Yên Tử - địa danh từ xa xưa đã là miền “phúc địa”, gắn với vùng cuộc chiến đấu và chiến thắng lẫy lừng quân xâm lược phương Bắc, gắn với tên tuổi và sự nghiệp phi thường của vua Trần Nhân Tông, gắn với dòng Phật giáo nhập thế Trúc Lâm Yên Tử và gắn với di sản Yên Tử, vừa được công nhận là di sản văn hoá thế giới, gắn với một địa bàn dân cư giàu bản sắc văn hoá bản địa và giàu dư địa phát triển. Hôm nay, tên gọi Yên Tử được đặt thành tên của một đơn vị hành chính cấp xã sau sắp xếp đơn vị hành chính - phường Yên Tử.
Từ nền tảng vững chắc đến vị thế mới
Trước khi sáp nhập, các địa phương tiền thân của Yên Tử là Phương Đông, Phương Nam và Thượng Yên Công đều có những lợi thế riêng và được tạo điều kiện để phát triển. Nếu như Thượng Yên Công có di sản thế giới Yên Tử, có bản sắc văn hoá đồng bào dân tộc đặc sắc, có diện tích đất dành cho sản xuất nông nghiệp thì Phương Đông có khu du lịch cấp tỉnh Hồ Yên Trung, có diện tích rừng lớn và có những cơ sở sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp đã hoạt động ổn định nhiều năm qua, phường Phương Nam có vùng vải chín sớm nổi tiếng, có cụm công nghiệp Phương Nam, có trên 1.000 ha nằm trong Khu Kinh tế biển Quảng Yên, có tiềm năng du lịch sông nước… Ông Mạc Xuân Tú, Chủ tịch UBND phường Yên Tử cho biết: Giai đoạn từ năm 2020 đến nay, cả 3 địa bàn tiền thân của Yên Tử đều ghi nhận sự phát triển nhanh, mạnh và bền vững.
Để đạt được những kết quả nổi bật trong phát triển kinh tế - xã hội, công tác lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ các xã, phường trước đây đóng vai trò then chốt, mang tính định hướng và quyết định. Đảng bộ các xã, phường luôn xác định phát triển kinh tế đi đôi với giữ gìn bản sắc văn hoá, phát huy giá trị di sản và bảo vệ môi trường sinh thái. Việc lãnh đạo xây dựng và triển khai các đề án phát triển du lịch bền vững, phát triển nông nghiệp gắn với du lịch cộng đồng, thu hút đầu tư hạ tầng du lịch, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp đều được thực hiện đồng bộ, bài bản và có trọng tâm.
Có thể thấy 5 năm qua, 3 địa phương tiền thân của Yên Tử (phường Phương Đông, Phương Nam và xã Thượng Yên Công) kinh tế phát triển ổn định, cơ cấu kinh tế tăng tỷ trọng của khu vực dịch vụ, du lịch, công nghiệp và xây dựng. Tổng thu ngân sách nhà nước giai đoạn 2020 - 2024 đạt trên 570,8 tỷ đồng; giải ngân vốn đầu tư công hằng năm đạt 100% kế hoạch. Dịch vụ, du lịch phát triển theo hướng bền vững hơn, thu hút khoảng 3,6 triệu lượt khách du lịch, tổng doanh thu đạt 1.968 tỷ đồng. Các ngành công nghiệp truyền thống (nhựa thông, cơ khí, than, xi măng, vật liệu xây dựng…) duy trì sản xuất, đóng góp quan trọng vào thu ngân sách nhà nước và bảo đảm an sinh xã hội. Cụm công nghiệp Phương Nam đã thu hút được 48 nhà đầu tư thứ cấp với tổng vốn đầu tư trên 2.000 tỷ đồng. Ngành nông nghiệp được cơ cấu lại, phát triển toàn diện cả về nông, lâm nghiệp và thủy sản theo hướng hiện đại. Các mô hình trang trại tại Cửa Ngăn, Khe Sú, Tân Lập 2 phát triển ổn định, gắn với du lịch cộng đồng. Năm 2021, xã Thượng Yên Công đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao, về đích trước 2,5 năm so với kế hoạch.
