Tai nạn giao thông ở xứ ta vẫn tiếp diễn cực kỳ nghiêm trọng, gieo đau thương và bất hạnh cho biết bao gia đình. Người chết và bị thương nặng mỗi năm lên tới vài vạn (11 tháng của năm 2006 đã có hơn 11.400 người chết vì tai nạn giao thông) là con số kinh hoàng.
Thế nhưng không ít người đi đường sẵn sàng vi phạm luật giao thông khi vắng bóng lực lượng giữ trật tự trên đường. Đây là tình trạng phổ biến ở khắp các vùng, đặc biệt là ở các đô thị lớn, nơi đang tạo ấn tượng xấu cho mọi người, đặc biệt là khách nước ngoài.
Và điều rất đáng chú ý là những người trẻ ở đô thị chiếm tỉ lệ cao trong số người vi phạm Luật giao thông, thậm chí một số thanh niên, kể cả nhiều người có học, còn thích thú, hãnh diện về những hành động vi phạm táo tợn như đua xe máy trên đường phố, trong khi một số khác a dua, cổ vũ.
Tôi có lần nhờ một anh chuyên viên trẻ ở cùng cơ quan đèo xe máy đi đường. Đến ngã tư, anh ấy vượt đèn đỏ. Tôi nhắc nhở dễ gây tai nạn và có thể bị cảnh sát giao thông phạt thì anh ấy dùng nhiều lý lẽ bào chữa.
Đến khi tôi hỏi: vượt đèn đỏ như vậy được lợi có mấy giây mà tự xếp mình vào loại thiếu văn hóa thì có nên không thì anh ấy lặng thinh, có vẻ bối rối. Có vẻ từ đó anh ta giảm mạnh thói đi ẩu. Phải chăng cần phải đặt vấn đề thực hiện Luật giao thông ở tầm văn hóa, gây ý thức và dư luận xã hội coi mọi hành vi cố tình vi phạm Luật giao thông là thiếu văn hóa, đáng hổ thẹn?
Nhưng làm thế nào tạo được ý thức tự giác như vậy? Theo tôi, chúng ta phải có cuộc vận động bền bỉ, huy động được sự tham gia của mọi gia đình, mọi tầng lớp, mọi tổ chức và cá nhân trong xã hội.
Trong gia đình đang có một nghịch lý là trẻ em đi học được học Luật giao thông nhưng bố mẹ chở các em đi đường lại luôn vi phạm luật. Vì vậy, không chỉ người lớn giáo dục trẻ em mà tiếng nói nhắc nhở của trẻ đối với người lớn cũng cần thiết và có tác dụng.
Các đơn vị trường học, cơ quan, công sở, doanh nghiệp, lực lượng vũ trang, đơn vị dân phố... nên có biện pháp giáo dục, nhắc nhở mọi người trong đơn vị mình chấp hành đúng Luật giao thông.
Điều này phải được đặt thành một nội dung thi đua với nhiều hình thức cụ thể, theo dõi chặt chẽ, biểu dương người chấp hành tốt, công bố những người bị phạt vì phạm Luật giao thông. Tất nhiên trong cuộc vận động này, các đoàn thể, trước hết là các tổ chức thanh niên, cùng với báo chí có vai trò và tiếng nói vô cùng quan trọng.
Có ý kiến muốn xử phạt nặng hơn để “đòn đau nhớ đời”. Điều đó đúng về lý nhưng khi áp dụng khó tránh khỏi tình trạng mặc cả, chia phần giữa người xử phạt và người nộp phạt mà vì nhiều lý do chúng ta chưa có biện pháp ngăn chặn hữu hiệu.
Tôi nghĩ rằng trong thời gian đầu thiết lập kỷ cương, nên định mức phạt vừa phải để số đông người vi phạm luật thấy nộp phạt còn hơn xin xỏ, mặc cả với người biên phạt. Mỗi loại vi phạm được định mức phạt cụ thể, không có khung khoảng cách, giấy phạt in sẵn mức phạt, có cuống lưu, ghi cả nơi làm việc, học tập, cư trú của người bị phạt.
Số tiền nộp phạt không nặng, nhưng mọi trường hợp vi phạm đều bị phạt sẽ như “mưa phùn thấm sâu”. Biện pháp kèm theo là thông báo tên người bị phạt tới nơi làm việc, học tập, cư trú để những nơi đó làm tiếp việc giám sát, giáo dục, bình xét thi đua, thậm chí có thể công bố tên tuổi những người bị phạt vi phạm Luật giao thông trên các tờ báo địa phương.
Theo tôi, điều quan trọng nhất là tạo dựng nền tảng văn hóa cho việc chấp hành Luật giao thông để người vi phạm biết ngượng, bị mọi người và dư luận xã hội chê trách, phê phán, chứ không thờ ơ, buông trôi. Điều đó còn góp phần hình thành nền nếp chấp hành kỷ cương, thượng tôn pháp luật.
