Loạt bài “Thánh vật ở sông Tô Lịch” khởi đăng trên báo “Bảo vệ pháp luật cuối tuần” tháng tư vừa qua cho dù không muốn đã trở thành một “sự kiện của làng báo” trong 6 tháng đầu năm 2007. Tia-ra một số tờ báo tăng vọt, thậm chí người ta còn phải mua bản photocopy với giá cao.
Khúc sông liên quan đến bài viết trở thành một tụ điểm tập trung những người hiếu kỳ, những tin đồn nhảm nhí xuất hiện nhiều vô số. Sự náo động không cần thiết này của xã hội đã trở thành một bài học cho làng báo. Làm báo phải hấp dẫn, nhưng không có nghĩa là hấp dẫn bằng mọi giá!
“Thánh vật” hay “Chiếc xe mất phanh”?
Nhiều bạn đọc hẳn còn nhớ, vào năm 2001, khi nhiều sự việc bất thường như tìm thấy nhiều cổ vật cùng với xương người, xương súc vật khi nạo vét sông Tô Lịch đoạn đi qua làng An Phú (Nghĩa Đô, Hà Nội) xảy ra, một số báo đã đưa tin kèm với một cuộc hội thảo khoa học nghiêm túc. Bẵng đi mấy năm, sự việc tái xuất nhưng lần này theo một hướng tiếp cận mới, đó là loạt 3 bài viết của ông Nguyễn Hùng Cường- Đội trưởng đội 12, đơn vị trực tiếp thi công tại khúc sông đó trên báo “Bảo vệ pháp luật cuối tuần”.
Khoan hãy nói đến chuyện đúng sai của một toà báo khi quyết định khởi đăng loạt bài này bởi tất cả người đọc đều có thể hiểu người viết đã có dụng ý gì qua việc kể lại câu chuyện đó. Thứ nhất, những bất hạnh xảy ra cho người thân của những công nhân trong đội thi công chỉ mang tính ngẫu nhiên, nhưng qua cách xâu chuỗi mà không đề cập gì đến yếu tố ngày tháng của người viết đã khiến nó trở thành một bất hạnh kiểu... “Thánh vật”. Thứ hai, dụng ý của tác giả bộc lộ khá rõ khi nhắc đi nhắc lại việc người thân của mình “bị vướng vào vòng lao lý và sắp phải ra tòa” cũng là do bị... “Thánh vật”. Thứ ba, chi tiết người viết kể về việc đích thân mình đã kêu cầu “Thánh vật ông A và ông B” để cuối cùng những người này đã gặp phải chuyện không may là một chuyện đáng lên án.
Xét về khía cạnh đạo đức, “nguyện vọng này” dù mới chỉ tồn tại trong ý nghĩ đã là một sự nhẫn tâm, đằng này, nó lại còn được đăng lên mặt báo giữa thanh thiên bạch nhật. Một bài báo mắc vào 3 lỗi như thế chắc chắn sẽ không thể sử dụng, nếu không, thì có thể thấy nó được công bố vì một mục đích khác, và liệu có gì ngoài chuyện bán báo? Từ rất lâu, những chuyện huyền bí liên quan đến thế giới tâm linh vốn là một đề tài “béo bở” của báo chí không chỉ trong nước mà còn cả thế giới. Nhu cầu được thông tin về “những vấn đề nhạy cảm” như thế này của bạn đọc là hoàn toàn chính đáng, và chính bởi thế mà trách nhiệm của những người làm báo càng nặng nề hơn. Có thể nói, cách tiếp cận vấn đề, cách chuyển tải thông tin, cách chú giải với đầy đủ thông tin có nguồn gốc khoa học rõ ràng đi kèm để tránh tạo nên sự hoang mang trong xã hội... là “chiếc phanh” của cỗ xe thông tin dư luận trong những lĩnh vực nhạy cảm. Nếu không quan tâm tác động của thông tin đến đời sống xã hội, công việc của những người làm báo sẽ nguy hiểm như ngồi trên một chiếc xe mất phanh mà điểm dừng không mấy dễ chịu của nó là điều ai cũng có thể nhìn thấy trước.
Có quan điểm cho rằng “làm theo những gì bạn đọc quan tâm” là điều kiện tiên quyết khi lựa chọn thông tin đăng tải trên báo chí. Nhưng sự chiều theo xu hướng ưa thích những chuyện ly kỳ rẻ tiền của một bộ phận người đọc đã khiến một số cơ quan ngôn luận rất dễ đánh mất chức năng định hướng của mình và niềm tin của những độc giả chân chính.
