Cùng với cả nước, những năm qua Quảng Ninh đã có nhiều bước tiến mạnh mẽ trong việc đầu tư phát triển văn hóa, để các giá trị truyền thống và hiện đại được phát huy, góp phần nâng cao tiềm lực, vị thế, uy tín, sức mạnh mềm của quốc gia. Để văn hoá thực sự trở thành nền tảng vững chắc cho KT-XH phát triển, thì quyền thụ hưởng văn hóa của người dân cũng phải không ngừng được nâng cao, làm phong phú đời sống tinh thần, từng bước thu hẹp khoảng cách giữa các vùng miền.
Nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài
Những năm qua, bên cạnh phát triển kinh tế, Quảng Ninh luôn chú trọng giữ gìn giá trị cốt lõi của văn hóa. Nghị quyết số 11-NQ/TU (ngày 9/3/2018) của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Quảng Ninh đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững nhấn mạnh: Văn hóa, con người là nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là nguồn lực để phát triển KT-XH, là sức mạnh nội sinh quan trọng phục vụ cho sự phát triển bền vững của tỉnh.
Tiếp đến Nghị quyết số 17-NQ/TU (ngày 30/10/2020) của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Quảng Ninh trở thành nguồn lực nội sinh, động lực cho phát triển nhanh, bền vững tiếp tục khẳng định: Xây dựng, phát huy các giá trị văn hóa, sức mạnh con người là nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên, liên tục của toàn Đảng bộ, chính quyền và nhân dân; đầu tư cho văn hóa, con người là đầu tư cho phát triển bền vững.
Nhờ có "kim chỉ nam" rõ ràng để triển khai nhiệm vụ, Quảng Ninh đã nâng cao quyền thụ hưởng văn hóa của người dân bằng cách lồng ghép có hiệu quả vào nhiệm vụ xây dựng NTM, các phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng NTM, đô thị văn minh” với sức sống sôi nổi. Tiêu biểu như việc các địa phương luôn quan tâm dành phần diện tích đất cho các công trình tiện ích công cộng, xây dựng những khu vực tưởng niệm, quảng trường, khu vui chơi công cộng, khu tập luyện thể thao ngoài trời, công viên, vườn hoa... Nhiều sự kiện văn hóa nghệ thuật, giải thi đấu thể thao được tổ chức bài bản, chuyên nghiệp hơn qua từng năm, hiện hữu ngày càng quen thuộc hơn trong đời sống thường nhật, tạo ra những giá trị văn hóa đặc sắc.
Mức hưởng thụ văn hóa của người dân cũng được gia tăng khi cả những giá trị truyền thống và hiện đại đều được quan tâm phát huy. Toàn tỉnh có hơn 600 di tích văn hóa, lịch sử đã được kiểm kê, trên 100 di tích được xếp hạng, công tác trùng tu, tôn tạo được quan tâm; nhiều loại hình văn hóa dân gian tiêu biểu được phục dựng. Từ năm 2021, UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch số 65/KH-UBND triển khai đề án "Chương trình hoạt động văn hóa, nghệ thuật phục vụ vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, vùng DTTS giai đoạn 2021-2030". Bên cạnh đó, loạt các công trình văn hóa của tỉnh như: Bảo tàng - Thư viện tỉnh, Công viên hoa Hạ Long, Cung Quy hoạch, Hội chợ và Triển lãm tỉnh... đều đã đạt tiêu chuẩn quốc tế.
Triển khai thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW (ngày 7/1/2026) của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành Chương trình hành động số 12-CTr/TU (ngày 13/2/2026) để cụ thể hóa các quan điểm, định hướng lớn của Trung ương vào thực tiễn địa phương. Theo đó, xác định rất rõ: Phát triển văn hoá là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân là chủ thể sáng tạo và thụ hưởng. Các giá trị văn hoá phải được gắn kết chặt chẽ, hài hoà, thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, từ chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường tới quốc phòng, an ninh, đối ngoại, thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới...
Cần sự chung tay của toàn xã hội
Bước vào kỷ nguyên mới, Quảng Ninh cùng với cả nước tiến hành những cải cách mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực, tất yếu bao gồm lĩnh vực văn hóa. Đặc biệt là thống nhất quan điểm cả hệ thống chính trị và các tầng lớp nhân dân đều có trách nhiệm xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, văn minh, đồng bộ từ gia đình, nhà trường, cơ quan, đơn vị, đến cộng đồng dân cư - những môi trường trực tiếp ảnh hưởng, hình thành nên đời sống tinh thần, đạo đức của mỗi người.
Vai trò chủ thể của người dân trước hết thể hiện ở việc phát huy phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” trong các công việc, hoạt động tại địa phương. Trong xây dựng đời sống văn hóa cơ sở, đó là những quy định về việc ứng xử, giao tiếp, ăn ở, đi lại, việc cưới, việc tang và lễ hội; xóa bỏ dần những tập quán lạc hậu, mê tín dị đoan; bảo vệ ANTT, quản lý tài sản chung, giữ gìn vệ sinh môi trường, phát triển phong trào thể dục thể thao, văn hóa văn nghệ quần chúng...
Nhiều phong trào mang tính lan tỏa sâu rộng, như xây dựng đời sống văn hóa, thể dục, thể thao quần chúng, quần chúng nhân dân tự quản ANTT... gắn với đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh đã tạo nên không khí thi đua sôi nổi, gắn kết tình làng nghĩa xóm, đẩy lùi tệ nạn và thúc đẩy KT-XH phát triển. Đối với nhiệm vụ này, MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội đã phát huy vai trò rõ nét, triển khai nhiều mô hình, phần việc thiết thực để tập hợp đông đảo đoàn viên, hội viên, nhân dân cùng tham gia xây dựng đời sống văn hoá.
Các nhiệm vụ, mục tiêu khác mà Quảng Ninh đặt ra để cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW cũng cho thấy đây không phải là việc riêng của một ngành, một cấp, mà cần sự chung tay của toàn xã hội. Tỉnh đã đặt ra những cột mốc rất cụ thể cho chặng đường đến năm 2030: Phủ kín thiết chế văn hóa đạt chuẩn tại 100% xã, phường, đặc khu; đưa ít nhất 90% nhà văn hóa, khu thể thao thôn, bản vào hoạt động thường xuyên, hiệu quả. Đặc biệt, con người được đặt vào vị trí trung tâm, hướng tới mục tiêu 100% học sinh, sinh viên được tiếp cận và hòa mình vào các hoạt động nghệ thuật, giáo dục di sản.
Quảng Ninh cũng đang có những chính sách thúc đẩy hình thành các mô hình kinh tế văn hóa mới dựa trên lợi thế về di sản; hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trong lĩnh vực văn hóa; nghiên cứu, đề xuất cơ chế ưu đãi đầu tư đặc thù; mạnh dạn thí điểm các mô hình, sản phẩm và hoạt động văn hóa mới có tính đổi mới, sáng tạo cao. Qua đó, việc xây dựng đời sống văn hóa cơ sở không chỉ giúp nâng cao chất lượng đời sống tinh thần cho nhân dân, mà còn là đầu tư lâu dài cho quá trình xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc, gắn với phát triển con người thời kỳ mới.
