Ngày 30-8-2007, Toà án nhân dân tỉnh đã xét xử sơ thẩm vụ án hành chính mà đối tượng khởi kiện là Quyết định 4616/QĐUB của UBND tỉnh Quảng Ninh ban hành ngày 20-12-2004 về việc thu hồi 56.661m2 đất tại khu vực cảng Điền Công, phường Quang Trung, thị xã Uông Bí giao cho công ty CP Thương mại, Dịch vụ Uông Bí thuê để xây dựng cảng chuyên dùng xuất than.
Theo đơn khởi kiện đề ngày 10-1-2007 của Giám đốc Công ty CP thương binh An Hoà (TP Hải Phòng), Ngô Văn Nguẩn thì Quyết định 4616 của UBND tỉnh là trái pháp luật, xâm phạm nghiêm trọng quyền và lợi ích hợp pháp của công ty, đề nghị Toà án nhân dân tỉnh Quảng Ninh tuyên bố huỷ quyết định này. Tại sao lại có chuyện khởi kiện như vậy?
Hồ sơ vụ kiện tại toà hành chính, Toà án nhân dân tỉnh thì Công ty CP thương binh An Hoà (CPTBAH) có chi nhánh thuê bến bãi kinh doanh, chế biến than tại khu vực cầu sông Uông (Uông Bí). Đầu năm 2004, UBND tỉnh chủ trương di dời các bãi chế biến than cách xa quốc lộ 18 để giảm bớt ô nhiễm môi trường cho thị xã. Chi nhánh cũng như nhiều công ty khác phải di dời, và để có điều kiện tiếp tục kinh doanh, UBND tỉnh đã ra quyết định cho chi nhánh thuê 23.163m2 đất làm bãi chứa than tại khu vực cảng Điền Công. Không thoả mãn với diện tích đất được thuê, người của Công ty CPTBAH đã đi mua đất (thoả thuận ngầm) với ông Đỗ Đức Đã, một chủ đầm có 45.114,7m2 nuôi trồng thuỷ sản tại khu vực cảng Điền Công. Việc thoả thuận được viết trên giấy vào ngày 14-6-2004. Cùng ngày, ông Đã viết hai tờ giấy khác, một tờ xin trả lại đầm cho UBND phường Quang Trung, vì “nuôi thuỷ sản không có hiệu quả”; tờ kia, xin tạm ứng tiền của chi nhánh 200 triệu đồng trong tổng số 470 triệu đồng tiền bán đầm. Công ty CPTBAH mang giấy “trả đầm” ông Đã viết cùng với đơn đến UBND phường Quang Trung “xin cho chúng tôi được sử dụng đầm ông Đã, hai bên đã thoả thuận bồi thường, chủ đầm đã xin trả lại quyền sử dụng đất cho UBND phường”. Với mấy tờ giấy viết tay như vậy, Công ty CPTBAH tự cho là đã thực hiện chuyển nhượng quyền sử dụng đất. Không hợp đồng chuyển nhượng, không đóng thuế, cũng chưa được chính quyền cho phép, nhưng chi nhánh An Hoà cứ coi đất đầm ông Đã là đất của mình. Và rất thản nhiên, Công ty CPTBAH tổ chức bơm cát, đổ đất vào san lấp mặt bằng. Ngày 20-12-2004 UBND tỉnh ra Quyết định 4616 thu hồi đất đầm ông Đã, thì Công ty CPTBAH kêu là UBND tỉnh làm trái pháp luật. Khiếu nại, kiến nghị không được các cơ quan ở Quảng Ninh chấp nhận, giám đốc công ty viết đơn khởi kiện gửi đến Toà án nhân dân tỉnh Quảng Ninh.
Có một chi tiết rất thú vị, bảo vệ cho thân chủ bên khởi kiện, là luật sư Hà Mạnh Hùng, địa chỉ ở 3A, phường Cao Thắng (TP Hạ Long); bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Công ty CP Thương mại, Dịch vụ Uông Bí là luật sư Lê Nguyên Bằng, Đoàn luật sư TP Hải Phòng. Dưới sự chủ toạ của thẩm phán Dương Trọng Quang, các bước thẩm vấn, tranh tụng diễn ra nghiêm túc, sôi nổi, đúng pháp luật. Hai vị luật sư viện dẫn Luật Đất đai, nghị định của Chính Phủ, khoản này, điều kia, bên nêu, bên bác để dẫn đến việc xem xét: Tính hợp pháp có căn cứ của Quyết định 4616 của UBND tỉnh. Tính hợp pháp có căn cứ của các giao dịch chuyển nhượng đất đai liên quan đến diện tích đất bị thu hồi theo Quyết định 4616; thời điểm áp dụng các quy định của pháp luật, cùng các văn bản hướng dẫn thi hành.
