Sau hai lần gửi đơn khiếu nại lên Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) vào tháng 9 và tháng 10-2008 nhưng không thành, ông Mạc Văn Độ, giám định viên đã khởi kiện Công ty CP Giám định TKV, có trụ sở tại TP Hạ Long lên Toà án Nhân dân TP Hạ Long vì đã dựa vào những căn cứ không phù hợp để sa thải ông. Ngày 25-3-2009 vừa qua, TAND TP Hạ Long đã tiến hành hoà giải lần đầu giữa ông Độ với Công ty CP Giám định TKV nhưng chưa có kết quả.
Lý do sa thải không thuyết phục người lao động
Các văn bản, tài liệu liên quan đến vụ sa thải lao động tại Công ty CP Giám định - TKV.
Ngày 7-8-2008, Công ty Kho vận Đá Bạc đã ký hợp đồng giao cho đoàn tàu đẩy TĐ 72-4 HP 0165 do Phạm Văn Đương làm thuyền trưởng chở than cám loại 12A từ cảng Bến Cân - Mạo Khê (Đông Triều) tới khu vực đảo Rều (TX Cẩm Phả) để giao cho tàu Hồng Phong 27. Đơn vị được giao giám định than là Công ty CP Giám định TKV, đại diện là giám định viên Mạc Văn Độ, cùng ba ông: Dân, Chít, Thịnh là nhân viên giám sát của Công ty Kho vận Đá Bạc - TKV thực hiện giám sát quá trình rót than từ cảng xuống sà lan. Việc giám định được thực hiện theo “Quy trình giám định khối lượng, giám định chất lượng than” của Tập đoàn TKV. Cụ thể, trước hết đo “mớn nổi” (là số đo trọng lượng sà lan chưa có hàng), sau đó đo “mớn dầm” (là số đo trọng lượng sà lan khi đã nhận hàng), kết hợp với đo độ ẩm của than để tính trọng lượng than xuất bến. Sau khi việc rót than hoàn tất, Công ty CP Giám định TKV cấp chứng thư giao cho đoàn tàu đẩy, Công ty Kho vận Đá Bạc làm biên bản giao nhận và cấp hoá đơn GTGT, hoàn tất thủ tục cho chủ phương tiện đảm bảo nhận hàng đến vị trí giao tại mạn tàu theo hợp đồng. Kết quả giám định là Công ty Kho vận Đá Bạc - TKV xuất 987,81 tấn than cám 12A với độ ẩm toàn phần 9,64%. Sau hành trình gần 100km, khi đến khu vực hang Đầu Gỗ (Vịnh Hạ Long) vào lúc 21h50 phút ngày 8-8-2008, phát hiện một số người ở đoàn sà lan trên dùng xẻng xúc than hất xuống biển, tổ công tác thuộc Phòng CSGT đường thuỷ (PC25) Công an tỉnh đã tiến hành kiểm tra đoàn sà lan. Qua kiểm tra hiện trạng số than chở trên các sà lan thì phát hiện 2 trong 4 sà lan thuộc đoàn tàu đẩy TĐ 72-4 HP 0165 có số than bị xúc hất khoảng 3 tấn. Số than này do Bùi Thanh Hải, Nguyễn Văn Phi và Nguyễn Thanh Tân là những thuyền viên làm việc trên các sà lan xúc hất xuống biển. Theo trình bày của anh Phạm Văn Đương, thuyền trưởng đoàn tàu đẩy, vì nước mưa và nước biển tràn vào hầm các mũi sà lan do sà lan bị thủng, làm dầm sà lan xuống, vì vậy phải xúc than đổ đi cho đỡ bị dầm thì sà lan chạy mới an toàn. Tổ công tác của Phòng PC25 đã lập biên bản và đưa đoàn tàu đẩy vào bến Lò Vôi, phường Bạch Đằng (TP Hạ Long) giải quyết. Tại đây, ngày 10-8-2008, Phòng PC 25 đã trưng cầu Công ty Giám định khử trùng FCC, có trụ sở tại TP Hạ Long giám định lại khối lượng than trên 4 sà lan trên. Kết quả giám định cho thấy khối lượng than thực tế trên 4 sà lan là 1.046,79 tấn, với độ ẩm toàn phần là 11,88%, nếu tính quy đổi theo độ ẩm ban đầu (9,64%) thì khối lượng than trên 4 sà lan là 1.023,34 tấn, tăng thêm 35,53 tấn. Ngay sau khi sự việc bị phát hiện, ngày 11-8-2008, Phòng PC25 đã mời các bên liên quan đến làm việc gồm: Đại diện Công ty Kho vận Đá Bạc - TKV, Công ty CP Giám định TKV; thuyền trưởng và thuyền phó tàu đẩy TĐ 72-4 HP 0165 nhằm giải quyết sự việc trên. Căn cứ vào các quy định của pháp luật, tính chất thực tế của vụ việc và đề nghị của Công ty Kho vận Đá Bạc, Phòng PC25 đã đồng ý giao cho Công ty Kho Vận Đá Bạc - TKV và chủ đoàn tàu đẩy quản lý, giải quyết theo quy định của TKV.
