Năm 2009, để thực hiện dự án nút giao thông Lê Lợi và hồ điều hoà, hệ thống tiêu thoát nước tại phường Yết Kiêu, TP Hạ Long đã thu hồi 43.546,9m2 đất của HTX nông nghiệp Hồng Tiến (HTX Hồng Tiến).
Ngày 8-6-2009, UBND TP Hạ Long ban hành Quyết định (QĐ) 680 và 681 về việc phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ đối với HTX Hồng Tiến. Ban quản lý dự án công trình TP Hạ Long đã lập phương án bồi thường GPMB cho HTX Hồng Tiến với tổng số tiền 128,345 triệu đồng.
Sau khi nhận quyết định phê duyệt phương án bồi thường, các xã viên HTX Hồng Tiến liên tục kiến nghị, khiếu nại đề nghị được bồi thường diện tích đất đầm ao thu hồi trên cho các cá nhân là xã viên HTX với lý do diện tích đất nói trên do các xã viên HTX tự khai hoang, quản lý sử dụng từ năm 1960. Đại diện cho 61 xã viên, ông Nguyễn Như Khoa, Chủ nhiệm HTX khẳng định đối tượng sử dụng đất là các xã viên của HTX, vì vậy đối tượng được bồi thường là xã viên chứ không phải HTX Hồng Tiến.
Qua nghiên cứu hồ sơ nguồn gốc về đất do HTX cung cấp và tài liệu lưu trữ tại UBND TP Hạ Long cho thấy, diện tích đất bị thu hồi của HTX Hồng Tiến được UBND TX Hòn Gai (nay là TP Hạ Long) giao đất với mục đích sử dụng để phục vụ tưới tiêu, thoát nước kết hợp với nuôi trồng thuỷ sản từ năm 1960. Tháng 8-2002, UBND TP Hạ Long đã thu hồi một phần diện tích đất của HTX Hồng Tiến để thực hiện dự án cầu Bãi Cháy, diện tích còn lại được sử dụng chung cho đến nay và chưa giao khoán cho các hộ xã viên. Mặc dù tháng 12-2009, HTX Hồng Tiến có đưa ra biên bản tự chia đất ao hồ cho các hộ xã viên vào ngày 2-11-2003, nhưng biên bản này đã không được chấp nhận, vì theo quy định của Luật Đất đai thì thẩm quyền giao đất, cho thuê đất đối với các tổ chức là UBND tỉnh; thẩm quyền giao đất đối với hộ gia đình, cá nhân là UBND thành phố, do vậy HTX Hồng Tiến không có thẩm quyền để giao đất cho hộ xã viên. Vì vậy diện tích đầm ao thu hồi để thực hiện dự án là do HTX Hồng Tiến quản lý, không phải đất của các xã viên. Căn cứ quy định tại khoản 1.1, mục 1, Điều 38, Quyết định 1122/2005 của UBND tỉnh, quy định “điều kiện được bố trí tái định cư phải là người được bồi thường về đất ở và phải di chuyển khỏi nơi cũ đến nơi ở mới”. Như vậy, đối tượng được bồi thường hỗ trợ là HTX Hồng Tiến chứ không phải là các xã viên HTX.
Được biết tại nhiều cuộc họp giải quyết kiến nghị của TP Hạ Long, và mới đây nhất là cuộc họp giải quyết khiếu nại do đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh chủ trì, HTX Hồng Tiến đã mời hai luật sư thuộc Văn phòng luật sư Thủ Đô, Công ty luật Hoàng Long cùng tham gia đối thoại, nhưng cả đại diện HTX và luật sư đều không đưa ra được căn cứ pháp lý chứng tỏ đối tượng sở hữu số diện tích trên là của các xã viên HTX.
Về vấn đề xác định đối tượng sử dụng 43.546,9m2 diện tích đất đầm ao nói trên, ý kiến Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh cũng nhất trí với ý kiến của UBND TP Hạ Long, với lý do: Diện tích 43.546,9m2 đất đầm ao thu hồi theo QĐ 142 ngày 13-1-2009 của UBND tỉnh là diện tích đất phục vụ tưới tiêu, thoát nước, kết hợp nuôi trồng thuỷ sản do HTX Hồng Tiến quản lý, được sử dụng vào mục đích chung của HTX, chưa giao khoán cho hộ gia đình, cá nhân là xã viên HTX. Do vậy không đủ điều kiện để bồi thường hỗ trợ về đất theo quy định tại Điều 8 Nghị định 197 năm 2004 của Chính phủ. Tại cuộc họp tiếp dân, giải quyết khiếu nại về nội dung khiếu kiện của HTX Hồng Tiến ngày 15-6-2011, đại diện đoàn Luật sư tỉnh cũng có ý kiến đồng quan điểm với các cơ quan chức năng và TP Hạ Long về chủ thể sử dụng đất là HTX Hồng Tiến. Kết luận tại cuộc họp ngày 15-6 vừa qua, đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh khẳng định UBND TP Hạ Long đã thực hiện đúng Luật Đất đai và các chính sách pháp luật của Nhà nước, của tỉnh trong quá trình giải quyết khiếu nại của HTX Hồng Tiến.
Như vậy có thể thấy việc xác định chủ sở hữu đối với diện tích 43.546,9m2 đất đầm ao mà TP Hạ Long thu hồi của HTX Hồng Tiến đã rõ. Trong quá trình triển khai thực hiện dự án TP Hạ Long đã làm đúng các quy định của Nhà nước về chính sách đất đai khi bồi thường hỗ trợ GPMB. Vụ việc cũng đã được các cơ quan chức năng của tỉnh nghiên cứu xem xét, giải quyết có lý, có tình, vì vậy nếu HTX Hồng Tiến vẫn không đồng tình với giải quyết của chính quyền thì phải chuyển sang Toà án.
Tuy nhiên, theo chúng tôi việc TP Hạ Long thu hồi đất của HTX Hồng Tiến cũng đã gây ra những xáo trộn trong sản xuất của các xã viên HTX. Vì vậy địa phương cần có phương án giải quyết hỗ trợ các xã viên để tiếp tục sản xuất và ổn định cuộc sống.
