Nhân đọc bài báo: “Lại chuyện lạm thu, loạn thu đầu năm học” đăng trên Báo Quảng Ninh số ra ngày 8-11-2007, tôi có câu chuyện nhỏ muốn được chia sẻ cùng với các bậc phụ huynh. Nhân đây cũng mong muốn các thầy, cô giáo hiểu cho nỗi lòng của những người làm cha, làm mẹ mỗi khi năm học mới bắt đầu.
Ngày 8-10-2007, tôi có đến dự buổi họp phụ huynh đầu năm học một lớp thuộc Trường THCS Lê Văn Tám (TP Hạ Long). Ngay khi bước chân vào hội trường lớp học, phụ huynh chúng tôi đã được nhìn thấy ngay thông báo các khoản đóng góp đầu năm học trên bảng. Tất cả có 5 khoản (bắt buộc và tự nguyện) phải đóng góp gồm: học phí; xây dựng trường; bảo hiểm; điện, nước, vệ sinh chung; mua giấy kiểm tra bài khảo sát đầu năm, phô tô. Ngoài ra trên bảng còn có 1 dòng chữ khiến nhiều phụ huynh chú ý: “Đối với lớp 6, 7A, 7C, 7E hỗ trợ mua bàn ghế mới trên tinh thần tự nguyện; tiền hội phí cha mẹ học sinh xây dựng”. Sau đó, chúng tôi được giáo viên chủ nhiệm thông báo tóm tắt kết quả giáo dục, tình hình đầu tư xây dựng cơ sở vật chất của trường, của lớp năm học 2006- 2007; kế hoạch giáo dục năm 2007- 2008…
Cuộc họp phụ huynh đến đây vẫn diễn ra khá suôn sẻ. Nhưng khi giáo viên chủ nhiệm đọc thông báo việc nhà trường dự kiến triển khai nâng cấp phòng hội đồng, nhà vệ sinh giáo viên, phòng pha chế hoá chất… đề nghị các bậc phụ huynh hỗ trợ, thì trong cuộc họp bắt đầu có tiếng xì xào. Tiếp đó, phụ huynh trưởng Chi hội Phụ huynh lớp đứng lên đề nghị các bậc phụ huynh bầu lại Ban đại diện Chi hội Phụ huynh lớp. Ngay lập tức, một phụ huynh nam đã đứng lên, gạt phắt đi và đưa ra ý kiến: “Ban đại diện Chi hội Phụ huynh lớp năm học vừa qua đã làm rất tốt, nếu ai vì lý do chửa đẻ thì đồng ý cho nghỉ, sẽ bầu bổ sung”, và cử 2 phụ huynh nữ thay thế cho 2 thành viên cũ… Các phụ huynh khác chưa có thời gian bàn bạc, giáo viên chủ nhiệm lớp đã hỏi ngay: “Các phụ huynh có nhất trí không?”. Với suy nghĩ ai làm cũng được, lại chưa kịp hiểu về nhau, nên nhiều phụ huynh giơ tay lấy lệ. Số ít khác, sau hồi ngập ngừng cũng giơ tay theo. Vậy là chỉ chưa đầy 3 phút, cuộc bầu Ban đại diện Chi hội Phụ huynh lớp hoàn tất.
Cuộc họp phụ huynh tiếp tục triển khai nội dung thứ 3. Trưởng Ban đại diện Chi hội Phụ huynh lớp đứng lên đọc thông báo của Hội Phụ huynh Trường (họp hồi 16giờ ngày 5-10-2007) về các khoản thu, chi của năm học 2006-2007 và thống nhất các khoản thu năm học 2007-2008. Với lý do, số học sinh năm nay của nhà trường giảm, Hội Phụ huynh Trường đã đưa ra mức đóng góp Quỹ Hội Phụ huynh trường là 120.000 đồng/học sinh (tăng 20.000 đồng so với năm học trước). Ngoài ra còn một số khoản khác như: May đồng phục, làm khung 5 điều Bác Hồ dạy cho các lớp học, hỗ trợ nhà trường nâng cấp phòng hội đồng… Sau khi Trưởng Ban đại diện Chi hội Phụ huynh lớp thông báo, giáo viên chủ nhiệm đứng lên yêu cầu các phụ huynh cho ý kiến từng khoản đóng góp. Lần lượt từ việc mua đồng phục, đóng Quỹ Hội, hỗ trợ nhà trường nâng cấp phòng hội đồng, hỗ trợ mua bàn ghế mới… Sau mỗi đợt lấy ý kiến, giáo viên chủ nhiệm luôn nhắc: “Phụ huynh nào nhất trí thì giơ tay, ai không nhất trí thì nói lý do và cho biết rõ là phụ huynh của em nào!” Nghe thấy giáo viên chủ nhiệm nói vậy, không ít phụ huynh vội vã giơ tay một cách miễn cưỡng (chỉ có duy nhất một phụ huynh đứng lên phản đối). Giải thích về các khoản thu ngoài quy định, giáo viên nào cũng nói, đó là các khoản thu đã được phụ huynh nhất trí, tự nguyện đóng góp. Tôi nghĩ: Đã là những khoản do Chi hội Phụ huynh đứng ra vận động đóng góp tự nguyện, sao không phải là phụ huynh trưởng mà lại là giáo viên chủ nhiệm chủ trì và lấy ý kiến?. Như vậy có phải giáo viên chủ nhiệm lớp đã làm khó cho phụ huynh. Ngay sau khi cuộc họp kết thúc, rất nhiều phụ huynh đã xì xào, bàn tán, họ đều bảo: Không dám đứng lên từ chối vì ngại… cô giáo chủ nhiệm. Rất nhiều phụ huynh phàn nàn, hàng năm phải đóng tiền xây dựng trường. Theo quy định của tỉnh, số tiền này nhà trường được giữ lại 100%, nhưng mỗi khi nhà trường xây dựng hay sửa chữa gì đó Hội phụ huynh vẫn phải đứng ra chi 100% từ A- Z. Từ đó, Hội phụ huynh lại bổ đầu các phụ huynh khác. Nhiều trường đã được cấp bằng công nhận trường chuẩn hẳn hoi vậy mà phụ huynh vẫn phải đóng tiền để thuê phòng học… Vậy tiền xây dựng trường hàng năm các trường chi vào việc gì?
Theo tôi hiểu, xã hội hoá có nghĩa là tự nguyện. Khi nhà trường có chủ trương xây dựng công trình gì, nếu vận động phụ huynh đóng góp thì nên có dự toán kinh phí, xin ý kiến phụ huynh một cách cụ thể. Ai có nhiều đóng góp nhiều, ai có ít đóng góp ít, thiếu xin Nhà nước hỗ trợ thêm. Thế mới đảm bảo đúng tinh thần xã hội hoá. Không ít nhà trường, giáo viên, phụ huynh hiện nay chỉ hiểu làm xã hội hoá tốt, tức là thu được nhiều tiền, vận động được phụ huynh tham gia đóng góp, giúp nhà trường xây dựng được nhiều công trình. Như thế là chưa đúng, chưa đủ. Vì xã hội hoá giáo dục là vận động phụ huynh tham gia vào công tác giáo dục trong nhà trường. Trong các bản báo cáo của các trường, các cơ sở giáo dục về công tác xã hội hoá mới chỉ liệt kê hàng năm vận động phụ huynh đóng góp được bao nhiều tiền, chưa thấy đề cập đến việc phối hợp với phụ huynh giáo dục bao nhiêu học sinh cá biệt, yếu kém… Vậy đó có phải là xã hội hoá đã bị hiểu sai và bị lạm dụng hay không?