Ngay sau đó, Công ty Kho vận Đá Bạc - TKV đã tiến hành kỷ luật 3 ông: Dân, Thịnh, Chít với hình thức sa thải và kiểm điểm nghiêm khắc một số phòng, ban liên quan đến vụ việc trên. Công ty CP Giám định TKV đã cử đoàn cán bộ xuống làm việc với Phòng PC25 để tìm hiểu và giải quyết sự việc. Đến ngày 28-8-2008, Công ty CP Giám định TKV đã có báo cáo kết quả kiểm tra, xác minh vụ việc giám định than tại đoàn tàu đẩy TĐ 72-4 HP 0165, do ông Lê Chí Phúc, Trưởng ban kiểm soát Công ty CP Giám định TKV ký. Trong đó làm rõ những sai sót của hai đơn vị và 4 cá nhân liên quan trực tiếp đến việc để dư khối lượng than, gây thiệt hại cho TKV. Theo kết luận số 120 ngày 3-9-2008 của TKV: “Đây là vụ việc tiêu cực có sự tham gia của giám định viên của Công ty CP Giám định TKV và những người liên quan gồm nhân viên giao than, nhân viên KCS, nhân viên bảo vệ và thủ kho của Công ty Kho vận Đá Bạc. Đây là vụ việc có tính chất nghiêm trọng, thực chất là thông đồng để lấy cắp than của Tập đoàn...”. Ngày 28-8-2008, TKV đã có công văn số 6158 về việc yêu cầu kiểm điểm, xử lý kỷ luật những người vi phạm trong vụ việc tiêu cực ở đoàn tàu đẩy TĐ 72-4 HP 0165 gửi cho Công ty Kho vận Đá Bạc - TKV và các viên chức đại diện phần vốn của TKV tại Công ty CP Giám định TKV. Ngày 29-8-2008, Công ty CP Giám định TKV đã tiến hành họp hội đồng xét kỷ luật ông Mạc Văn Độ vì vi phạm quy trình giám định số lượng than, với hình thức sa thải. Không đồng ý với hình thức kỷ luật trên, ông Mạc Văn Độ đã làm đơn khiếu nại tới Công ty CP Giám định TKV, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam...
Theo đơn khiếu nại của ông Mạc Văn Độ gửi TKV, thỡ kết quả giám định của Công ty Giám định khử trùng FCC chưa đủ độ tin cậy và tính chính xác, quy định tại khoản 3, điều 36, nội quy lao động của Công ty CP Giám định TKV liệu có đủ tính hợp lý và tính xác thực để tiếp tục được sử dụng như một trong những căn cứ để sa thải người lao động? Ông Mạc Văn Độ khẳng định, trong quá trình thực hiện việc giám định than khi rót xuống đoàn sà lan tại cảng Bến Cân là tuân thủ đúng quy trình giám định khối lượng hàng hoá trên phương tiện thuỷ nội địa bằng phương pháp giám định theo mớn nước được quy định tại Quyết định 2982 ngày 29-12-2006 của TKV. Kết quả giám định khối lượng than trên đoàn tàu đẩy TĐ 72-4 HP 0165 của Công ty Giám định khử trùng FCC ngày 10-8-2008 do Phòng PC25 trưng cầu giám định tăng thêm 35,53 tấn là do những nguyên nhân khách quan. Vì than vẫn còn trên các sà lan, nên Công ty Giám định khử trùng FCC chỉ đo mớn dầm, không đo mớn nổi (sà lan không có hàng), mà lấy kết quả đo mớn nổi căn cứ vào hoá đơn xuất kho kiêm vận chuyển nội bộ của Công ty Kho vận Đá Bạc - TKV tại cảng Bến Cân. Theo ông Độ, như vậy là không chính xác. Bởi số đo mớn nổi chỉ giữ nguyên khi cùng hiện trạng tàu, địa điểm đo, thời tiết, thời gian đo... Vì vậy, ông Độ đã không đồng ý với kết quả đo trên của Công ty Giám định khử trùng FCC, cũng như không chấp nhận việc khối lượng than tăng thêm 35,53 tấn trên đoàn tàu đẩy nói trên. Càng vô căn cứ khi quy kết ông cùng ba ông Dân, Thịnh, Chít thông đồng để lấy cắp than, dẫn đến việc sa thải.
Quan điểm của các bên liên quan
Về việc ông Mạc Văn Độ không đồng ý với kết quả mà Công ty Giám định khử trùng FCC đã đưa, ngày 26-9-2008, TKV có Công văn số 7099 nêu: Công ty Giám định khử trùng FCC là cơ quan có chức năng và có đủ điều kiện để tiến hành công tác giám định than. Công ty thực hiện việc giám định than trên đoàn tàu đẩy TĐ 72-4 HP 0165 theo yêu cầu của Phòng PC25 và Công ty này hoàn toàn chịu trách nhiệm về mặt pháp lý đối với các kết quả giám định mà họ đã cung cấp cho Phòng PC25 Công an tỉnh Quảng Ninh. Kết quả giám định nay đã được đại diện của các đơn vị ký tại biên bản làm việc của Phòng PC25 ngày 11-8-2008, bao gồm: Phòng PC25, Trạm Giám định than Uông Bí (Công ty CP giám định TKV), Công ty Kho vận Đá Bạc, chủ đoàn tàu đẩy TĐ 72-4 HP 0165 và Công ty Giám định khử trùng FCC.