Tranh tụng vào 3 nội dung trên, luật sư Hà Mạnh Hùng bác chữ “thu hồi, thuê đất” quyết định của UBND tỉnh. Trong đơn khởi kiện cùng cách cãi của luật sư Hùng, “thu hồi, thuê đất” khi chưa có quy hoạch được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xét duyệt là trái quy định tại khoản 3 điều 36 Nghị định 181/2004 CP, và khoản 1 điều 31 Luật Đất đai 2003. Luật sư Hà Mạnh Hùng còn trích dẫn rất nhiều điều khoản trong luật và trong các nghị định chứng minh đất của Công ty CPTBAH đang sử dụng là hợp pháp. Quyết định của UBND tỉnh thu hồi đất và đền bù cho ông Đã là xâm phạm đến lợi ích của công ty. Bác lại những lập luận trên, ông Đặng Đình Lớp, Phó Giám đốc Sở Tài Nguyên - Môi Trường được uỷ nhiệm của Chủ tịch UBND tỉnh, khi tranh tụng đã chứng minh rõ ràng hai điều: Một là, tính pháp lý của QĐ 4616; hai là, sự không hợp pháp trong thoả thuận chuyển nhượng đất của công ty CPTBAH. Cùng quan điểm với ông Lớp, luật sư Lê Nguyên Bằng khẳng định: Đất đai là tài nguyên vô cùng quí giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, mọi việc chuyển nhượng phải được cơ quan nhà nước cho phép (khoản 3 điều 73 và khoản 2 điều 75 Luật Đất đai năm 1993)”. Hồ sơ chuyển nhượng quyền sử dụng đất đối với tổ chức phải có hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất; giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, trích lục bản đồ thửa đất chuyển nhượng; chứng từ nộp tiền sử dụng đất hoặc thuê đất. Trình tự thực hiện chuyển nhượng đất phải nộp hồ sơ tại cơ quan địa chính cấp huyện. Trong thời gian 10 ngày cơ quan địa chính cấp huyện phải thẩm tra hồ sơ, xác nhận vào bản hợp đồng chuyển nhượng, trong trường hợp được chuyển nhượng theo quy định của pháp luật, nếu không đủ điều kiện thì phải trả hồ sơ” (NĐ17/1999/NĐ-CP). Đối chiếu quy định của các đạo luật và nghị định thì các tài liệu chứng cứ của Công ty CPTBAH chưa được coi là hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, lẽ đương nhiên Công ty CP TBAH không phải là người có quyền và lợi ích hợp pháp chịu tác động trực tiếp bởi QĐ 4616.
Trong phiên toà, khi thẩm vấn, ông Đỗ Đức Đã nhiều lần nói rằng, ông không hiểu gì về pháp luật. Toà thẩm vấn chuyện bán đầm cho Công ty CPTBAH, ông Đã nói: “Thấy anh cán bộ thị xã dẫn người của chi nhánh An Hoà xuống thì tôi bán đất. Bán xong người ta bảo viết giấy trả lại đất thì tôi viết”. Nhiều người dự phiên toà không đồng ý với cách trả lời như vậy. Một số người nói, ông Đã có ý định lừa đảo nên vừa bán đất cho chi nhánh An Hoà lại vừa ký vào các văn bản giải phóng mặt bằng để lấy tiền đền bù của Công ty CP Thương mại, Dịch vụ Uông Bí. Ngoài giá đền bù theo quy định của Nhà nước, ông Đã nhiều lần đòi hỗ trợ ngoài chính sách với số tiền hơn 82 triệu đồng. Để nhanh chóng cho công việc, Công ty CP Thương mại, Dịch vụ Uông Bí đồng ý trả thêm số tiền này, và như vậy, Công ty CP Thương mại Dịch vụ Uông Bí đã phải chi trả ông Đã 480 triệu đồng. Những người dự phiên toà đều thấy rắc rối là từ việc làm sai trái của ông Đỗ Đức Đã.
Cũng cần nói thêm rằng ngoài “Anh cán bộ thị xã dẫn người đến nhà ông Đã mua đầm” thì việc quản lý đất đai của UBND phường Quang Trung và thị xã Uông Bí đều rất lỏng lẻo, thiếu trách nhiệm. Sang nhượng đất không có hợp đồng, chưa được phép của chính quyền nhưng vẫn cứ để cho chi nhánh An Hoà bơm cát san, lấp mặt bằng. Rất lâu sau UBND phường Quang Trung mới lập biên bản đình chỉ việc này. Qua thẩm vấn và tranh tụng, hội đồng xét xử cũng như tất cả những người tham dự phiên toà đều thấy rằng Công ty CPTBAH không phải là đối tượng có đất bị thu hồi, tức là không có quyền, lợi ích hợp pháp chịu tác động trực tiếp của quyết định hành chính, người khởi kiện không có quyền khởi kiện, nên toà đã tuyên bác bỏ đơn khởi kiện Quyết định 4616 của Công ty CPTBAH. Dư luận đồng tình với bản án này.
