Nắng nóng cực đoan do biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng đang đe dọa sức khỏe và sự an toàn của công nhân tại các nhà máy Pakistan. Trong khi đó, nhiều thương hiệu quốc tế vẫn chưa thực hiện đầy đủ những cam kết bảo vệ người lao động trong chuỗi cung ứng. Phóng sự do Hãng tin AP thực hiện với sự hỗ trợ của Trung tâm Pulitzer (Pulitzer Center), tổ chức phi lợi nhuận có trụ sở tại Mỹ, chuyên hỗ trợ các dự án báo chí điều tra và đưa tin chuyên sâu về những vấn đề toàn cầu ít nhận được sự quan tâm.
Pakistan là một trong những trung tâm sản xuất hàng dệt may phục vụ thị trường quốc tế, với mạng lưới nhà máy gia công cho nhiều thương hiệu thời trang lớn như Zara và Mango. Ngành dệt may giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế nước này, tạo việc làm cho hàng triệu lao động và đóng góp đáng kể vào kim ngạch xuất khẩu. Theo Cục Thống kê Pakistan, kim ngạch xuất khẩu dệt may của nước này đạt khoảng 17,93 tỷ USD trong tài khóa 2025-2026.
Từ quần bò đến đồ gia dụng, các nhà máy tại Pakistan sản xuất nhiều mặt hàng cho những thương hiệu toàn cầu từng cam kết bảo đảm an toàn lao động. Tuy nhiên, các chuyên gia và tổ chức bảo vệ quyền lợi người lao động cho rằng nhiều cam kết vẫn chưa đi vào thực tế, trong khi nhiệt độ ngày càng tăng khiến công nhân phải đánh đổi bằng sức khỏe và sự an toàn.
Nắng nóng bao trùm các nhà máy
Tiếng máy móc vang lên liên tục khi Siddiqui bắt đầu cảm thấy mắt mờ đi và tim đập dồn dập. Bên trong xưởng may ở ngoại ô thành phố Karachi, không khí nóng bức bao trùm. Công nhân chen chúc làm việc giữa những thiết bị công nghiệp lớn liên tục tỏa nhiệt. Độ ẩm cao trong mùa mưa khiến bầu không khí càng thêm ngột ngạt.
Siddiqui, 28 tuổi, cảm thấy khó thở. Những đồng nghiệp lo lắng gọi người quản lý đến giúp đỡ. "Người quản lý chỉ nói: 'Cứ làm xong việc đi'. Rồi đột nhiên, trước mắt tôi tối sầm lại", Siddiqui kể với hãng tin AP.
Kiệt sức vì nóng, cô ngất xỉu ngay tại nơi làm việc. AP chỉ công bố họ của Siddiqui vì cô lo ngại chủ sử dụng lao động có thể trả đũa nếu biết danh tính.
AP phỏng vấn hơn 12 công nhân tại Karachi. Tất cả đều phản ánh điều kiện làm việc nóng bức, thiếu biện pháp phòng ngừa tác động của nhiệt độ cao và những vấn đề sức khỏe như ngất xỉu.
Những người này yêu cầu giữ kín danh tính vì lo ngại chủ sử dụng lao động trả đũa. Ngoại trừ một người, tất cả cho biết họ mất thu nhập khi phải nghỉ làm do các vấn đề sức khỏe liên quan đến nắng nóng. Trong số đó, 10 người sản xuất hàng hóa cho các thương hiệu quốc tế có sản phẩm tiêu thụ tại Mỹ và châu Âu.
Đối với những công nhân như Siddiqui, nắng nóng cực đoan không chỉ là mối nguy tại nơi làm việc mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống hằng ngày. Siddiqui sống cùng 6 người con trong một căn phòng nhỏ không có điều hòa ở ngoại ô Karachi. Trong những đợt nắng nóng, nhiệt độ thường vượt 37,8 độ C.
Tại xưởng may cô làm việc, chuyên sản xuất quần áo cho các thương hiệu Tây Ban Nha như Zara và Mango, nhiệt độ còn cao hơn. Máy móc công nghiệp liên tục tỏa nhiệt. Nhà máy có quạt nhưng nhiều chiếc thường xuyên hỏng hoặc quá nhỏ, không đủ làm mát. Theo các công nhân, cửa sổ thường hẹp, nằm sát trần nhà hoặc đóng kín để phòng ngừa trộm cắp, khiến hơi nóng tích tụ bên trong.
"Khói, nóng, chúng tôi phải chịu đựng tất cả", một nam công nhân 34 tuổi chia sẻ.
