Theo quyết định của Chính phủ, kể từ ngày 1-7-2007, Nhà nước thực hiện miễn thuỷ lợi phí cho nông dân. Đây là chủ trương đúng đắn, hợp lòng dân, làm cho người nông dân hết sức phấn khởi. Tuy nhiên, đến thời điểm này, do vẫn chưa có văn bản hướng dẫn cụ thể nên đã nảy sinh nhiều băn khoăn, lo lắng...
Với các hộ nông dân chuyên canh rau sạch, vấn đề thuỷ lợi luôn được đặt lên hàng đầu (Trong ảnh: Vườn rau an toàn của một hộ dân HTX Tiền An, Yên Hưng).
Trước hết, việc miễn thuỷ lợi phí làm phát sinh một thực tế “cười ra nước mắt”; đó là các đơn vị cung cấp, phân phối nước, cụ thể là các Công ty quản lý, khai thác thuỷ lợi và các Hợp tác xã nông nghiệp, khó đòi được nợ phí thuỷ lợi của nông dân từ những năm trước, thậm chí nhiều HTX còn khẳng định có nguy cơ bị mất trắng các khoản nợ này. Anh Vũ Ngọc Tiếp, Chủ nhiệm HTX nông nghiệp Bạch Đằng (xã Cộng Hoà, huyện Yên Hưng) nói: ''- Chúng tôi đã phân tích rõ ràng cụ thể với bà con về quy định của nhà nước là miễn phí thuỷ lợi bắt đầu từ 1-7-2007, còn các khoản nợ trước đây bà con vẫn phải trả cho HTX để HTX thanh toán với đơn vị cấp nước. Vậy mà bà con vẫn trì trệ, không chịu trả nợ. Từ 1-7 đến nay, hầu như không có hộ xã viên nào chi trả khoản lệ phí thuỷ lợi tồn đọng nào''. Cũng như vậy, anh Phạm Văn Thành, Chủ nhiệm HTX dịch vụ nông nghiệp Bình Khê (Đông Triều) cho biết:''Từ trước đến nay Bình Khê là đơn vị thu khá róc hầu hết các khoản phí nông nghiệp; tuy nhiên phí thuỷ nông, do khoản thu không nhỏ nên mỗi vụ chỉ giải quyết được 30% công nợ. Còn lại thì phải mùa vụ sau, hoặc sau nữa bà con mới thanh toán cho. Và khi Nhà nước cho miễn thuỷ lợi phí từ1-7 vừa qua thì bà con “lờ” luôn khoản nợ cũ!''.
Do tập quán canh tác hết mùa vụ mới thanh toán một lần, hoặc thu vụ sau mới trả vụ trước nên hầu hết các HTX hiện nay đều có số dư nợ ở các hộ nông dân. Tiêu biểu như HTX nông nghiệp Bạch Đằng có số dư nợ phí thuỷ lợi gần 200 triệu đồng, dân nợ của HTX dịch vụ nông nghiệp Yên Đức (Đông Triều) 300 triệu đồng, các HTX khác ít hơn cũng trên dưới 100 triệu đồng. Số đông các HTX chưa thu được nợ của người dân thì bắt buộc phải nợ lại các công ty cấp nước. Hiện nay Công ty Quản lý, khai thác công trình thuỷ lợi Đông Triều cho các HTX trên địa bàn huyện nợ lại trên 300 triệu, nhiều nhất là HTX nông nghiệp Tràng An và Đông Hồng Thái (đó là chưa tính hai vụ lúa năm 2006, bị thiệt hại về sâu bệnh nên hiện chưa thanh toán các khoản phí nông nghiệp). Công ty Quản lý, khai thác thuỷ lợi Yên Lập cũng còn số dư nợ của các HTX gần 1 tỷ đồng. Khi được hỏi làm thế nào để giải quyết dứt điểm tình hình công nợ này thì hầu hết các HTX đều lắc đầu, bất lực, chưa biết làm cách nào cho hiệu quả. Anh Phạm Văn Sơn, Chủ nhiệm HTX nông - ngư nghiệp Hải Yến (xã Yên Hải, Yên Hưng) nói: ''-Chúng tôi cũng đã nghĩ đến việc phải phối hợp với chính quyền địa phương để thanh toán nợ với người dân theo phương thức “sổ hai đầu”!. Tuy nhiên, biện pháp này bị động và không hiệu quả đối với những người không có nhu cầu xin xác nhận liên quan đến UBND xã, còn hướng thanh toán bằng cách trừ vào khoản lợi tức hàng năm của các xã viên thì bị mắc ở những đơn vị làm ăn kém, bởi khoản lợi tức của xã viên hàng năm nhiều khi còn nhỏ hơn so với số dư nợ...”.