Với thắc mắc của ông Độ về Nội quy lao động của Công ty CP Giám định TKV và trình tự xét kỷ luật và hình thức kỷ luật, Công ty CP Giám định TKV khẳng định đã tiến hành họp xét kỷ luật ông Mạc Văn Độ theo đúng quy định hiện hành của pháp luật và đầy đủ các thành phần như: Ban Chấp hành Công đoàn các cấp, người sử dụng lao động, Trạm Giám định Uông Bí. Theo Điều 36, Nội quy lao động của Công ty (nội quy này được đăng ký tại Sở LĐ-TB&XH) có quy định: Người lao động giám định số lượng sai lệch quá tỷ lệ cho phép từ 2% trở lên do lỗi chủ quan, làm mất uy tín doanh nghiệp, gây hậu quả nghiêm trọng... thì bị sa thải. Đối chiếu với trường hợp vi phạm của ông Độ giám định chênh lệch 35,53 tấn/987,81 tấn, tương đương tỷ lệ sai lệch là 3,59% (chưa kể số than bị hất xuống biển) vượt quá xa mức bị xem xét sa thải. Tại biên bản họp xét kỷ luật ông Mạc Văn Độ, ngày 29-8-2008, với Hội đồng gồm đầy đủ các thành phần liên quan, ông Độ đã chấp nhận hình thức kỷ luật là sa thải và đã ký tên vào biên bản.
Ngày 13-8-2008, tại cảng Vũng Đục, giám định viên Lê Anh Tuấn của Công ty CP Giám định TKV đã thực hiện nhiệm vụ giám định lại số lượng than của 4 sà lan trên để giao than cho tàu Hồng Phong 27. Kết quả giám định khối lượng là 1.045,87 tấn, độ ẩm là 11,62%. Như vậy cũng có sự chênh lệch với 2 lần giám định trước. Nếu vậy lấy đâu là căn cứ chuẩn để xác định đúng khối lượng than, từ đó đưa ra lý do để sa thải người lao động? Tại “Biên bản kiểm tra hiện trạng hầm hàng sà lan” đoàn tàu đẩy TĐ 72-4 HP 0165 vào hồi 9h35 phút ngày 9-8-2008 của Phòng PC25 cho thấy: Sà lan SĐ 233 trong hầm hàng phía mạn phải dài 6,5m, rộng 1,5m, có 3 lỗ thủng đã được nêm bằng gỗ, mỗi lỗ thủng khoảng 2x3cm, nước có trong hầm hàng cao khoảng 2,8cm; sà lan SĐ 235 trên hầm hàng đầu mũi có 1 lỗ thủng đường kính khoảng 1,5cm đã được nêm bằng giẻ và gỗ, dưới hầm không có nước. Biên bản đã được anh Đương và Nhẫn, thuyền trưởng, thuyền phó đoàn tàu đẩy ký xác nhận. Như vậy, lý do mà thuyền trưởng Phạm Văn Đương đưa ra ở trên, nhằm giải thích cho việc xúc hất than xuống biển của một số thuyền viên “do sợ bị nước mưa và nước biển tràn vào các khoang bởi sà lan bị thủng” là không thoả đáng.
Trao đổi với chúng tôi về việc hoà giải không thành giữa nguyên đơn là ông Mạc Văn Độ và bị đơn là Công ty CP Giám định TKV, lãnh đạo TAND TP Hạ Long cho biết: Chúng tôi đang tiếp tục thu thập thêm tài liệu, chứng cứ liên quan đến các bên, nhằm sớm giải quyết vụ việc, không để vụ việc tiếp tục bị kéo dài mà vẫn chưa có kết quả. Nếu ngay từ đầu, xét thấy hành vi vi phạm của ông Mạc Văn Độ và các ông Dân, Thịnh, Chít có dấu hiệu hình sự, thì cơ quan chủ quản nên chuyển cho cơ quan chức năng làm rõ vụ việc, đỡ phức tạp. Song Công ty Kho vận Đá Bạc - TKV lại xin được giải quyết nội bộ. Thậm chí, sự việc xảy ra từ ngày 8-8 mới đến ngày 26-8-2008, hai Công ty trên mới báo cáo lên TKV. Vụ việc kéo dài đã tới nửa năm, TAND TP Hạ Long đang tiếp tục thụ lý, chưa biết đến lúc nào mới có kết quả. Tuy nhiên, từ vụ việc trên, hai Công ty Kho vận Đá Bạc - TKV và Công ty CP Giám định TKV cần tăng cường hơn nữa biện pháp quản lý, giám sát, kiểm tra hoạt động của cán bộ, nhân viên đơn vị, nhất là ở các khâu “nhạy cảm” dễ nảy sinh tiêu cực.
