Vượt qua chặng đường gần 10 km, có đoạn nước và bùn lầy ngập gần lụt bánh xe, ỳ ạch mãi chúng tôi mới vào tới nơi có 7 hộ dân cư trú đang kêu cứu tại thôn Khe Sím, xã Dương Huy, TX Cẩm Phả. Từ cụm dân vùng cao, vùng sâu này nhìn lên khai trường của Công ty Than Quang Hanh chiếm giữ cả một vùng đồi núi cao lừng lững. Đất đá trên đồi đang được san gạt xuống phía dưới, nham nhở, chỗ đỏ lòm, chỗ đen xỉn như một mảng da bò thui khổng lồ, đang mù mịt cát bụi.
Mưa tạnh một tuần rồi mà người dân vẫn phải lội từ nhà xuống bếp.
Từ trên cao nhìn xuống, cụm dân cư này nằm lọt thỏm vào một lòng chảo sâu hoắm, bốn mặt bị bao vây bởi đất từ trên khai trường mỏ tràn xuống, đất từ các xe ben quật lên.
Ông Lê Văn Viên đã ngoài 70 tuổi, một chủ hộ ở đây, phờ phạc chỉ cho chúng tôi xem khu vườn rừng hàng trăm cây ăn quả, gồm: Vải, nhãn, na, mít, bưởi, xoài, cam, quất... của ông đang trụi lá, khô cành. Giọng ông tức tưởi: “Từ ngày Công ty Than Quang Hanh mở khai trường và làm đường lên mỏ, mỗi khi trời mưa, nước cuốn theo đất đá, trút xuống khu dân cư như thác gây úng lụt triền miên, cây vườn chết như ngả rạ. Nhiều gia đình đã định cư yên ổn mấy chục năm rồi, nay tai hoạ rình rập ngày đêm, vì bất cứ một trận mưa bão nào, nước cũng có thể cuốn theo đất đá, ập xuống các hộ dân. Không còn lối thoát, chúng tôi làm đơn kêu lên thị xã, xin được chuyển cư. Nhưng Công ty Than Quang Hanh áp đặt giá đền bù thu hồi đất cho các hộ dân quá rẻ mạt. Đất được tôn tạo gần 30 năm mới thành ao, thành vườn... mà bồi thường 5.000 đ/m2. Trong khi, giá đất tái định cư, bán cho người bị thu hồi đất là 700.000 đ/m2. Dân ở đây nghèo lắm. Tiền bồi thường hàng ngàn m2 đất và gia tài, không mua nổi một suất đất tái định cư, còn lấy đâu ra tiền làm nhà nữa?
Ông Bàng Văn Thu có căn nhà bị đổ đất vào tận ngõ, sau một trận mưa thường, nước ngập quá đầu gối, bức xúc nói: Không đủ tiền mua đất tái định cư nên mấy hộ dân đành xin định cư tại chỗ, chỉ dám đề nghị: Công ty Than Quang Hanh lấy đất của dân đến đâu, bồi thường đất, cây trồng và vật kiến trúc cho dân đến đó, với giá hợp tình, hợp lý. Trước khi san gạt làm đường, mở khai trường mỏ... phải xây cống thoát nước và tạo hành lang an toàn cho dân, đừng để cứ sau mỗi trận mưa, chúng tôi phải lặn ngụp như cá!
Đại diện UBND thị xã Cẩm Phả và Công ty Than Quang Hanh đã vào đây đo đất, đếm cây xác định giá trị vật kiến trúc, lập biên bản đền bù... Nhưng giá cả đền bù không thể chấp nhận được...
Anh Lê Văn Tuất, con ông Lê Văn Viên - một chủ đơn kêu cứu - cho tôi xem biên bản ghi giá đền bù của gia đình anh như sau:
1- Đền bù vật kiến trúc (gồm 1 ngôi nhà cấp bốn, 45 m2, cùng toàn bộ nội thất, sân, bếp, nhà vệ sinh, chuồng nuôi gia súc, bể nước, giếng ăn...): 44.008.664 đ
2- Đền bù cây trồng (gồm hơn 700 cây, trong đó có hàng trăm cây ăn quả đang và sắp thu hoạch): 78.636.000 đ
3- Đền bù đất đai (gồm 3.015 m2 đất nông nghiệp và đất lâm nghiệp): 18.751.188 đ
Tổng cộng cả ba khoản là 141.396.352 đ. Khấu trừ thuế đất 2.727.000đ, Công ty Than đền bù cho gia đình 138.670.000đ.
Theo anh Tuất, do giá đền bù áp đặt quá thấp, một số hộ dân chưa ký biên bản nhận đền bù. Dân chưa ký biên bản, nhưng Công ty Than Quang Hanh vẫn cho máy san gạt mặt bằng, cho xe ben chở đất đổ quanh các hộ dân. Do chưa có cống thoát nước và hành lang bảo vệ khu dân cư nên chỉ mấy cơn mưa đầu mùa, cả khu dân cư biến thành ốc đảo. Có hộ, nước dâng lưng tường nhà, đọng lại hàng tuần lễ. Nhà bà Hải, một tháng rồi, từ trên nhà xuống bếp bì bõm lội, nước ngập quá đầu gối. Mấy hộ khác, nước đọng từ sân ra ngõ. Nước giếng ăn nhiễm độc, đen ngòm, nhà vệ sinh ngập nước, phân tràn ra sân, chuồng gà, chuồng lợn, nước dâng chấm mái... Đã vậy, hàng ngày, các hộ dân còn nơm nớp, thót tim vì những trận nổ mìn phá núi của Công ty Than Quang Hanh, tung khói bụi mịt mù, đất đá bay rào rào xuống nhà dân phía dưới. Căn nhà của ông Viên, bị chấn động mìn, tường đầu hồi, tường trước cửa, nứt dọc, nứt ngang có chỗ lùa lọt cả bàn tay.
Các hộ dân đã viết đơn đến các cơ quan chức năng, kêu cứu suốt một năm rồi mà không đâu giải quyết (!?).
Công ty Than Quang Hanh mỗi năm lợi nhuận hàng chục tỷ đồng, sao nỡ thờ ơ với sinh mạng và tài sản của các hộ dân nghèo? Đến bao giờ các cơ quan có thẩm quyền mới quan tâm giải quyết hợp tình, hợp lý để ổn định cuộc sống những người dân ở đây?