Sức khỏe suy giảm, thu nhập bị ảnh hưởng
Nắng nóng cực đoan là mối nguy hiểm âm thầm đối với sức khỏe. Người lao động có thể không xuất hiện nhiều triệu chứng bên ngoài dù cơ thể đang chịu những tổn thương nghiêm trọng.
Nhiệt độ cao còn làm trầm trọng thêm các bệnh tim mạch, tiểu đường và hen suyễn. Nhiều nghiên cứu chỉ ra mối liên hệ giữa nắng nóng cực đoan với tình trạng mất nước, sốc nhiệt, suy nội tạng và tử vong.
Andreas Flouris, người sáng lập Phòng thí nghiệm FAME chuyên nghiên cứu tác động của nhiệt độ cao đối với sức khỏe, cho biết thời gian làm việc trong môi trường nóng càng kéo dài thì nguy cơ tổn hại sức khỏe càng tăng.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), căng thẳng nhiệt là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong liên quan đến thời tiết.
Các nghiên cứu của tổ chức World Weather Attribution cũng cho thấy biến đổi khí hậu làm gia tăng đáng kể tần suất, cường độ và mức độ nguy hiểm của những đợt nắng nóng cực đoan tại Pakistan.
Những công nhân mà AP phỏng vấn cho biết họ thường gặp tình trạng tê liệt cơ tạm thời, sưng tay chân, huyết áp biến động, khó thở, nhìn mờ và kiệt sức, đặc biệt trong những tháng nóng nhất.
Một nữ công nhân cho phóng viên xem những vùng da bong tróc, nổi mẩn trên cánh tay do thường xuyên tiếp xúc với hóa chất. Cô cho biết cảm giác đau rát trở nên nghiêm trọng hơn vào mùa hè.
Tất cả những người tham gia phỏng vấn đều từng chứng kiến đồng nghiệp ngất xỉu vì nóng. Một số người cho biết chính họ cũng từng ngất, thậm chí nhiều lần. Sau khi ngất, công nhân thường chỉ có ít phút nghỉ ngơi hoặc nhận một loại đồ uống có đường, rồi người quản lý yêu cầu họ tiếp tục làm việc. Theo các công nhân, những lời phàn nàn với cấp quản lý hầu như không mang lại thay đổi.
Trong số những người được AP phỏng vấn, chỉ một người có chế độ nghỉ ốm hưởng lương. Những người còn lại đều mất thu nhập nếu phải nghỉ làm, kể cả khi ngất xỉu tại nhà máy hoặc mắc bệnh do nắng nóng.
Ngồi trên sàn nhà, Siddiqui bật khóc khi kể lại lần cô ngất xỉu và phải đến bệnh viện điều trị. Với mức lương 15.000 rupee Pakistan, tương đương khoảng 54 USD mỗi tháng, chi phí khám chữa bệnh trở thành gánh nặng lớn. Chủ sử dụng lao động từ chối thanh toán viện phí, khiến cô không còn đủ tiền mua thức ăn cho các con.
"Có hôm các con chỉ ăn một bữa, có hôm chẳng có gì để ăn", Siddiqui nói.
Cô cho biết những đứa con nhỏ đôi khi khóc vì đói, còn những đứa lớn đã dần quen với cảnh thiếu ăn.
Nhiều biện pháp bảo vệ đơn giản nhưng chưa đi vào thực tế
Theo chuyên gia Andreas Flouris, các nhà máy hoàn toàn có thể áp dụng những giải pháp đơn giản, ít tốn kém và phù hợp với điều kiện sản xuất để bảo vệ người lao động trước nắng nóng cực đoan.
Các biện pháp gồm đo chính xác nhiệt độ và độ ẩm tại nơi làm việc, cung cấp đủ nước uống mát và bố trí thời gian nghỉ hợp lý. Ngoài ra, nhà máy có thể lắp đặt tấm chắn nhiệt từ máy móc, cải thiện hệ thống thông gió và làm mát, hoặc sơn mái nhà màu trắng để giảm hấp thụ bức xạ Mặt trời.
"Chúng ta đang nói đến những giải pháp rất đơn giản", ông Flouris nhấn mạnh.
Tuy nhiên, các công nhân cho biết nhà máy nơi họ làm việc hầu như không áp dụng những biện pháp này. Một số người phản ánh mái kim loại khiến nhiệt độ trong xưởng tăng cao vào mùa hè, nhưng họ không nhận thêm nước uống hoặc thời gian nghỉ. Tất cả công nhân tham gia phỏng vấn đều cho biết nhà máy không lắp đặt thiết bị cảm biến nhiệt độ.
