Quảng Ninh được thiên nhiên ban tặng hai di sản thế giới cùng hàng trăm di tích, di sản văn hóa đặc sắc, mà còn là nơi hội tụ, giao thoa của 42 dân tộc anh em với những lễ hội, tập quán, nghệ thuật dân gian độc đáo. Chính “nguồn vốn văn hóa” vô giá ấy đang được tỉnh khai thác, chuyển hóa thành động lực mới để phát triển công nghiệp văn hóa gắn với di sản, tạo ra những sản phẩm mang dấu ấn riêng, góp phần khẳng định vị thế Quảng Ninh là trung tâm du lịch – văn hóa hàng đầu của cả nước.

Quảng Ninh là một trong những địa phương hiếm hoi của cả nước hội tụ hệ thống di sản phong phú và độc đáo bậc nhất, với 02 di sản thế giới - Di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long và Di sản văn hóa thế giới Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử,  641 di tích, trong đó có 8 di tích quốc gia đặc biệt, 56 di tích quốc gia, 101 di tích cấp tỉnh cùng 362 di sản văn hóa phi vật thể. Quảng Ninh còn là vùng đất hội tụ, giao thoa văn hóa của 42 dân tộc anh em làm nên bức tranh văn hóa đa sắc màu, từ lễ cấp sắc của người Dao, hát Then  đàn tính của người Tày Bình Liêu, đến lễ hội Soóng cọ, lễ cầu mùa của người Sán Chỉ… Đây chính là “nguồn vốn văn hóa” đặc biệt, tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành các sản phẩm công nghiệp văn hóa có sức lan tỏa mạnh mẽ.

Bên cạnh các lợi thế về tài nguyên văn hóa, Quảng Ninh còn sở hữu vị trí địa lý chiến lược đặc biệt. Nằm ở cửa ngõ vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, tiếp giáp trực tiếp với Trung Quốc và các nước Đông Bắc Á - một thị trường du lịch khổng lồ, Quảng Ninh có điều kiện thuận lợi để mở rộng hợp tác, kết nối quốc tế. Hạ tầng đồng bộ với sân bay quốc tế Vân Đồn, hệ thống cao tốc hiện đại, cảng biển nước sâu tạo nền tảng vững chắc để biến các giá trị “văn hóa - di sản” thành những sản phẩm công nghiệp văn hóa có khả năng tiếp cận cả trong và ngoài nước.

Đặc biệt, sự chủ động và quyết liệt trong chỉ đạo, điều hành của Đảng bộ và chính quyền tỉnh đã tạo nên khung khổ chính sách đồng bộ, định hướng phát triển rõ ràng. Kế hoạch số 11/KH-UBND (2025) triển khai Chỉ thị 30/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ; Nghị quyết số 17-NQ/TU (2023) cùng nhiều chương trình hành động chuyên đề đã xác định công nghiệp văn hóa, sáng tạo và dịch vụ văn hóa là một trong những mũi nhọn chiến lược; cho thấy Quảng Ninh không chỉ có tiềm năng, nguồn lực mà còn có ý chí và tầm nhìn để biến công nghiệp văn hóa thành động lực phát triển bền vững.

Từ việc nhận diện đúng những tiềm năng và lợi thế sẵn có, Quảng Ninh đã tập trung nguồn lực, phát huy mạnh mẽ giá trị văn hóa và con người, từng bước đưa các ngành công nghiệp văn hóa trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững của tỉnh. Nhiều giá trị đã được nâng tầm, điển hình như Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, khẳng định tầm vóc quốc tế của di sản Quảng Ninh và khu vực. Cùng với đó, các loại hình văn hóa dân gian, làng nghề truyền thống và di sản của cộng đồng dân tộc thiểu số được phục dựng, gắn kết hài hòa với hoạt động du lịch, tạo nên sức hấp dẫn riêng có cho du khách. Nhờ sự kết nối giữa bảo tồn và khai thác bền vững, giai đoạn 2020–2024, Quảng Ninh đón gần 60 triệu lượt khách, trong đó có 6,5 triệu khách quốc tế; doanh thu du lịch đã tăng trưởng mạnh mẽ, từ 17.000 tỷ đồng năm 2020 lên 55.000 tỷ đồng vào năm 2025, đóng góp trên 10% GRDP, minh chứng rõ ràng cho tiềm năng to lớn của việc phát triển kinh tế dựa trên nền tảng di sản. 

Bảo tàng và thư viện Quảng Ninh là những công trình văn hoá thu hút nhiều du khách, và nhân dân.

