Đưa cậu em họ đến Trường THCS Hồng Hải, tôi giật mình khi đọc thấy dòng chữ "nhận làm các loại báo tường" trên một tờ quảng cáo dán vội trên cổng trường, có ghi cả địa chỉ và số điện thoại liên lạc. Chợt nhớ năm ngoái, có lần cô em họ học cấp 3 khoe tôi chuyện nó đi thuê người làm báo tường để dự thi, tôi đã không tin. Không lẽ, bây giờ hoạt động văn hóa học đường này đã công khai thương mại hóa đến thế sao?
Tìm hiểu mới biết, việc thuê người vẽ, trang trí báo tường đã không còn là chuyện lạ lẫm nữa. Mỗi lần nhà trường tổ chức thi báo tường là "nếu không nhờ ai vẽ hộ cho thì đành phải đi thuê". Thuê ai? "Thấy mọi người giới thiệu người này, người kia vẽ được thì bọn em cũng tìm đến thuê vẽ. Chẳng cần thiết phải chọn họa sỹ vẽ chuyên nghiệp đâu, vì chuyên nghiệp quá thì dễ bị phát hiện. Không ít người nhận vẽ đâu chị ạ!"- Cô em họ cho biết. Nghe cô em nói mà tôi giật cả mình. Người nhận vẽ thuê báo tường nhiều thì ắt là do người thuê vẽ báo tường nhiều. Có cầu mới có cung mà!
Tôi đem chuyện này trao đổi với một cô giáo dạy văn của một trường cấp 2 trên địa bàn TP Hạ Long được biết: Thuê người vẽ, trang trí báo tường là hiện tượng đã có từ lâu và ngày càng trầm trọng hơn. Càng lớp lớn các em lại càng "chịu khó" đầu tư kinh tế cho tờ báo để không bị lớp dưới "vượt mặt". Tất nhiên, không dưng các lớp lại để lộ mình đi thuê vẽ, chỉ khi nhà trường thống nhất chấm nội dung, không chấm hình thức thì những điều "tế nhị" như thế mới được hé lộ trong tranh luận của các em. Nào là lớp này thuê hết gần trăm mà chẳng được giải gì, nào là lớp kia thuê có dăm chục mà đạt giải nhất...
Thực chất, không chỉ có hoạt động làm báo tường, mà có một số hoạt động văn hóa học đường khác cũng đã bị thương mại hóa bằng dịch vụ từ lâu. Chỉ có điều những hoạt động này đang ngày càng công khai. Nhan nhản các nơi làm thuê đèn trung thu cho cáclớp, các trường dự thi, cho học sinh thuê khăn quàng... Xét về phương diện nào đó cũng có cái thuận lợi. Chỉ khi nghe nguyên nhân vì sao các em phải tìm đến các dịch vụ đó mới... thấm thía.
"Chúng em cũng muốn đầu tư thời gian, công sức cho các hoạt động ấy nhưng chúng em không có nhiều thời gian vì chương trình học quá nặng. Với lại, quan trọng là có cố làm cũng chẳng đạt giải vì bọn em đâu có làm đẹp bằng đi thuê được. Không đạt giải cô giáo thì không vui mà lớp lại bị trừ điểm thi đua...". Một học sinh lớp 9 giải thích với tôi. Điều đó cho thấy, rõ ràng không thể quy rằng các em học sinh bây giờ thiếu ý thức. Bởi, rõ ràng các em đã cố gắng hết sức để đáp ứng yêu cầu của nhà trường, và rất ý thức tránh làm tập thể lớp bị trừ điểm thi đua. Phải chăng, đây cũng là chạy theo bệnh thành tích chính là nguồn căn phát sinh những kiểu dịch vụ thương mại như trên? Quên khăn quàng thì lớp bị trừ điểm thi đua. Đèn tự làm không to, không đẹp không có giải; báo tự vẽ thì trông ngây ngô, không được giải thì lớp không đạt danh hiệu thi đua. Một số trường mải chạy theo thành tích đã vô tình làm cho học sinh của mình dù muốn hay không muốn cũng phải tìm đến các dịch vụ kiểu như vậy.
Cô Nguyễn Thị Hà, giáo viên dạy văn trường THCS Trần Quốc Toản tâm sự: "Chúng tôi tổ chức cho các em thi làm báo tường như một hình thức để các em bày tỏ tấm lòng biết ơn các thầy cô giáo và giãi bày những tâm sự tuổi học trò, đồng thời cũng là để các em phát huy những năng khiếu về văn chương, hội họa. Nhưng vài năm gần đây, hình như các em nghĩ nhiều hơn đến mục đích thi thố về hình thức tờ báo mà quên mất nội dung. Nhìn những tờ báo ngày càng "chuyên nghiệp" về hình thức trong khi chất lượng bài viết không xứng với hình thức ấy chúng tôi cũng cảm thấy không vui. Đã mấy năm nay, đến dịp 20-11 như thế này nhà trường không tổ chức thi báo tường mà tổ chức thi văn nghệ hoặc thi báo ảnh".
Quay trở lại với dòng quảng cáo đã đề cập ở phần đầu bài viết, cô hiệu trưởng Trường THCS Hồng Hải tỏ ra khá bức xúc: "Chúng tôi, với tư cách giáo viên hoàn toàn không đồng ý với việc làm này. Thứ nhất là dán không có sự đồng ý, thứ hai là nội dung không chấp nhận được. Tôi không cho phép học sinh mình bị ảnh hưởng bởi những nội dung quảng cáo như thế. Nếu phát hiện được lớp nào đi thuê làm báo tường thì chúng tôi sẽ xử lý một cách nghiêm khắc".
Chuyện thi báo ảnh, văn nghệ hay xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm cũng chỉ là những giải pháp tạm thời.Điều quan trọng là làm thế nào để các em học sinh hiểu được bản chất các hoạt động văn hóa học đường, biến nó trở thành sân chơi, sinh hoạt tinh thần thực sự như vốn có của nó.
Hy vọng ở năm học này, các hoạt động như trên sẽ được chấn chỉnh cùng với các hoạt động học tập theo đúng chủ trương chống bệnh thành tích của toàn ngành GD.
