Sáng 28/10, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
Qua thảo luận, các ý kiến đại biểu cơ bản nhất trí sự cần thiết sửa đổi Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng để tạo cơ sở pháp lý thúc đẩy môi trường đầu tư kinh doanh cạnh tranh lành mạnh, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ các mô hình hoạt động kinh doanh số, góp phần phát triển bền vững kinh tế số.
Làm rõ căn cứ xác lập độc quyền, phạm vi và thời hạn áp dụng
Khoản 1 Điều 1 dự thảo Luật sửa đổi khoản 4 Điều 6 Luật Thương mại theo hướng Nhà nước thực hiện độc quyền nhà nước có thời hạn”, trên cơ sở luật về ngành, lĩnh vực có liên quan; danh mục hàng hóa, dịch vụ thuộc phạm vi độc quyền phải được công bố công khai.
Đại biểu Dương Khắc Mai, Phó trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách tỉnh Lâm Đồng đánh giá đây là bước tiến quan trọng, vì độc quyền là ngoại lệ tác động trực tiếp đến quyền tự do kinh doanh, khả năng gia nhập thị trường và lựa chọn của người tiêu dùng.
Để quy định này vận hành thực chất, đại biểu đề nghị trong quá trình hoàn thiện luật và văn bản hướng dẫn cần làm rõ cơ chế rà soát định kỳ: căn cứ xác lập độc quyền, phạm vi và thời hạn áp dụng, điều kiện tiếp tục duy trì, cơ quan chịu trách nhiệm đánh giá. Khi giao doanh nghiệp thực hiện, đại biểu cho rằng cần có cơ chế lựa chọn minh bạch, kiểm soát giá và chất lượng, bảo đảm nghĩa vụ cung ứng và xử lý trách nhiệm nếu không đáp ứng yêu cầu.
Riêng lĩnh vực quốc phòng, an ninh, quy định về công khai cần được thực hiện đồng bộ với pháp luật bảo vệ bí mật nhà nước, đồng thời xác định rõ phần thông tin có thể công khai để bảo đảm doanh nghiệp và người dân biết được phạm vi hạn chế áp dụng.
Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) bày tỏ sự đồng tình đối với việc Nhà nước quy định các danh mục độc quyền nhằm điều tiết hoạt động sản xuất kinh doanh, bảo đảm môi trường cạnh tranh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị danh mục độc quyền Nhà nước phải được công bố công khai trên Cổng thông tin điện tử của Chính phủ và chính quyền địa phương. Việc minh bạch thông tin giúp bảo vệ quyền lợi doanh nghiệp, người tiêu dùng.
Bổ sung quy định phối hợp xử lý vi phạm cạnh tranh trên môi trường số
Phát biểu góp ý nội dung sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cạnh tranh, đại biểu Trần Quốc Tuấn (Đoàn Vĩnh Long) đề nghị giao Chính phủ quy định cơ chế phối hợp giữa Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, lực lượng quản lý thị trường và cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Theo đại biểu, cơ chế này cần làm rõ trách nhiệm tiếp nhận, trao đổi và chuyển thông tin, tài liệu, chứng cứ điện tử; đầu mối xử lý và thời hạn phối hợp, bảo đảm mỗi cơ quan xử lý đúng thẩm quyền, không bỏ sót hoặc xử lý trùng một vụ việc.
Đại biểu chỉ ra, trong một giao dịch trực tuyến, thông tin về hàng hóa, cách quảng cáo và cách cạnh tranh có thể liên quan phạm vi quản lý của nhiều cơ quan. Nếu chưa rõ cách chuyển thông tin và phối hợp xác minh, vụ việc có thể bị chậm xử lý, còn người dân và doanh nghiệp phải cung cấp thông tin nhiều lần.
“Nếu quy định rõ cơ quan nào tiếp nhận thông tin, cơ quan nào xử lý từng loại vi phạm và cách chuyển hồ sơ, phối hợp xác minh, thì các cơ quan Trung ương và địa phương sẽ áp dụng thống nhất, tránh bỏ sót hoặc xử lý trùng một vụ việc. Doanh nghiệp cũng được xem xét theo đúng hành vi vi phạm thực tế, do đúng cơ quan có thẩm quyền xử lý”, đại biểu đề xuất.
