Mùa xuân về. Hương sắc xuân hoà cùng cỏ cây, hoa lá và cả trên những khuôn mặt của hàng vạn du khách thập phương trẩy hội Yên Tử. Tinh khí của đất trời, của Phật pháp Trúc Lâm được hun đúc qua 700 năm như đọng trên những cành tùng, rừng trúc- biểu trưng của non thiêng Yên Tử.
Quang cảnh tại chùa Hoa Yên, ngày khai hội, mùng 10 tháng giêng.
Mùng 10 tháng giêng, lễ hội Yên Tử được khai mạc trọng thể tại sân nhà ga cáp treo, bên dưới chùa Giải Oan. Lần đầu tiên, các đại biểu và du khách thập phương dự lễ khai mạc đã được chứng kiến 20 thanh nữ biểu diễn điệu múa bài bông, tương truyền có từ thời Trần (thế kỷ XIII- XIV) và do Thái sư Trần Quảng Khải chế tác ra. Bài bông được trình diễn trên nền nhạc mang âm hưởng của ca trù và do nữ nghệ nhân Kim Đức, 76 tuổi ở Tràng An, Hà Nội sưu tầm, phục chế lại. Nó đã khiến cho lễ khai mạc hội xuân Yên Tử thêm ý nghĩa...
Theo thống kê của Công ty Phát triển Tùng Lâm thì chỉ tính từ 30 Tết đến mùng 9 tháng giêng, danh sơn Yên Tử đã đón trên 9 vạn lượt khách. Cái “khoái” nhất - như đánh giá của nhiều du khách ở mùa lễ hội Yên Tử năm nay, là con đường từ Dốc Đỏ đến bến xe Giải Oan, đường từ chùa Hoa Yên lên chùa Đồng, đã được mở rộng nên tránh được tình trạng kẹt xe, tắc đường rất phiền phức. Đặc biệt, với việc hệ thống cáp treo mới nối từ chùa Một Mái lên An Kỳ Sinh đi vào hoạt động, đã tạo điều kiện thuận lợi cho những người già, người có sức khoẻ yếu hay người ở xa, có ít thời gian cũng có thể lên được chùa Đồng cho thoả tâm nguyện. Giá vé cáp treo khứ hồi cho cả hai tuyến là 140.000 đồng/người lớn, 100.000 đồng/trẻ em nhìn chung là chấp nhận được. Tuỳ theo nhu cầu mà du khách có thể lựa chọn mua vé đi từng tuyến, từng lượt. Theo thiết kế, hệ thống cáp treo chùa Giải Oan - chùa Hoa Yên có công suất vận chuyển tối đa 950 lượt người/giờ và chạy liên tục suốt ngày, (từ 4 giờ đến 22 giờ), nhưng những ngày qua vẫn không tránh được tình trạng quá tải tại đầu bến Giải Oan do nhu cầu đi cáp treo của du khách là rất lớn. Tình trạng này đã không diễn ra ở tuyến thứ hai, một phần do công suất vận chuyển lớn hơn (1.800 lượt khách/giờ), một phần do khi lên tới chùa Hoa Yên, du kháchcó nhiều lựa chọn hướng đi khác.
So với một số lễ hội diễn ra trước đó đã để lại “điều tiếng” trong dư luận như lễ hội Đồng Kỵ (Bắc Ninh), hội chùa Hương (Hà Tây) thì tính đến thời điểm này, lễ hội Yên Tử đã và vẫn đang được cơ quan chức năng và chính quyền địa phương phối hợp quản lý tốt. Năm nay, mặc dù di tích Yên Tử đã được giao cho Ban Quản lý các di tích trọng điểm tỉnh quản lý nhưng UBND tỉnh vẫn giao cho UBND thị xã Uông Bí chủ trì tổ chức lễ hội, do thị xã đã có kinh nghiệm nhiều năm...
Với vinh dự và trách nhiệm của địa phương có di tích, thị xã Uông Bí đã làm hết sức mình cho một mùa lễ hội thành công. Ngay từ trước mùa lễ hội 2 tháng, UBND thị xã đã chỉ đạo tăng cường công tác phòng cháy chữa cháy, tổ chức tập huấn cho các lực lượng chức năng và cả các tăng ni của nhà chùa, nhất là về vấn đề giữ gìn an ninh trật tự, môi trường văn hoá, môi trường cảnh quan của khu di tích v.v... 12 đội giữ gìn an ninh trật tự, bao gồm lực lượng công an của TX Uông Bí, xã Thượng Yên Công, bảo vệ của Công ty Tùng Lâm, cán bộ, nhân viên Ban quản lý các di tích trọng điểm tỉnh, đã phối hợp, rải quân trên toàn tuyến hành hương, nhất là tại những điểm tập trung đông người, để ngăn chặn các hành vi của kẻ xấu. Thông qua hệ thống loa truyền thanh, Ban tổ chức thường xuyên nhắc nhở du khách cảnh giác, không bị lừa đảo mua phải hàng giả, thuốc nam giả v.v... Đặc biệt, như một số năm trước đã làm, Công ty Tùng Lâm đã ký hợp đồng với Công ty Môi trường đô thị của TX Uông Bí, thu gom rác do du khách vô ý thải ra rồi cuối mỗi ngày lại vận chuyển bằng cáp treo xuống, đưa lên xe chở đến nơi quy định. Và cho đến thời điểm này, có thể thấy môi trường văn hoá tại lễ hội Yên Tử là tương đối “sạch”, không có những tệ nạn như ăn xin, ăn mày, tranh giành khách, bói toán, xóc thẻ, cờ bạc v.v... Đó là tín hiệu vui mà nếu được duy trì, nó sẽ là cơ sở đảm bảo cho một mùa lễ hội thành công.
Tuy nhiên, bên cạnh những điểm tích cực nói trên, việc tổ chức lễ hội Yên Tử cũng còn có những vấn đề cần được quan tâm, đó là việc khai thác măng trúc của người dân địa phương năm này qua năm khác vẫn tái diễn, ảnh hưởng rất lớn tới sự tồn tại, phát triển của rừng trúc - vốn có mối quan hệ chặt chẽ với danh sơn Yên Tử. Cùng với trúc, một số động vật hoang dã như cầy, hoẵng, lợn rừng v.v... ở đây cũng bị săn trộm ráo riết để phục vụ cho các nhà hàng. Bên con đường từ bến xe Giải Oan vào nhà ga cáp treo, người ta bán những con rùa đá bé xíu, một loài bò sát quý hiếm sống tại các khe suối của Yên Tử để làm đồ lưu niệm. Theo một cán bộ làm công tác quản lý di tích Yên Tử thì số lượng rùa đá ở Yên Tử đang ngày càng ít đi do người ta săn bắt nhiều. Thiết nghĩ Yên Tử có rất nhiều sản phẩm lưu niệm như rượu mơ, trầu tiên ngâm rượu xoa bóp, thuốc nam v.v... nhưng dứt khoát đó không thể là măng trúc và rùa đá v.v... được.
Trong những năm gần đây, lễ hội Yên Tử đã vượt ra khỏi khuôn khổ lễ hội tôn giáo để thành lễ hội văn hoá quy mô lớn không chỉ của Quảng Ninh mà cả nước. Việc khai thác, phát huy hiệu quả giá trị của Yên Tử bền vững chỉ có thể có khi đi đôi với nó là bảo tồn, gìn giữ toàn vẹn các giá trị cảnh quan, văn hoá, thiên nhiên của di tích.