Tỉnh cũng huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực của nhà nước và xã hội trong phát triển công nghiệp văn hóa. Hơn 500 công trình với tổng trị giá trên 10.000 tỷ đồng do doanh nghiệp và người dân đầu tư – tiêu biểu như các sân golf, khu vui chơi nghỉ dưỡng, khách sạn cao cấp, hệ thống các duy thuyền,... đã góp phần làm phong phú không gian văn hóa, giải trí, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của cộng đồng. Song song với đó, các công trình công lập hiện đại như Bảo tàng Quảng Ninh (năm 2025 đón 1 triệu khách), Cung Quy hoạch – Hội chợ – Triển lãm, Liên hợp Thể thao được quản lý, khai thác hiệu quả, trở thành những điểm nhấn văn hóa – du lịch đặc sắc. Thực tiễn này khẳng định, xã hội hóa là hướng đi đúng đắn, vừa giảm gánh nặng ngân sách, vừa tạo sự lan tỏa và đồng thuận trong cộng đồng để cùng chung tay xây dựng nền văn hóa Quảng Ninh tiên tiến, giàu bản sắc.

Tỉnh xác định đa dạng hóa sản phẩm là hướng đi then chốt để công nghiệp văn hóa Quảng Ninh bứt phá, tạo sức hấp dẫn lâu dài. Từ năm 2022 đến nay, Quảng Ninh đã chủ trì và được lựa chọn để tổ chức nhiều sự kiện văn hóa, thể thao, du lịch mang tầm cỡ khu vực và quốc tế với hàng nghìn người tham dự. Tiêu biểu, như: Lễ hội hoa Anh đào - Mai vàng Yên Tử, Lễ hội Carnaval Hạ Long, Hội thi giao lưu hát đối hữu nghị Việt - Trung trên sông biên giới, cuộc thi Tiếng hát hữu nghị Việt - Trung, Liên hoan Xiếc quốc tế - Hạ Long 2019, Festival âm nhạc quốc tế - Hạ Long 2020; Đại hội đồng Diễn đàn Du lịch Liên khu vực Đông Á (EATOF) lần thứ 17 năm 2022 gắn với Lễ kỷ niệm 20 năm thành lập EATOF; SEA Games 31; Lễ hội Hokkaido tại Hạ Long (Hokkaido Festival in Ha Long)… Những show diễn nghệ thuật, concert âm nhạc, festival áo dài, múa rối nước… không chỉ làm phong phú đời sống tinh thần mà còn nâng tầm hình ảnh du lịch – văn hóa của tỉnh. Bên cạnh đó, Chương trình OCOP phát triển mạnh mẽ với 339 sản phẩm trở thành thương hiệu đặc trưng gắn với bản sắc địa phương. Quảng Ninh đang triển khai Đề án Khu công nghiệp văn hóa sáng tạo, hướng tới xây dựng không gian kết nối giữa doanh nghiệp – nghệ sĩ – công nghệ, qua đó hình thành hệ sinh thái sáng tạo mở, thúc đẩy giá trị di sản và sản phẩm văn hóa lan tỏa mạnh mẽ hơn.

Mặc dù đã đạt được một số kết quả quan trọng, song việc phát triển công nghiệp văn hóa vẫn còn không ít khó khăn, hạn chế. Việc khai thác giá trị di sản để phát triển du lịch, hình thành các sản phẩm công nghiệp văn hóa mang bản sắc Quảng Ninh còn manh mún, thiếu liên kết với thị trường, thiếu cơ chế, chính sách đặc thù để khuyến khích phát triển; chưa xác định được sản phẩm, dịch vụ trọng tâm, chủ lực, chưa xây dựng được “thương hiệu văn hóa” nổi bật, riêng biệt; đầu tư công cho cho phát triển văn hóa tuy đã gia tăng nhưng còn thiếu đồng bộ, chưa đáp ứng nhu cầu xã hội và mức hưởng thụ văn hóa của người dân. Nguồn nhân lực còn hạn chế về số lượng và chất lượng chuyên môn, chưa đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Chính sách đãi ngộ đối với người làm văn hóa, nghệ thuật chưa có tính đột phá để có thể thu hút nguồn nhân lực sáng tạo văn hoá và nghệ thuật tới hoạt động tại địa phương.

Sự phát triển mạnh mẽ của các ngành công nghiệp văn hóa gắn với việc khai thác giá trị các di sản đặc sắc không chỉ là mục tiêu phát triển địa phương, mà còn là chiến lược góp phần hiện thực hóa khát vọng chấn hưng văn hóa dân tộc trong bối cảnh hội nhập sâu rộng. Với tiềm năng nội sinh to lớn, tư duy chiến lược và sự quyết tâm từ cấp ủy, chính quyền đến cộng đồng doanh nghiệp, nghệ sĩ, người dân, Quảng Ninh sẽ khẳng định vai trò là trung tâm công nghiệp văn hóa gắn với du lịch trọng điểm quốc gia, có sức cạnh tranh và lan tỏa quốc tế, đóng góp tích cực vào việc đưa văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần của xã hội và động lực phát triển bền vững của đất nước.