Đề cập trách nhiệm hỗ trợ người tiêu dùng khi phát sinh tranh chấp liên tỉnh và trên nền tảng số, đại biểu Trần Mạnh Huy (Đoàn thành phố Đà Nẵng) đánh giá cao dự thảo đã chỉnh lý Điều 4 theo hướng làm rõ trách nhiệm của cấp xã, cấp tỉnh trong hỗ trợ thương lượng; đồng thời quy định cụ thể hơn về thời hạn chuyển yêu cầu đến doanh nghiệp và thời hạn thương lượng.
Đại biểu cho rằng, vấn đề không phải là đã phân cấp hay chưa, mà là khi một vụ việc liên quan nhiều tỉnh, thành phố thì cơ quan nào chịu trách nhiệm chủ trì và theo dõi đến khi có kết quả?
Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 4 một nguyên tắc: “Người tiêu dùng chỉ phải gửi yêu cầu hỗ trợ một lần. Cơ quan tiếp nhận có trách nhiệm xác định hoặc chuyển đến cơ quan có thẩm quyền chủ trì, thông báo cho người tiêu dùng biết và theo dõi kết quả xử lý. Việc chuyển hồ sơ giữa các cơ quan nhà nước không được trở thành lý do yêu cầu người dân nộp lại hồ sơ hoặc kéo dài thời gian giải quyết không cần thiết. Các tiêu chí xác định đầu mối chủ trì và cách thức phối hợp liên tỉnh có thể giao Chính phủ quy định chi tiết trên cơ sở hệ thống thông tin dùng chung”.
Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; cắt giảm thủ tục hành chính, bảo vệ quyền lợi người dân, doanh nghiệp
Cuối phiên thảo luận, thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo, Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu.
Về độc quyền nhà nước và hoạt động khuyến mại, Bộ trưởng cho hay, khoản 1 Điều 1 dự thảo Luật làm rõ quy định về độc quyền nhà nước theo hướng có thời hạn, công khai danh mục trên Cổng thông tin quốc gia về đầu tư. Riêng danh mục thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh được quản lý theo pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước.
Đối với các điều 92, 96 và 100 của Luật Thương mại, Chính phủ đề nghị duy trì hạn mức khuyến mại để bảo đảm cạnh tranh lành mạnh, bảo vệ doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời cho phép linh hoạt với các chương trình khuyến mại tập trung. Về phiếu mua hàng (voucher), Bộ trưởng nêu rõ, do tính chất pháp lý đa dạng, cần tiếp tục đánh giá tác động trước khi luật hóa.
Về kiểm soát cạnh tranh trong môi trường số, các quy định tại Điều 2 dự thảo Luật sửa đổi Điều 24, Điều 26 Luật Cạnh tranh hoàn thiện tiêu chí xác định vị trí thống lĩnh, sức mạnh thị trường đáng kể. Theo đó, doanh nghiệp có thị phần từ 10% trở lên và có sức mạnh thị trường đáng kể vẫn có thể được xác định là có vị trí thống lĩnh; đồng thời, xem xét các yếu tố đặc thù như dữ liệu người dùng, hiệu ứng mạng lưới, chi phí chuyển đổi, hệ sinh thái.
Đề cập nội dung bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Bộ trưởng Công thương cho biết, khoản 1 Điều 4 dự thảo Luật sửa đổi khoản 2 Điều 17 theo hướng doanh nghiệp phải có phương thức để người tiêu dùng chủ động đồng ý hoặc từ chối việc sử dụng dữ liệu cá nhân theo từng mục đích riêng biệt, không ép buộc chấp thuận gộp.
Về hỗ trợ thương lượng, các quy định sửa đổi tại Điều 56, Điều 57, Điều 77 phân định trách nhiệm: cấp xã tiếp nhận, hỗ trợ vụ việc trên địa bàn; cấp tỉnh cùng cơ quan Trung ương xử lý các vụ việc phức tạp, vượt phạm vi tương ứng. Bộ Công thương tiếp tục triển khai tổng đài, nền tảng số tiếp nhận yêu cầu, tạo thuận lợi cho người dân, hạn chế đi lại.
Bộ trưởng nhấn mạnh việc sửa đổi 4 luật lần này tập trung vào 3 mục tiêu: một là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; hai là cắt giảm thủ tục hành chính, chi phí tuân thủ; ba là tháo gỡ thực chất điểm nghẽn sản xuất, kinh doanh, đồng thời bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.
"Chính phủ sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Kinh tế và Tài chính, các cơ quan của Quốc hội, tiếp thu nghiêm túc ý kiến đại biểu, hoàn thiện dự thảo Luật trình Quốc hội xem xét, quyết định", Bộ trưởng nói.
