Trong tiến trình xây dựng và phát triển văn hóa, con người luôn giữ vai trò trung tâm, vừa là chủ thể sáng tạo, gìn giữ, lan tỏa các giá trị văn hóa, vừa là mục tiêu cao nhất của mọi chính sách phát triển. Tinh thần đó được Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về “Phát triển văn hóa Việt Nam” nhấn mạnh, đồng thời cũng là định hướng xuyên suốt trong quá trình xây dựng nền văn hóa và con người Quảng Ninh giàu bản sắc, phát triển toàn diện.
Trong hệ thống nhiệm vụ, giải pháp Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đề ra đã nhiều lần khẳng định vai trò chủ thể của con người, nguồn lực con người cho phát triển văn hóa bền vững. Những quan điểm của Trung ương không chỉ dừng lại ở định hướng mà đang được Quảng Ninh cụ thể hóa bằng nhiều cách làm sáng tạo, phù hợp với thực tiễn. Trong đó, việc phát huy vai trò chủ thể của người dân trong bảo tồn, sáng tạo và thụ hưởng các giá trị văn hóa đang tạo nền tảng quan trọng thúc đẩy phát triển văn hóa bền vững.
Từ thực tiễn tổ chức các lễ hội truyền thống tại Quảng Ninh thời gian qua cho thấy, các địa phương trong tỉnh ngày càng phát huy rõ nét vai trò của cộng đồng trong gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa. Việc bảo tồn di sản không còn chỉ là nhiệm vụ của chính quyền hay ngành văn hóa mà đã trở thành nhu cầu tự thân của người dân, gắn với đời sống, sinh kế và khát vọng phát triển quê hương. Mỗi lễ hội vì thế không chỉ là một sự kiện văn hóa đơn lẻ mà thực sự trở thành không gian sinh hoạt cộng đồng giàu bản sắc, nơi người dân gặp gỡ, giao lưu, thực hành các giá trị truyền thống và bồi đắp đời sống tinh thần một cách tự nhiên.
Đặc biệt, trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, không gian văn hóa mở rộng, việc phát huy vai trò chủ thể của người dân trong tổ chức các hoạt động văn hóa ngày càng được thể hiện rõ nét. Từ đầu năm 2026 đến nay, Lễ hội Khỏi Kêm (xã Đường Hoa), Lễ hội đình - miếu Cái Chiên (xã Cái Chiên), Ngày hội Văn hóa - Thể thao các dân tộc xã Điền Xá (xã Điền Xá), Ngày hội Soóng Cọ (xã Bình Liêu)... lần đầu được phục dựng hoặc đổi mới phương thức tổ chức trên cơ sở nguyện vọng và sự đồng thuận của nhân dân.
Ông Nguyễn Sơn Hà, Phó Chủ tịch UBND xã Đường Hoa, cho biết: Lễ hội Khỏi Kêm được tổ chức xuất phát từ chính mong muốn, nguyện vọng của nhân dân. Từ đây, không chỉ làm sống dậy những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Dao xã Đường Hoa mà còn mở ra một không gian văn hóa gần gũi, nơi mỗi người dân vừa là chủ thể tổ chức, vừa là người tham gia và thụ hưởng, góp phần làm phong phú đời sống văn hóa tinh thần ở cơ sở, đồng thời tăng cường sự gắn kết cộng đồng.
Xác định con người vừa là nguồn lực quan trọng nhất, vừa là nhân tố quyết định sức mạnh nội sinh và sức sống của nền văn hóa, vì vậy việc phát huy vai trò chủ thể của nhân dân không chỉ được thể hiện trong các hoạt động văn hóa cộng đồng mà còn được tỉnh triển khai đồng bộ thông qua chiến lược xây dựng con người phát triển toàn diện. Trong suốt quá trình phát triển, Quảng Ninh luôn nhất quán quan điểm kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với phát triển văn hóa, con người, lấy con người làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực của sự phát triển.
Nghị quyết số 17-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về “Xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Quảng Ninh trở thành nguồn lực nội sinh, động lực cho phát triển nhanh, bền vững”, xác định mục tiêu xây dựng con người Quảng Ninh phát triển toàn diện về nhân cách, trí tuệ, thể chất, tâm hồn, trách nhiệm xã hội, ý thức tuân thủ pháp luật và lòng yêu nước. Trên nền tảng truyền thống cách mạng của Vùng mỏ, những phẩm chất “Bản lĩnh, Tự cường, Kỷ cương, Đoàn kết, Nghĩa tình, Hào sảng, Sáng tạo, Văn minh” tiếp tục được bồi đắp, trở thành giá trị cốt lõi của con người Quảng Ninh thời kỳ mới.
Hiện thực hóa quan điểm này, Quảng Ninh dành nguồn lực lớn cho phát triển giáo dục, chăm sóc sức khỏe và nâng cao đời sống văn hóa của nhân dân. Hằng năm, tỉnh bố trí khoảng 20% tổng chi ngân sách cho giáo dục - đào tạo, trong đó chi thường xuyên cho giáo dục chiếm 30-35% tổng chi thường xuyên. Cùng với đó là việc nâng cao thể chất, tầm vóc, chất lượng dân số thông qua các phong trào thể dục thể thao quần chúng, thể thao thành tích cao và hệ thống chính sách an sinh xã hội như miễn, hỗ trợ học phí; khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí cho người dân; hỗ trợ sữa uống tại trường cho trẻ mầm non và học sinh tiểu học giai đoạn 2025-2030... Những chính sách này không chỉ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống mà còn tạo nền tảng xây dựng con người Quảng Ninh phát triển toàn diện về trí tuệ, thể chất, đạo đức và bản lĩnh văn hóa.
Phát huy vai trò chủ thể của người dân, lấy con người làm trung tâm không chỉ là yêu cầu xuyên suốt trong phát triển văn hóa mà còn là nền tảng để Quảng Ninh khơi dậy sức mạnh nội sinh, bồi đắp bản sắc và tạo động lực cho sự phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.
