Tùng (hay còn gọi là hoàng đàn) cùng với trúc là hai loài cây có mối quan hệ chặt chẽ với khu di tích Yên Tử. Nó góp phần quan trọng tôn thêm vẻ đẹp cũng như sự linh thiêng cho di tích Yên Tử.
Trong phạm vi khu di tích Yên Tử, các cây tùng phân bố rải rác ven các con đường dẫn đến các chùa, am, tháp như tuyến đường từ chùa Hoa Yên sang am Dược, am Hoa. Trong số đó, đáng chú ý nhất là đoạn đường dài hơn 350 m, rộng 2,6 m - 3 m từ phía trên Hòn Ngọc tới vườn tháp Huệ Quang. Trên đoạn đường này, tùng được trồng dọc hai bên lối đi nên mọi người vẫn quen gọi là “đường Tùng”. Đây được coi là đoạn đường đẹp nhất trên tuyến hành hương Yên Tử. Theo các tài liệu cũ ghi chép lại thì “đường Tùng” đã có độ tuổi trên 700 năm, tức ra đời cùng với quá trình hình thành và phát triển rực rỡ của phái thiền Trúc Lâm. Có tài liệu thì cho rằng các cây tùng này chỉ có độ tuổi từ 300 - 400 năm cách ngày nay. Dù ở khoảng thời gian nào trong số trên đi chăng nữa thì cũng không thể phủ nhận một điều là những cây tùng có mối quan hệ gắn bó với di tích Yên Tử, tượng trưng cho sự linh thiêng, trường tồn của non thiêng Yên Tử.
Tuy nhiên, do những nguyên nhân khách quan như thời gian đã lâu, tuổi thọ cây đã cao, sườn núi Yên Tử bên “đường Tùng” có độ dốc lớn, bị mưa gió lâu ngày bào mòn khiến rễ cây bám vào đất rất yếu v.v. Và cả những nguyên nhân chủ quan do con người gây ra đã tác động không nhỏ đến sự tồn tại của “đường Tùng”. Theo thống kê, mỗi năm lượng khách đến vãng cảnh Yên Tử ngày càng tăng. Năm 2007, đã có trên 1 triệu lượt khách đến với Yên Tử, ngày cao điểm có tới gần 10.000 lượt người. Mặc dù đã có hệ thống cáp treo nhưng lượng người chọn con đường hành hương đi bộ qua “đường Tùng” vẫn lên tới con số hàng chục vạn. Vô tình, những bước chân ấy đã ngày càng nén chặt lớp đất mặt, làm bong hết lớp biểu bì của rễ cây, ảnh hưởng tới việc cung cấp dinh dưỡng cho cây. Theo khảo sát của Ban Quản lý các di tích trọng điểm tỉnh mới đây, trong số 58 cây tùng ở “đường Tùng” thì chỉ còn 45 cây còn sống nhưng rất đáng báo động. Cụ thể, trong số 45 cây ấy có tới 21 cây đã bị mục thân với các mức độ khác nhau. Vào mùa ra lá nhưng lá các cây tùng này cũng chỉ rất lưa thưa. Có ý kiến lo ngại rằng, với tình trạng như hiện nay mà cơ quan chức năng không sớm có giải pháp bảo tồn thì e rằng “đường Tùng” sẽ chẳng tồn tại được bao năm nữa.
Theo lãnh đạo Ban Quản lý các di tích trọng điểm tỉnh cho biết, thời gian vừa qua Ban đã phối hợp với Công ty tư vấn đầu tư và xây dựng ACA (Hà Nội), tiến hành khảo sát, nghiên cứu và lập đề án bảo tồn, tôn tạo “đường Tùng” này. Tổng giá trị của đề án là hơn 6 tỷ đồng và bản đề án đã được Ban gửi lên tỉnh để xin đăng ký vốn đầu tư từ năm 2007. Giải pháp bảo tồn đưa ra đó là thay lớp đất mặt của “đường Tùng” bằng lớp đất thịt nhiều dinh dưỡng. Đồng thời sẽ tiến hành kè đá các đoạn xung yếu. Tuy nhiên, có một giải pháp chưa thấy đề án đề cập đến, đó là nghiên cứu, nhân giống và trồng xen kẽ các cây mới dần thay thế cho các cây đã già cỗi. Đây chính là giải pháp mang tính bền vững, hiệu quả nhất.
Trong những năm qua, khu di tích Yên Tử đã được đầu tư, tôn tạo rất nhiều các hạng mục, từ chùa, am, tháp, đường giao thông đến cơ sở hạ tầng dịch vụ với tổng mức đầu tư hàng trăm tỷ đồng. Tuy nhiên, gần như chưa có đề án nào quan tâm tới việc bảo tồn “đường Tùng”, rừng trúc, rừng mai. Còn nhớ mấy năm trước, cây đa cổ trước đền Cổ Loa bị héo dần rồi chết, bấy giờ người ta mới cuống cuồng tìm hiểu nguyên nhân và chạy chữa cho cây nhưng không kịp nữa. Gần đây nhất, dư luận lại đang lo ngại cây đa Tân Trào - một hình ảnh đã quá quen thuộc, gắn liền với hình ảnh mái đình Hồng Thái - cây đa Tân Trào đã đi vào thơ ca cũng rơi vào tình trạng tương tự, các cành cứ gãy và cây có nguy cơ bị chết. Tương tự như vậy, nếu chúng ta không sớm có giải pháp bảo tồn, tôn tạo thì nguy cơ “đường Tùng” bị mai một đã nhìn thấy rõ.