Giai đoạn 2020 – 2025, 3 xã, phường tiền thân của Yên Tử có 104 công trình được triển khai xây dựng với tổng vốn đầu tư trên 109 tỷ đồng góp phần thay đổi bộ mặt đô thị, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân. Công tác cải cách hành chính, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh được đẩy mạnh. Tỷ lệ hồ sơ giải quyết thủ tục hành chính đúng hạn đạt 100%; hồ sơ đầu vào được số hóa 100%. Đã thành lập mới 121 hợp tác xã và doanh nghiệp. Hằng năm, đã phối hợp giải quyết việc làm cho khoảng 1.200 - 1.300 lượt lao động. Tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt trên 90%.
Đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân các địa phương tiền thân của Yên Tử được cải thiện thể hiện qua thông số giảm 67 hộ nghèo, 158 hộ cận nghèo, đến nay không còn hộ nghèo, cận nghèo theo chuẩn đa chiều quốc gia, xoá 33 nhà tạm, nhà dột nát, xây mới 36 ngôi nhà, sửa chữa 39 ngôi nhà cho người có công. Trong nhiệm kỳ, phổ cập giáo dục được duy trì vững chắc; các trường đạt chuẩn quốc gia tiếp tục giữ vững và nâng cao tiêu chí, nâng cao tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế, giảm tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng...
Những thành tựu của 3 phường tiền thân, Phương Đông, Phương Nam, Thượng Yên Công chính là tiền đề, lực đẩy để tạo nên một Yên Tử tươi mới, bứt phá.
Những bước chuyển mình lịch sử
Đi vào vận hành ngày 1/7 vừa qua, phường Yên Tử (trên cơ sở sáp nhập 3 xã phường tiền thân là Phương Đông, Phương Nam và Thượng Yên Công) có diện tích 113,23 km2, trong đó 80% đất nông nghiệp, 19% đất phi nông nghiệp, 1% đất chưa sử dụng; quy mô dân số 38.932 người và 34 khu dân cư. Đây là địa bàn đặc thù, có di tích danh thắng Yên Tử vừa trở thành di sản văn hoá thế giới, có cụm công nghiệp Phương Nam, có diện tích 1.000ha nằm trong Khu kinh tế biển Quảng Yên, có vùng sản xuất nông nghiệp, có đời sống văn hoá bản địa của đồng bào dân tộc Dao phong phú dưới chân núi Yên Tử, có rừng trên cạn, dưới nước, có giao thông bộ, thuỷ và có những dự án lớn đang và sẽ được đầu tư vào… Đó là cơ sở để phường Yên Tử được kỳ vọng sẽ là địa bàn có bước phát triển bứt phá trong thời gian ngắn tới.
Bước vào vận hành theo mô hình chính quyền cơ sở 2 cấp, phường Yên Tử liên tiếp đón những tin vui, mở ra cơ hội phát triển rất lớn cho địa phương này.
Ngày 12/7/2025 vừa qua, tại Paris – Pháp, quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới. Danh hiệu này góp phần đưa hình ảnh của quốc gia, của địa phương lan tỏa đến với thế giới, cũng đồng nghĩa việc kéo theo sự phát triển kinh tế, du lịch và các ngành liên quan, doanh thu du lịch tăng cao, đóng góp trực tiếp vào phát triển kinh tế của địa phương và đời sống người dân. Đồng chí Phạm Xuân Thành, Phó Chủ tịch UBND phường Yên Tử khẳng định: Danh hiệu di sản thế giới của Yên Tử là thương hiệu đảm bảo về một điểm đến hứa hẹn nhất, hấp dẫn nhất trong nước và khu vực, góp phần biến Yên Tử trở thành “thỏi nam châm” thu hút khách du lịch và doanh nghiệp đầu tư vào du lịch Yên Tử một cách mạnh mẽ…
Thực tế khoảng trong 10 năm qua, đã có khoảng 3.000 tỷ đồng vốn đầu tư xã hội đầu tư vào hạ tầng du lịch dịch vụ Yên Tử. Du khách đến Yên Tử chiếm khoảng 60% tổng du khách của loại hình du lịch tâm linh của tỉnh. Những thông số này sẽ còn đạt cao hơn trong bối cảnh hiện nay Yên Tử đã trở thành di sản văn hoá thể giới, trong đó trước mắt là góp phần hiện thực hoá mục tiêu thu hút 2 triệu du khách đến với Yên Tử năm 2025 của phường Yên Tử...
