Hiện nay nhiều người mang nặng tư tưởng “con ông cháu cha”. Cha ông làm to, quyền cao chức trọng thì con cháu phải được nhờ cậy, hưởng bổng lộc- “một người làm quan cả họ được nhờ”.
Nếu không thực hiện được “chân lý” đó thì người làm quan cảm thấy áy náy, ân hận vì chưa làm tròn chức phận; còn con cháu, họ hàng thì oán thán, chê bai.
Ở làng nọ, ông K là Phó chủ tịch huyện có 3 người con, hai đứa đầu học hành làng nhàng, thi đại học không đỗ, ông chạy cho chúng vào trung cấp tại chức. Học chưa xong, ông đã sắp xếp chân biên chế tại hai cơ quan “màu mỡ” nhất huyện.
Riêng cậu út không chịu học hành, ăn chơi lêu lổng, lưu ban lớp 7 hai năm liền đành bỏ học. Cùng đường, ông bố trí cho cậu ta làm bảo vệ cơ quan. Thế là bà vợ kêu trời kêu đất: “ông làm lớn để làm gì mà không lo nổi cho con?”. Gặp ai bà cũng than thở: “Không có ai làm quan như ông lão nhà tôi, chỉ biết lo cho thiên hạ còn việc nhà kém cỏi, bất lực”.
Ông K cũng ủ rũ thấy mình có lỗi với con, gặp bạn hữu ông thường than phiền, kêu khổ. Không phải ông hối hận vì đã không quan tâm dạy bảo con từ nhỏ để lớn nó hư hỏng mà ông buồn vì không sắp xếp cho thằng út được chỗ “mát mẻ” như anh chị nó. Họ hàng có người chê ông “đụt” .
Chính tâm lý đó góp phần buộc người có chức quyền bằng mọi cách chạy cho con cháu vào cơ quan nhà nước bất kể năng lực, phẩm chất như thế nào; trong khi thiên hạ thì ngán ngẩm. Thành ngữ “con ông cháu cha” được phát triển thành “con cháu các cụ cả” gọi tắt là 5c. Nó phổ biến đến mức nhiều nơi họp cơ quan cứ như đang họp họ, toàn chú, bác, cô dì, cậu, cháu, anh em ruột thịt.
Ở nhiều nơi có công ty gia đình, công ty sân sau của các sếp. Một quy định bất thành văn trong một số cơ quan nhiều bổng lộc là ưu tiên nhận con em trong ngành, rất hiếm người ngoài ngành lọt vào được, trừ khi họ thật xuất sắc. Nhận con cháu quá nhiều thì họ dùng chiến thuật đổi quân. Ông A nhận con cháu bà B vào cơ quan mình và ngược lại.
Có trường học thiếu giáo viên, xin bổ sung 2 năm liền nhưng không được giám đốc sở chấp nhận. Đến năm thứ ba có quyết định điều về một cô giáo mới ra trường. Tìm hiểu mới biết cô giáo trẻ là con một lãnh đạo tỉnh mà giám đốc sở đã hứa nhận về trường khi cô đang học đại học năm thứ hai, thành thử trường tuy thiếu giáo viên nhưng vẫn phải chờ. Từ thói xấu của một số công dân, quan chức dần dần hình thành nếp sống, lối nghĩ của cộng đồng.
