Yên Hưng trùng tu phục hồi văn chỉ Khê Chanh

Yên Hưng một vùng quê có truyền thống hiếu học. Năm Minh Mạng thứ 10 (1829) Yên Hưng xây dựng nhà Học chính tại xã Quỳnh Lâu để đào tạo một số ít quan lại và sĩ tử trong huyện. Do nhu cầu học hành trong huyện ngày một tăng, nên nhà Học chính được xây dựng quy mô thành trường học của Huấn đạo huyện Yên Hưng.

Sau khi xây dựng trường Huấn đạo, phong trào học hành, thi cử trong huyện phát triển mạnh. Trường học của Huấn đạo huyện Yên Hưng ngày một phát triển. Năm Tự Đức thứ 2 (1849), tỉnh Quảng Yên đã đổi trường Huấn đạo huyện Yên Hưng thành Giáo thụ và nâng cấp trường học của huyên Yên Hưng thành trường học của phủ Sơn Định (tỉnh Quảng Yên lúc bấy giờ gồm hai phủ: phủ Sơn Định, gồm ba huyện: Hoành Bồ, Yên Hưng, Nghiêu Phong và phủ Hải Ninh, gồm hai châu: Vạn Ninh và Tiên Yên). Trong trường học có Văn Miếu thờ Khổng Tử và các tiên hiền để chủ trương cho việc học của tỉnh...

Ở huyện Yên Hưng, xưa kia có 23 làng cổ, dưới làng là các xóm. Các làng xưa kia gọi là thôn, sau trở thành xã. Hầu hết các làng, xã trong huyện đều xây Văn từ (có mái lợp) thờ Khổng Tử, các tiên hiền và đều khắc bia ghi tên những người đỗ đạt. Nhân dân địa phương thường gọi là bia Văn Chỉ. Do vậy văn từ Khê Chanh gọi văn chỉ Khê Chanh là vậy.

Làng Khê Chanh xưa, nay là thôn Khê Chanh thuộc thị trấn Quảng Yên hiện vẫn còn giữ một ngôi văn từ (văn chỉ) thờ Khổng Tử và những người đã học hành đỗ đạt của làng qua các khoa thi thời xưa. Văn chỉ Khê Chanh được xây dựng vào khoảng đầu thế kỷ XVIII, có năm gian, gồm ba gian chính và hai gian phụ. Tường xây bằng gạch chỉ, mái lợp ngói mũi. Gian giữa có một ban thờ Khổng Tử; gian bên tả, bên hữu có hai ban thờ những người học hành đỗ đạt của làng. Từ nhiều năm nay, văn chỉ Khê Chanh đã bị xuống cấp, toàn bộ mái văn chỉ đã bị sập, tường bị nứt, đổ nhiều chỗ, chỉ còn nguyên vẹn một tấm bia đá “Khê Chanh hương hiền bi” (Bia khắc tên người hiền làng Khê Chanh). Ngày 7-3-2009, được sự đồng ý của UBND huyện, UBND thị trấn Quảng Yên đã chỉ đạo các xóm, khu phố huy động nhân dân trong thôn khởi công khôi phục văn chỉ Khê Chanh. Tổng kinh phí ước khoảng gần 2 tỷ đồng.

Văn chỉ Khê Chanh là di tích văn chỉ duy nhất nguyên gốc còn lại ở Quảng Ninh. Việc trùng tu tôn tạo văn chỉ Khê Chanh là một hoạt động có ý nghĩa lớn trong công tác bảo tồn phát huy tác dụng của các di tích lịch sử văn hoá và công tác khuyến học của thị trấn Quảng Yên nói riêng, huyện Yên Hưng nói chung. Thiết nghĩ việc trùng tu tôn tạo văn chỉ Khê Chanh rất cần có sự hỗ trợ kinh phí của tỉnh, địa phương, ngành Giáo dục cùng các nhà hảo tâm và con cháu làng Khê Chanh ở mọi miền đất nước chung sức cùng nhân dân địa phương.