Tăng trưởng trong lĩnh vực vận tải biển toàn cầu – vốn chiếm tới 80% khối lượng thương mại hàng hóa thế giới – đang có dấu hiệu chững lại, khi ngành này phải đối mặt với những bất ổn địa chính trị, các chính sách thương mại mới và các thách thức môi trường ngày càng phức tạp.
Trong báo cáo công bố ngày 24/9, Hội nghị Liên hợp quốc về thương mại và phát triển (UNCTAD) cảnh báo các căng thẳng chính trị, thuế quan mới, sự thay đổi trong mô hình thương mại và việc tái cấu trúc các tuyến đường vận tải đang làm thay đổi toàn bộ “bản đồ” thương mại hàng hải toàn cầu.
Tổng Thư ký UNCTAD Rebeca Grynspan nhấn mạnh: “Từ sau khi kênh đào Suez bị đóng năm 1967, chưa khi nào chúng ta chứng kiến sự gián đoạn kéo dài đến vậy trong các tuyến vận tải thương mại huyết mạch của thế giới”. Bà cho biết những con tàu từng chỉ mất vài ngày để vượt qua Biển Đỏ giờ đây phải mất hàng tuần để vòng qua mũi Hảo Vọng. Giá cước vận tải biến động mạnh theo từng tháng, và chuỗi cung ứng vốn được coi là bền vững lại đang bộc lộ nhiều điểm yếu.
Theo báo cáo, tốc độ tăng trưởng thương mại hàng hải toàn cầu trong năm 2025 được dự báo sẽ giảm mạnh, chỉ đạt khoảng 0,5%, so với mức 2,2% của năm 2024. Trong trung hạn (2026–2030), tốc độ tăng trưởng trung bình hằng năm được ước tính vào khoảng 2%.
Báo cáo cũng chỉ ra rằng sự suy giảm này diễn ra trong bối cảnh ngành vận tải biển đang cùng lúc trải qua các quá trình chuyển đổi sâu rộng về công nghệ, môi trường và địa kinh tế với tốc độ nhanh chưa từng có. Bà Grynspan nhận định điều này buộc ngành phải “tư duy lại một cách căn bản về cách thức vận hành”.
Một số chính sách mới từ Mỹ, như tăng thuế và phí cảng biển, cũng đang tạo thêm áp lực. UNCTAD cảnh báo rằng điều này sẽ kéo theo tình trạng thay đổi tuyến, cắt giảm điểm dừng tại cảng, kéo dài thời gian hành trình và cuối cùng là gia tăng chi phí.
Bên cạnh đó, báo cáo còn nhấn mạnh đến nhu cầu cấp thiết trong việc khử carbon cho ngành vận tải biển. Tuy nhiên, tiến trình này vẫn còn chậm. Năm ngoái, lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính từ lĩnh vực hàng hải tăng thêm 5%, trong khi chỉ khoảng 8% tổng trọng tải của đội tàu thương mại toàn cầu có khả năng sử dụng nhiên liệu thay thế.
Mặc dù lượng phát thải từ vận tải biển hiện vẫn tăng và hạ tầng hiện có chưa đủ "xanh", dữ liệu từ các đơn hàng tàu mới cho thấy xu hướng chuyển đổi đang diễn ra rõ rệt. Tuy nhiên, UNCTAD cảnh báo quá trình khử carbon sẽ đòi hỏi chi phí đầu tư rất lớn, bao gồm hiện đại hóa đội tàu, nâng cấp hạ tầng cảng và phát triển hệ thống nhiên liệu mới.
Việc tự động hóa và số hóa nhanh chóng trong ngành cũng sẽ kéo theo các chi phí chuyển đổi đáng kể. Do đó, UNCTAD kêu gọi các chính phủ cần phát đi những tín hiệu chính sách rõ ràng, đồng thời tăng cường đầu tư để thúc đẩy quá trình chuyển đổi một cách công bằng./.
