Trên báo Khoa học và đời sống online (bee.net.vn) ngày 14-9-2009 có đăng bài viết ''Lên thiên đàng hay ở Hạ Long?'' của tác giả Phạm Hoàng Hải. Trong bài viết, tác giả kể lại câu chuyện mới đây đã cùng anh chàng môi giới đầu tư người Mỹ kiêm nhiếp ảnh gia tên Tymothy hăm hở leo lên đỉnh Ti Tốp để ''mai phục'' chụp ảnh ráng chiều Hạ Long. Tuy nhiên, lên đến nơi Tymothy đã lặng lẽ xếp đồ nghề để quay xuống không chụp nữa. Lý do là biển Hạ Long không còn trong xanh như 10 năm trước anh ta đến mà đã đục sanh sánh màu bùn...
Giữ cho Hạ Long mãi xanh là trách nhiệm của mỗi chúng ta
với thế hệ tương lai
Câu chuyện trên không biết tác giả có hư cấu phần nào không nhưng có một thực tế bằng mắt thường ai cũng thấy đó là Hạ Long hiện đang có rất nhiều điểm bị đục. Điển hình như các khu vực trước cửa hang Sửng Sốt, Thiên Cung, vụng Hoa Cương, khu vực từ Bến Đoan ra các điểm du lịch trên... Ở những nơi này, hình ảnh rõ nhất là vào những lúc triều xuống, mỗi lần có tàu chạy qua là để lại một luồng bùn đỏ bị thổi cuộn lên. Cũng chẳng khó để xác định nguyên nhân gây ra tình trạng đáy Vịnh Hạ Long đang bị bùn đất bồi lắng đục, đó là ảnh hưởng từ những dự án lấn biển, mở rộng đô thị ở Hạ Long, Cẩm Phả, Vân Đồn, Yên Hưng; hoạt động khai thác, sản xuất than; chặt phá rừng ngập mặn; rác thải sinh hoạt chưa qua xử lý từ các con sông, suối đổ thẳng ra Vịnh. Những năm qua, các dự án lấn biển ở khu vực Tuần Châu, Đại Yên, Hùng Thắng, Vựng Đâng (TP Hạ Long)... đã đẩy hàng vạn mét khối bùn ra biển. Theo quy định, các dự án lấn biển phải tuân thủ nghiêm ngặt những quy định như: Đắp bờ vây, chống bồi lắng bùn cát trước khi đổ thải; phải có báo cáo đánh giá tác động môi trường, có phương án kỹ thuật thi công; thực hiện quan trắc môi trường, nạo vét bùn khi hoàn thành dự án. Dự án phải thực hiện đúng hồ sơ thiết kế được duyệt, đúng quy trình san lấp mặt bằng, hút và vận chuyển đất, đá, bùn đúng nơi qui định... Tuy nhiên, rất ít doanh nghiệp tuân thủ đầy đủ những quy định này. Một ví dụ điển hình là dự án san lấp mặt bằng ở khu vực Lán Bè (trước cổng Bệnh viện Đa khoa tỉnh cũ) hiện đang thi công. Đơn vị thi công không hề xây bờ vây khiến cho một lượng lớn bùn trôi ra biển. Đó là chưa kể lượng đất đá, a-xít từ đất đá đổ thải bị rửa trôi mỗi khi triều lên.
Cách đây 5 năm - năm 2004 - khi độ đục Vịnh Hạ Long chưa như bây giờ thì theo báo cáo hiện trạng môi trường Vịnh Hạ Long của cơ quan chức năng khi đó cho biết: Tại các khu vực ven bờ vịnh đã có những biểu hiện ô nhiễm cục bộ do tăng lượng chất rắn lơ lửng (TSS), giảm lượng oxy hoà tan (DO); nitrơrit và khuẩn gây bệnh ColiForm tại các khu vực như Lán Bè, Vựng Đâng và cảng than ven bờ nam Cầu Trắng... đã gây độ đục xấp xỉ hoặc vượt tiêu chuẩn cho phép.
Ngoài bùn, một tác nhân gây ảnh hưởng không nhỏ đến môi trường Vịnh Hạ Long hiện nay đó là dầu thải từ các tàu, thuyền rơi rớt xuống biển. Theo thống kê của cơ quan chức năng, hiện trên Vịnh Hạ Long và Vịnh Bái Tử Long thường xuyên có khoảng gần 10.000 phương tiện hoạt động trong các lĩnh vực du lịch, đánh bắt hải sản, dịch vụ... Đáng chú ý là trong số các phương tiện sử dụng máy, đa phần là các phương tiện dùng máy có công suất từ 6-15CV. Hầu hết những máy này do Trung Quốc sản xuất, chất lượng thấp; hơn nữa, các phương tiện này hầu như không chịu sự giám sát nào của cơ quan chức năng về chất lượng, quy định đảm bảo môi trường nên nguy cơ gây ô nhiễm môi trường càng cao. Những dầu cặn từ máy thải ra, từ nước ma-nơ-canh đọng lại tạo thành những váng dầu trên mặt vịnh, không chỉ gây ô nhiễm môi trường không khí, ảnh hưởng đến mỹ quan di sản mà còn ảnh hưởng đến sự sinh tồn của các loài sinh vật dưới mặt nước. Hầu như ở nơi nào tập trung nhiều phương tiện là ở đó có váng dầu, như các điểm du lịch trên vịnh, nhất là khu vực Cảng Mới, Chợ Hạ Long I. Đứng từ đỉnh núi Bài Thơ, bằng mắt thường du khách có thể thấy váng dầu chảy dài từ khu vực neo đậu các tàu thuyền ra phía ngoài... Cách đây hơn 1 năm, BQL Vịnh Hạ Long đã phối hợp với một doanh nghiệp ở Hà Nội để thí điểm công nghệ thấm hút dầu từ máy thải ra trên các phương tiện, các điểm đặt máy nổ. Tuy nhiên, tất cả chỉ dừng lại ở thí nghiệm vì nghe nói giá thành quá cao, lại khó ứng dụng vào thực tiễn ở Hạ Long...
Hãy ''giữ mãi Hạ Long xanh'' - như đầu đề ca khúc của nhạc sĩ Lê Nguyên Thêm không chỉ là mong muốn của du khách và mỗi người dân mà còn là trách nhiệm của chúng ta với thế hệ tương lai. Tất nhiên, những tồn tại trong vấn đề môi trường của Hạ Long hiện nay không chỉ có bùn và dầu thải. Bởi thế sự quan tâm của cấp uỷ, chính quyền các cấp, ngành chức năng, địa phương, doanh nghiệp và mỗi người dân về sự sống còn của môi trường di sản Vịnh Hạ Long là vô cùng cần thiết. Hãy hành động ngay trước khi quá muộn.