Trong khi không có nguồn thu từ người nông dân, cơ chế hỗ trợ từ cấp trên cũng chưa có nên các HTX vẫn phải sử dụng quỹ duy trì sản xuất để bù đắp vào chi phí hoạt động cung ứng nước cho nông dân. Mà theo một số HTX thì các chi phí cấp nước như tiền dầu máy bơm, duy tu, sửa chữa hệ thống ống máng dẫn nước, chi phí điều hành v.v... là không nhỏ. Theo anh Nguyễn Trọng Tiến, Trưởng phòng Kinh tế huyện Đông Triều, nếu dựa vào quỹ duy trì sản xuất của các HTX vốn đã eo hẹp, thì khó mà duy trì được lâu dài. Và như vậy sẽ ảnh hưởng rất không tốt đến năng suất, hiệu quả mùa vụ.
Ngoài mối lo chung đối với các HTX về số dư nợ tồn đọng khó thanh toán, các đơn vị cấp nước còn một mối lo khác; đó là ý thức sử dụng tiết kiệm nước của người dân. Anh Vũ Trọng Tĩnh, Phó Giám đốc Công ty Quản lý, khai thác công trình thuỷ lợi Yên Lập, cho biết: Trước đây người dân dùng nước phải trả tiền, dùng nhiều trả nhiều, dùng ít trả ít, vì vậy nên họ bắt buộc phải sử dụng tiết kiệm, không lãng phí, nhằm không phải trả nhiều tiền. Với quy định miễn thuỷ lợi phí này thì người dân không phải bỏ đồng tiền trong túi mình ra để trả nữa nên cứ... xả láng! Chúng tôi dự đoán việc hao phí nước sẽ tăng hơn so với trước là điều không tránh khỏi. Những năm gần đây, với hệ thống mương máng dẫn nước, các trạm phân phối nước khá ổn định và hoàn thiện, Công ty đã giảm hao phí nước rất nhiều. Tuy nhiên chỉ 2 tháng sau khi có quy định miễn thuỷ lợi phí, khối lượng nước hao tổn tăng vọt lên, nếu không có biện pháp hạn chế, có thể lên tới trên dưới 10%. Theo tính toán của anh Đoàn Văn Chiến, Giám đốc Công ty Quản lý, khai thác công trình thuỷ lợi Đông Triều thì đơn vị có thể hao phí nước đến 15-20%, cao gấp 2 lần trước đây.
Đối với người nông dân thì quy định miễn thuỷ lợi phí đã khiến họ rất phấn khởi, bởi trước đây, như mức thu thấp nhất huyện là Yên Đức (do khai thác được nước trực tiếp từ các đầm hồ trên địa bàn, không phải mua nước của đơn vị cấp nước) thì mỗi năm mỗi hộ dân cũng phải nộp khoảng trên dưới 100.000 đồng tiền thuỷ lợi. Tuy nhiên, qua trao đổi với nhiều nông dân, chúng tôi nhận thấy chính những người được hưởng lợi này cũng đang có nhiều lo lắng, băn khoăn, trong đó có vấn đề liệu các đơn vị cấp nước có còn thực hiện trách nhiệm đầy đủ, đúng thời vụ cho dân như trước kia hay không? Chị Trịnh Thị Hồng, xã Bình Khê (Đông Triều), nói: “- Trước đây các đơn vị cấp nước thu tiền của chúng tôi thì tất nhiên phải cung ứng đúng hợp đồng về lượng nước, số lần bơm, thời gian bơm v.v... nếu làm chưa đủ, chưa đúng hợp đồng, chúng tôi có quyền yêu cầu thực hiện tiếp. Còn bây giờ, mối quan hệ ràng buộc giữa 2 bên không còn chặt chẽ như trước nữa, không biết các đơn vị ấy sẽ thực hiện ra sao?''.
Chị Nguyễn Thị Tâm, xã Cộng Hoà (Yên Hưng) còn tỏ ra lo lắng hơn: “- Làm nông nghiệp, nhất là canh tác rau xanh, mà thiếu nước, chậm nước thì chết thôi! Vì vậy được miễn phí thuỷ lợi thì chúng tôi vui quá rồi nhưng lo thì vẫn lo...”.
Nói tóm lại, miễn thuỷ lợi phí là một chủ trương đúng đắn, nhằm giảm bớt gánh nặng cho người nông dân; vậy mà hiện nay, cả bên cung cũng như bên cầu vẫn đang gặp nhiều băn khoăn, lo lắng. Thiết nghĩ, cơ quan chức năng cần nhanh chóng vào cuộc “gỡ rối’ xung quanh chuyện này để giải quyết dứt điểm những khó khăn đã nêu ở trên. Nếu không, sự việc càng để lâu sẽ càng thêm phức tạp.
