Theo số liệu thống kê của cơ quan chức năng, trong số các vụ việc khiếu nại, tố cáo trên địa bàn tỉnh thời gian qua, các vụ việc liên quan đến lĩnh vực đất đai chiếm tới hơn 80%. Thực trạng này đã đặt ra yêu cầu cấp thiết trong công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật và trợ giúp pháp lý (TGPL) về lĩnh vực đất đai cho người dân, nhất là cho đồng bào dân tộc thiểu số.
Theo ông Phạm Quốc Sỹ, Phó Giám đốc Trung tâm TGPL nhà nước tỉnh (Sở Tư pháp), tình trạng khiếu nại, tố cáo liên quan đến lĩnh vực đất đai trong một bộ phận người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số, chủ yếu từ những lý do: Việc thu hồi đất, bồi thường hỗ trợ tái định cư chưa đúng quy định; áp giá đền bù thấp; tổ chức, cá nhân được Nhà nước giao đất, nhưng thiếu trách nhiệm quản lý về đất, để người dân lấn chiếm, xâm canh trong thời gian dài, khi phát hiện đề nghị xử lý thì phát sinh khiếu nại; sự thiếu hiểu biết của người dân khi thực hiện các quyền sử dụng đất...
Chính vì vậy, trong kế hoạch năm 2013 của Trung tâm TGPL nhà nước tỉnh, hoạt động của các đoàn TGPL lưu động đã tập trung mạnh vào công tác tuyên truyền pháp luật về đất đai cho nhân dân, nhất là người dân vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện kinh tế kém phát triển, trình độ dân trí thấp, nhận thức, kiến thức về pháp luật còn hạn chế. Tại các buổi TGPL lưu động, công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật nói chung, Luật Đất đai nói riêng đã được các trợ giúp viên rất quan tâm, bằng nhiều hình thức, như: Kể chuyện pháp luật liên quan đến lĩnh vực đất đai; phát tờ gấp, sách bỏ túi về các nội dung của Luật Đất đai có liên quan trực tiếp đến đời sống của bà con; trực tiếp giải đáp những thắc mắc của bà con xung quanh lĩnh vực đất đai... Nhờ luôn sát với thực tế, phương thức hoạt động linh hoạt, các đoàn trợ giúp lưu động của Trung tâm đã góp phần không nhỏ làm chuyển biến về nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật của người dân. Ông Trần Văn Lộc, Phó Chủ tịch UBND xã Thanh Lâm, huyện Ba Chẽ cho biết: “Nhờ có đoàn trợ giúp lưu động đến thôn, xã, người dân những nơi này đã nâng cao hiểu biết về pháp luật, nhất là lĩnh vực đất đai. Đến nay, những vụ khiếu nại sai do không hiểu biết về pháp luật trên địa bàn xã đã không còn. Những quy định về trình tự, thủ tục, giấy tờ pháp lý liên quan đến lĩnh vực đất đai đã được bà con xã thực hiện tốt. Người dân yên tâm hơn để tập trung phát triển kinh tế, thoát nghèo, làm giàu…”.
Tuy nhiên, cũng theo ông Phạm Quốc Sỹ, vẫn còn một bộ phận không nhỏ đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa chưa có điều kiện tiếp cận với TGPL. Hiểu biết pháp luật liên quan đến đất đai còn nhiều hạn chế, nên dễ phát sinh những vi phạm không đáng có, như người dân xâm lấn đất của nông trường, lâm trường, đất rừng phòng hộ, đất quốc phòng... Đến khi có biện pháp xử lý chắc chắn sẽ lại phát sinh khiếu nại, tố cáo. Hay nhiều trường hợp đối tượng xấu lợi dụng lòng tin của người dân và sự thiếu hiểu biết về pháp luật để xác nhận giấy uỷ quyền vay vốn tại các tổ chức tín dụng, khi phát hiện thì bà con đã mang món nợ “từ trên trời rơi xuống”. Hoặc mua bán, chuyển nhượng quyền sử dụng đất, nhưng không tuân thủ xác lập hợp đồng dân sự, chỉ thực hiện mua bán, chuyển nhượng bằng miệng, giấy viết tay... Chính vì vậy, việc TGPL về lĩnh vực đất đai là hết sức cần thiết, giúp giảm khiếu nại, tố cáo, các tranh chấp phát sinh liên quan đến đất đai. Việc TGPL trong lĩnh vực đất đai cần được tiến hành thường xuyên, liên tục thông qua các buổi trợ giúp lưu động hoặc phổ biến pháp luật đất đai trên sóng phát thanh và truyền hình ở địa phương, trợ giúp với từng vụ việc cụ thể tại trụ sở Trung tâm và chi nhánh của trung tâm. Để thực hiện tốt nhiệm vụ này, cần thực hiện nhiều giải pháp, như: Bố trí kinh phí, lên kế hoạch cụ thể, thực hiện theo chuyên đề, tập trung vào những địa phương có nhiều khiếu nại, những lĩnh vực thường xảy ra vi phạm về đất đai của người dân để triển khai TGPL; tạo điều kiện về vật chất, biên chế cho Trung tâm...
Minh Hà
