Trước kia, khi nói tới Quảng Ninh, người ta chỉ biết tới có than. Ngày nay, người ta đã biết đến Quảng Ninh với nhiều tài nguyên khác, trong đó có Di sản Vịnh Hạ Long. Nói tới than, việc khai thác đã khác xưa rất nhiều. Nhờ đổi mới công nghệ, than đã được khai thác nhiều hơn và hệ luỵ tất yếu là môi trường vì thế cũng bị xâm hại nhiều hơn.
Than đang được khai thác bằng mọi giá nên cho dù ngành Than tuyên bố đến hết năm 2007 sẽ không còn cảnh xe than chạy trên đường 18A thì Quảng Ninh vẫn chẳng hết bụi. Nếu có dịp lên đỉnh Cao Vân, nhìn xuống một vùng đồi núi bạt ngàn mới thấy hết quy mô của việc khai thác than: Đất đai bị đào xới ngổn ngang; thay vào màu xanh của núi rừng là màu khô khốc của đất đá.
Quảng Ninh có quá nhiều tài nguyên, cái gì cũng quý giá, song ngặt ở nỗi chúng lại gần như tập trung chỉ ở một chỗ. Làm than thì phải phá huỷ môi trường. Nhưng làm du lịch mà không giữ được môi trường thì không còn làm du lịch. Mâu thuẫn đó tồn tại dai dẳng đã nhiều năm nay, ngày càng gay gắt, vẫn chưa có lời giải. Thế nên, cho dù có thành lập một “Bộ Vịnh Hạ Long” như có người từng đặt vấn đề thì với tư duy khai thác than như hiện nay, e chẳng bao giờ hy vọng Vịnh Hạ Long có thể “nuôi nổi một nước Việt”. Cứ xem cái cách người ta rửa bụi phổi thợ mỏ gần đây, thì mới thấy hết cái giá phải trả cho 1 tấn than là không nhỏ chút nào.
Tôi đã có lần được đi thăm đảo Hải Nam cùng một số đồng chí lãnh đạo tỉnh; có người nay đã nghỉ hưu, có người còn đang đương chức; nhìn thấy ở đó rất nhiều công trình xây dựng dở dang đã nhuốm màu rêu xanh. Hỏi ra thì được biết, Thủ tướng Trung Quốc lúc bấy giờ, ông Chu Dung Cơ, trong một lần thị sát Hải Nam đã cảm nhận được hết giá trị và tiềm năng to lớn của hòn đảo ngọc, nên ngay sau đó ông đã có quyết định cho đình chỉ các công trình xây dựng công nghiệp nhằm gìn giữ môi trường để phát triển du lịch cho dù trước đó Hải Nam vẫn được xem như sẽ trở thành một đặc khu kinh tế kiểu Thẩm Quyến. Bởi thế, ngày nay người Trung Quốc mới tự hào có được một hòn đảo xinh đẹp, du lịch phát triển quanh năm.
Nhìn lại thấy nước mình đang nghèo, cái gì cũng cần, cũng thiếu. Cán bộ ta lại đi đây, đi đó nhiều, học được cái gì cũng muốn mang về làm. Nhưng lại khác ở chỗ không như ông cha ta dạy: “Đi một đàng, học một sàng khôn”. Hình như ta học thì vẫn học, nhưng chẳng chịu “sàng”? ở nhiều nước phát triển, sự phát triển không bền vững đã cho họ bài học và cái giá quá đắt phải trả. Thời buổi hội nhập này, cái mà chúng ta cần là đừng bao giờ vấp phải cái mà họ đã vấp và chỉ cho ta thấy. Phát triển bền vững ngành Than, một đòi hỏi không chỉ cho hôm nay mà còn là trách nhiệm với muôn đời con cháu mai sau.