Trước đó, ngày 16/6, dự án sân Golf Uông Bí nằm tại khu du lịch cấp tỉnh hồ Yên Trung, thuộc phường Yên Tử cũng đã được khởi công, đánh dấu một bước tiến mới trong lĩnh vực du lịch, dịch vụ thể thao của phường Yên Tử nói riêng, của tỉnh Quảng Ninh nói chung. Sân Golf Uông Bí có quy mô 36 hố, trên diện tích 140ha, tổng vốn đầu tư gần 1.140 tỷ đồng do Công ty Cổ phần đầu tư sân golf Hạ Long Bay làm chủ đầu tư.
Theo đồng chí Phạm Xuân Thành, Phó Chủ tịch UBND phường Yên Tử, tiến độ triển khai dự án sân Golf Uông Bí đang được đẩy mạnh, trước mắt sẽ hoàn thành và đi vào vận hành 18 hố đầu tiên vào khoảng cuối năm 2026, toàn bộ dự án sẽ hoàn thiện vào năm 2028. Với dự án này trước tiên sẽ tạo ra nhiều việc làm cho lao động địa phương, mở ra nhu cầu mới về đào tạo nhân lực chất lượng cao như caddie, huấn luyện viên, kỹ thuật viên sân cỏ... Dự án sân Golf Uông Bí sẽ là điểm đến thể thao - giải trí, du lịch golf đang trở thành "hạt nhân mới" thúc đẩy chuỗi dịch vụ cao cấp tại Quảng Ninh,…, góp phần đưa golf trở thành một sản phẩm du lịch đặc trưng, hướng tới phân khúc khách cao cấp, lưu trú dài ngày và có khả năng chi tiêu lớn, nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế địa phương.
Một thông tin mới đáng quan tâm là Yên Tử có thể trở thành một điểm ga tàu trong hành trình của dự án nghìn tỷ Tuyến đường sắt Hà Nội - Quảng Ninh đang được Tập đoàn Vingroup đề xuất triển khai. Thông tin ban đầu cho thấy tuyến đường sắt Hà Nội - Quảng Ninh (điểm đầu tuyến của dự án là Trung tâm Hội chợ triển lãm quốc gia, TP Hà Nội, điểm cuối tại khu công viên rừng phường Đại Yên, tỉnh Quảng Ninh với tổng chiều dài 120,9 km), tổng mức đầu tư khoảng 5,4 tỷ USD (tương đương 133.175 tỷ đồng), thời gian thực hiện đến năm 2030. Dự kiến, toàn tuyến có 4 ga gồm Cổ Loa, Gia Bình, Yên Tử và Hạ Long, hướng tuyến sẽ là ga Cổ Loa, nối sân bay Gia Bình, đi tiếp qua Hải Phòng tới Yên Tử và phường Tuần Châu.
Theo lãnh đạo phường Yên Tử, việc hình thành một điểm ga tại Yên Tử thuộc dự án Tuyến đường sắt Hà Nội - Quảng Ninh là cơ hội lớn mở ra cho phường Yên Tử. Bởi đây không chỉ là kênh dẫn dòng khách cao cấp đường sắt về với du sản thế giới Yên Tử mà đi liền với điểm ga tàu còn là sự đầu tư phát triển về hạ tầng giao thông và hạ tầng dịch vụ phục vụ khách, thúc đẩy về dịch vụ, sản xuất, nhà ở, làm thay đổi bộ mặt đô thị, phát triển kinh tế, xã hội và nâng cao thu nhập, đời sống nhân dân.