Chỉ một người nói rằng nơi làm việc có hệ thống thông gió, nhưng ban quản lý chỉ cho vận hành hệ thống khi đoàn kiểm toán đến kiểm tra. Các nhà máy có cung cấp nước uống, song nước hiếm khi mát và công nhân không chắc nước có bảo đảm vệ sinh hay không.
“Đôi khi nước uống có mùi hôi rất khó chịu”, nam công nhân 34 tuổi cho biết.
Cam kết bảo vệ người lao động chưa đi đôi với thực thi
Farhan Haider, quản lý chương trình tại Viện Giáo dục và Nghiên cứu Lao động Pakistan ở Karachi, cho biết nước này đã ban hành các quy định pháp luật ở cấp quốc gia và địa phương, đồng thời Hiến pháp cũng có những điều khoản nhằm bảo vệ người lao động trước điều kiện làm việc nguy hiểm.
Một số doanh nghiệp quốc tế có chuỗi cung ứng tại Pakistan, trong đó có Inditex, tập đoàn mẹ của Zara, và Mango, đã ký các thỏa thuận có giá trị pháp lý về bảo vệ người lao động hoặc đưa ra những cam kết riêng về an toàn tại nơi làm việc. Đáng chú ý, Thỏa thuận quốc tế về sức khỏe và an toàn trong ngành dệt may (International Accord) năm 2025 tuyên bố coi nhiệt độ cao là một nguy cơ đối với an toàn lao động, đồng thời xây dựng các quy trình phòng ngừa căng thẳng nhiệt.
Tuy nhiên, các bên vẫn đang xem xét những quy trình này và chưa chính thức triển khai.
Đại diện chương trình Pakistan Accord, sáng kiến an toàn lao động tại Pakistan thuộc khuôn khổ International Accord, không phản hồi đề nghị phỏng vấn hoặc bình luận của AP.
Cara Schulte, nhà nghiên cứu của Tổ chức Climate Rights International, cho rằng các thương hiệu quốc tế phải có trách nhiệm giám sát và yêu cầu các nhà cung cấp bảo đảm an toàn cho người lao động, bao gồm việc phòng ngừa tác động của nắng nóng cực đoan.
Năm 2025, bà Schulte công bố báo cáo về điều kiện làm việc của công nhân tại Pakistan, trong đó đề cập những tác động nghiêm trọng của nhiệt độ cao đối với sức khỏe.
Trả lời AP qua thư điện tử, người phát ngôn Inditex cho biết tập đoàn đang tăng cường các biện pháp ứng phó với căng thẳng nhiệt trong chuỗi cung ứng. Những biện pháp này bao gồm cập nhật quy trình kiểm toán nhà máy, hướng dẫn và đào tạo các nhà cung cấp, đồng thời phối hợp với các sáng kiến chung của ngành.
Trong khi đó, người phát ngôn Mango khẳng định sức khỏe và an toàn của người lao động là "ưu tiên không thể thỏa hiệp". Doanh nghiệp cho biết đã tăng cường các quy định trong bộ quy tắc ứng xử dành cho nhà cung cấp trong năm nay, trong đó bổ sung những yêu cầu cụ thể về nhiệt độ cực đoan và căng thẳng nhiệt.
Về phía chính quyền, đại diện tỉnh Sindh, nơi có thành phố Karachi, thừa nhận việc thực thi các quy định bảo vệ người lao động vẫn gặp nhiều khó khăn. Bà Sadia Javed, người phát ngôn chính quyền đồng thời là thành viên Hội đồng lập pháp tỉnh Sindh, cho biết: "Chính quyền đang nỗ lực thực thi các quy định. Tuy nhiên, với diện tích rộng lớn của tỉnh và số lượng lớn các khu công nghiệp, khó tránh khỏi những phản ánh, khiếu nại".
Trong khi các doanh nghiệp và cơ quan chức năng tiếp tục đưa ra cam kết, những công nhân như Siddiqui vẫn phải làm việc trong điều kiện nhiệt độ ngày càng tăng, còn các kiến nghị của họ chưa nhận được sự quan tâm thỏa đáng.
"Nếu chúng tôi cảm thấy quá mệt, người quản lý sẽ nói: 'Ngày nào chẳng có chuyện như vậy. Phụ nữ thường hay khóc lóc, phàn nàn, nhưng công việc vẫn phải hoàn thành'", Siddiqui kể.
