Những ngày vừa qua, du khách về dự Lễ hội Du lịch Hạ Long 2008 có dịp xem một số triển lãm về Vịnh Hạ Long, trong đó có triển lãm “Vịnh Hạ Long- những giá trị thiên nhiên, văn hoá độc đáo” do Bảo tàng tỉnh tổ chức tại Công viên Quốc tế Hoàng Gia, Bãi Cháy, TP Hạ Long. Thời gian triển lãm khá dài, từ ngày 25-4 đến 25-5-2008 đủ để du khách khắp nơi đến Hạ Long có dịp ghé thăm.
Một trong những vật trưng bày ở triển lãm hấp dẫn du khách chính là bộ xương cá voi, được biết trước đây vốn được Bảo tàng tỉnh sưu tầm ở vùng biển Vân Đồn. Theo một số nhân viên thuyết minh của Bảo tàng tỉnh giới thiệu thì đây cũng là một trong những hiện vật quan trọng, thu hút sự quan tâm của du khách đến với Bảo tàng tỉnh những năm qua. Cùng với bộ xương cá heo, mẫu vật rùa biển thì đây là những tư liệu quý để nghiên cứu về môi trường sống, đa dạng sinh học của Vịnh Hạ Long. Tuy nhiên, điều khiến không ít du khách ngạc nhiên là toàn bộ bộ xương cá voi trên đã được sơn một màu trắng toát giống như là thạch cao. Nhiều người thấy lạ đã sờ tay, gõ lên các giẻ xương sườn để biết đây là đồ thật hay đồ giả.
Chúng ta đều biết cá voi là một loài động vật đặc biệt của đại dương. Ngoài cơ thể to lớn, về mặt tâm linh cá voi còn được ngư dân nhiều vùng ven biển nước ta tôn thờ thành thần, thành hoàng gọi là Cá Ông. Được biết, ngoài Quảng Ninh, chỉ có một số nơi khác như Phân viện Hải dương học Hải Phòng, dinh Vạn Thuỷ Tú ở TP Phan Thiết (Bình Thuận) đã lưu giữ được các bộ xương cá voi. Trong đó, dinh Vạn Thuỷ Tú - đã được công nhận là di tích lịch sử - văn hoá cấp quốc gia là nơi lưu giữ hàng chục bộ xương cá voi khác nhau. Theo các nhà khoa học, việc bảo tồn, lưu giữ những bộ xương cá voi không quá khó. Sau khi làm sạch hết thịt, gân là những chất dễ phân huỷ và xử lý qua hoá chất thì chỉ cần giữ cho xương luôn khô, thoáng là có thể bảo tồn được lâu bền. Vậy tại sao đã bao năm giữ được như vậy nay Bảo tàng tỉnh lại cho sơn trắng bộ xương cá voi trên, để mẫu vật từ đồ thật trở thành như đồ giả?
Theo một số nhân chứng xin giấu tên, tiết lộ thì trong quá trình lắp đặt, dàn dựng bộ xương cá voi để trưng bày đã xảy ra sự đổ giá đỡ làm nứt vỡ xương đầu. Để che đi vết vỡ trên lãnh đạo Bảo tàng tỉnh đã cho sơn bộ xương như trên (?). Trao đổi với chúng tôi, một chuyên gia về cổ sinh học ở Hà Nội cho rằng việc Bảo tàng tỉnh sơn bộ xương cá voi là “một việc làm dại dột”. Ông lấy làm tiếc về việc này và cho rằng để xử lý cho xương trắng hơn thì có cách là ngâm qua ô-xy già nhưng như vậy xương sẽ giòn, dễ gãy. Cách khác là phun bóng véc-ni không màu, nhưng tốt nhất vẫn là giữ nguyên hiện trạng. Nhìn màu xương trắng ngà, rõ các thể xốp người xem sẽ dễ cảm nhận hơn. Trong nguyên tắc bảo quản hiện vật bảo tàng, bảo quản tối đa nguyên gốc của hiện vật là yếu tố quan trọng số một.
Từ sự việc trên có thể thấy đây là một việc làm “dại dột” của Bảo tàng tỉnh, vô hình đã làm giảm giá trị của hiện vật là bộ xương cá voi trên. Trách nhiệm này rõ ràng trước hết là thuộc về lãnh đạo Bảo tàng tỉnh. Hy vọng, sau đợt triển lãm này bằng giải pháp nào đó bộ xương cá voi trên sẽ được Bảo tàng tỉnh sửa chữa, trả lại dáng vẻ ban đầu như trước khi nó bị sơn trắng.
