-2007), gia đình anh hân hoan, hy vọng chia tay người con trai thứ ba là Đặng Văn Dưỡng đi xuất khẩu lao động sang Malaisia, theo môi giới của Công ty Xuất khẩu lao động Thương mại và Du lịch Hạ Long (địa chỉ số 31 Mai Dịch, Hà Nội). Chị Lường, mẹ của Dưỡng kể: “Ban đầu gia đình còn nghi ngại chưa dám vay tiền cho con đi lao động nước ngoài. Nhưng nghe bảo Công ty này liên kết với Hội Nông dân huyện tổ chức nên rất tin tưởng”. Gia đình anh chị thế chấp tài sản vay 18 triệu đồng của ngân hàng, cùng với 6 triệu đồng dành dụm cho Dưỡng đi xuất khẩu. Những ngày đầu mới đi, thỉnh thoảng Dưỡng còn gọi điện về thông báo là làm cho một công ty nhựa nào đó, nhưng lương rất thấp. Sau đó 3 tháng liền (6, 7, 8) Dưỡng không gọi điện về, gia đình bặt tin anh. Và trong suốt 9 tháng trời đi làm ở Malaisia, Dưỡng cũng không gửi được đồng lương nào về nhà, vì anh bảo lương rất thấp không thể dành dụm được, mặc dù rất thương gia đình. Rồi cái ngày khủng khiếp nhất với gia đình ập đến khi nhận được một cuộc điện thoại từ Malaisia báo về là “Dưỡng bị chết vì sét đánh”. Phải qua rất nhiều cuộc điện thoại cầu cứu các bạn của Dưỡng ở Malaisia, gia đình mới đưa được thi thể của anh về nhà an táng. Phía Công ty môi giới chỉ đưa ra giải thích vì Dưỡng trốn ra ngoài làm nên Công ty không có trách nhiệm gì. Tuy nhiên, ngay cả thông tin này của Công ty cũng không có ai kiểm chứng, vì gia đình không hề được Công ty thông báo việc Dưỡng trốn ra ngoài. Ngoài 1,5 triệu đồng mai táng phí, tiền thuê xe đưa thi thể Dưỡng từ sân bay về và lời hẹn của bà giám đốc tên Mai, rằng sau khi chôn con 15 ngày, gia đình lên công ty ở Hà Nội làm thủ tục. Gia đình anh Sìn đã chờ hơn 3 tháng mà chưa thấy công ty này gọi điện báo lên làm thủ tục như đã hứa. Gần 100 ngày qua, gia đình thay phiên nhau đi trông mộ (vì nghĩ con bị sét đánh nên phải trông), nên cũng không làm ăn gì được. Còn sự thật về cái chết của Dưỡng thì vẫn mãi là câu hỏi...
Đến lá đơn cầu cứu
Từ cuối năm 2007 đến nay, anh Trần Văn Tuấn, ở thôn Khe Lánh I, xã Vô Ngại, huyện Bình Liêu như sống trên đống lửa. Nguyên nhân là vợ anh, chị Cam Thị Lan (SN 1982) đang lao động ở Malaisia nhiều lần báo về nhà tình trạng bất ổn của mình. Theo lời chị, từ ngày xuất khẩu sang Malaisia tới nay đã tròn 1 năm nhưng công việc không ổn định như cam kết mà bên môi giới đã ký. Đã thế chị Lan còn bị công an bắt, khám xét, giam giữ và tịch thu tiền (tương đương 4,7 triệu đồng), khiến tinh thần bất ổn, sức khoẻ giảm sút. Là nông dân, thương vợ nhưng anh Tuấn không biết phải làm gì hơn ngoài viết thư cầu cứu lên Hội Nông dân tỉnh. Trong đơn anh trình bày rõ “Được Hội Nông dân xã Vô Ngại, Hội Nông dân huyện Bình Liêu phối hợp với Công ty xuất khẩu lao động và thương mại dịch vụ (COLECTO) đến tuyển chọn lao động tại địa phương và hướng dẫn xuất khẩu lao động” nên gia đình anh tin tưởng vay ngân hàng 20 triệu đồng cho vợ đi theo hợp đồng từ 3-5 năm, với mức lương hứa hẹn từ 3-5 triệu đồng/tháng. Nhưng suốt 1 năm qua, chị Lan thấy các điều khoản không được thực hiện đúng như trong hợp đồng. Gia đình chị Lan đã yêu cầu Công ty môi giới phải chịu hoàn toàn trách nhiệm, hoàn lại mọi thủ tục, mọi chi phí như hợp đồng đã ký. Và mong ước lớn nhất của anh Tuấn là Công ty hãy đưa vợ anh về Việt Nam...
Trong nhiều lần đi công tác, chúng tôi gặp khá nhiều nông dân đi xuất khẩu lao động theo kênh phối hợp giữa Hội Nông dân nhiều địa phương với Công ty Xuất khẩu lao động thương mại và du lịch Hạ Long, mặc dù phải bỏ về giữa chừng, nhưng lại rất vui, vì “còn người”. Tìm hiểu thêm, chúng tôi được biết, năm 2007, Hội Nông dân của nhiều địa phương như Đông Triều, Hoành Bồ, Bình Liêu... đã ký hợp đồng với Công ty Xuất khẩu lao động thương mại và du lịch Hạ Long, với tinh thần là Hội Nông dân có trách nhiệm tuyên truyền, giải đáp thắc mắc và vận động bà con nông dân đi xuất khẩu lao động. Phía công ty cấp kinh phí tuyên truyền cho Hội Nông dân. Cho đến nay, sau một năm xuất khẩu, đã có không ít lao động phải bỏ về trước thời hạn vì việc làm ít, không đủ sống. Chúng tôi được biết, hiện còn một số lao động muốn về, song lại sợ bị phạt hợp đồng vì về trước thời hạn, nên sống trong tình trạng vất vưởng nơi đất khách quê người.
Hiện nay ở nhiều địa phương trong tỉnh có rất đông các doanh nghiệp môi giới lao động xuất khẩu về đặt vấn đề. Để thuyết phục được người dân đi xuất khẩu, các doanh nghiệp này thường phối hợp với tổ chức chính trị, đoàn thể của địa phương để tuyên truyền, vận động nhân dân. Người dân tin tưởng các đoàn thể đó là của “nhà nước” nên yên tâm đi. Bởi vậy, khi có chuyện xảy ra, doanh nghiệp môi giới thì mất hút, các đoàn thể thì dường như xong việc “tuyên truyền, vận động” là hết trách nhiệm.
Đã đến lúc, các cơ quan chức năng phải vào cuộc làm rõ trách nhiệm, không thể để tình trạng “đem con bỏ chợ” như hiện nay.