Hạt nhân tăng trưởng kinh tế phía Tây của tỉnh
Từ những tiềm năng, lợi thế đã và đang có, những chuyển động mạnh mẽ thời gian qua, phường Yên Tử đặt mục tiêu xây dựng phường giàu đẹp, văn minh, hiện đại, hạnh phúc, trở thành một động lực tăng trưởng kinh tế tuyến phía Tây của tỉnh. Trong giai đoạn 2025 – 2030, Yên Tử đặt ra 15 chỉ tiêu, trong đó tốc độ tăng tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn hằng năm đạt 6,6% trở lên. Tốc độ tăng trưởng giá trị sản phẩm trên địa bàn hằng năm đạt trên 16%. Tổng thu nhập bình quân đầu người đến cuối năm 2030 đạt 100 triệu đồng/người/năm. Tổng vốn đầu tư toàn xã hội trên địa bàn hằng năm tăng 10% trở lên. Phường không còn hộ nghèo theo chuẩn đa chiều quốc gia. Tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 91% trở lên. Giải quyết việc làm đạt 6.000 lao động trở lên. Tỷ lệ dân số tham gia bảo hiểm y tế đạt 98% dân số trở lên. Tiếp tục duy trì 100% trường học công lập đạt chuẩn quốc gia. Tỷ lệ dân cư đô thị được sử dụng nước sạch đạt 99,3% trở lên.
Đồng chí Bùi Hoàng Giang, Bí thư Đảng uỷ phường Yên Tử cho biết: Chiến lược, giải pháp phát triển kinh tế xã hội của Yên Tử sẽ là: Từng bước phát triển kinh tế di sản và công nghiệp văn hóa; đẩy mạnh phát triển kinh tế tư nhân, phát triển kinh tế số; phát triển công nghiệp sạch, công nghệ cao trong đó ưu tiên các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo; phát triển nông nghiệp sinh thái.
Riêng đối với di sản thế giới Yên Tử, phường hành động theo phương châm “Tự hào vì di sản, sống cùng di sản và phát triển bền vững từ di sản”; lấy di sản Yên Tử làm trục chính để phát triển kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa. Bí thư Đảng uỷ phường Bùi Hoàng Giang cho biết: Kế hoạch gần của phường là tổ chức Lễ hội mùa Thu Yên Tử hàng năm, góp phần cụ thể hóa chủ trương thúc đẩy “du lịch bốn mùa” của tỉnh, xây dựng mô hình du lịch cộng đồng hiệu quả, hỗ trợ người dân phát triển homestay, farmstay…, qua đó tạo sinh kế và gắn lợi ích của người dân với di sản.
Được biết, từ nay đến hết năm 2025, phường Yên Tử sẽ tổ chức Lễ hội “Yên Tử - Sắc thu Thiền định” năm 2025 với hàng loạt hoạt động nổi bật. Như cuộc thi sáng tạo biểu trưng (Logo) của phường Yên Tử; lễ công bố điểm du lịch Khe Song - Thác Bạc; ra mắt sản phẩm số hóa du lịch và tham quan thực tế ảo VR3600 một số khu di tích lịch sử; Giải chạy Ultra trial Yên Tử "Khám phá di sản - Lan tỏa tinh hoa” và giải chạy "Yên Tử Heritage - Chạm vùng Di sản"; thi ảnh "Mùa thu Yên Tử", TikTok, thi, biểu diễn thơ, nhạc về Yên Tử; trưng bày các tác phẩm nghệ thuật về Yên Tử; tổ chức hội thi làm đèn lồng và rước đèn lồng gắn với Tết Trung thu; mở các tour du lịch “Thiền thở nạp năng lượng ngày mới”, “Yoga và phương pháp thở luân phiên”, tour trải nghiệm "Bình minh trên đỉnh chùa Đồng", “săn biển mây, ngắm cảnh, checkin, ngồi thiền thư giãn... tại chùa Đồng”…
Yên Tử đang đứng trước những cơ hội phát triển rất mới. Cán bộ, nhân dân và doanh nghiệp của địa phương này nêu cao quyết tâm đưa Yên Tử trở thành phường giàu đẹp, văn minh, hiện đại, hạnh phúc, một địa bàn động lực tăng trưởng kinh tế tuyến phía Tây của tỉnh Quảng Ninh.
