Ma túy đang thay đổi cách tiếp cận, len lỏi vào đời sống bằng những hình thức ngày càng tinh vi, khó nhận biết, trong đó học sinh trở thành nhóm dễ bị tác động nếu thiếu kỹ năng và sự định hướng kịp thời. Từ thực tế đó, việc xây dựng “lá chắn” phòng ngừa ngay trong nhà trường, bắt đầu từ nâng cao nhận thức, kỹ năng nhận diện cho học sinh và sự phối hợp của các lực lượng, đang được triển khai ngày càng chủ động hơn.
Nhận diện nguy cơ hiện hữu
Sáng ngày 25/3, sân trường THCS và THPT Quảng La rộn ràng hơn thường lệ; ngay sau hồi trống trường, các em học sinh nhanh chóng xếp hàng ngay ngắn theo từng lớp, cùng chăm chú lắng nghe buổi tuyên truyền về phòng chống ma túy với sự phối hợp của lực lượng công an xã. Nội dung buổi tuyên truyền được mở đầu bằng những câu hỏi gần gũi, gắn với thực tế: Ma túy hiện nay xuất hiện dưới những dạng nào, vì sao dễ bị nhầm lẫn và có thể gặp trong những hoàn cảnh nào? Từ cách dẫn dắt ấy, vấn đề không còn khô khan mà trở nên gần gũi, giúp học sinh từng bước tiếp cận một cách tự nhiên, bắt đầu từ chính những tình huống quen thuộc trong đời sống.
Theo Đại úy Nguyễn Văn Kiên, Công an xã Quảng La, nhiều loại ma túy hiện nay được ngụy trang dưới dạng kẹo, tem giấy, thuốc lá điện tử…, rất khó nhận biết. Vì vậy, nội dung tuyên truyền được chú trọng vào việc giúp học sinh nhận diện để chủ động phòng tránh.
Những ví dụ được đưa ra cũng rất đỗi đời thường: Một lời rủ rê tưởng chừng vô hại, một món đồ lạ, hay một sản phẩm được giới thiệu là vô hại. Khi đặt vào từng hoàn cảnh cụ thể, các tình huống dần hiện rõ, khiến các em không khỏi suy nghĩ, cân nhắc về cách ứng xử của mình nếu gặp phải.
Dưới sân trường, thỉnh thoảng vang lên những tiếng trao đổi nhỏ giữa các nhóm. Có em lặng lẽ ghi chép lại những nội dung quan trọng, có em chăm chú dõi theo từng lời chia sẻ. Tất cả đều hòa chung trong không khí tập trung, nghiêm túc, lắng nghe và tiếp thu những kiến thức cần thiết để tự bảo vệ mình trước hiểm họa ma túy.
“Trước đây em nghĩ ma túy là những thứ rất dễ nhận ra. Nhưng sau buổi này, em thấy nhiều thứ tưởng bình thường lại có thể nguy hiểm. Em sẽ chú ý hơn khi tiếp xúc với những thứ lạ”, em Hoàng Trung Kiên, lớp 12A1, Trường THCS và THPT Quảng La, chia sẻ.
Sự thay đổi trong nhận thức không thể thấy ngay trong một buổi học, nhưng có thể nhận ra qua cách học sinh bắt đầu chú ý hơn đến những gì diễn ra xung quanh mình. “Sau khi được học và nghe tuyên truyền, em thấy mình phải tự ý thức hơn, không tò mò với những thứ lạ và cũng cẩn trọng hơn trong các mối quan hệ”, em Hoàng Hải Xuân, lớp 10A2, Trường THCS và THPT Quảng La, bộc bạch.
Trong thời gian qua, công tác phòng chống ma túy tại Trường THCS và THPT Quảng La luôn được duy trì thường xuyên, liên tục thông qua nhiều hình thức như giờ chào cờ, sinh hoạt lớp hay các hoạt động đoàn - đội. Cách làm này góp phần hình thành sự nhắc nhở bền bỉ, giúp học sinh nâng cao ý thức tự bảo vệ bản thân. Bên cạnh đó, việc ký cam kết được triển khai tới toàn bộ học sinh, góp phần siết chặt trách nhiệm từ nhà trường đến gia đình. Nhờ sự phối hợp đồng bộ, nhiều năm liền nhà trường không ghi nhận trường hợp vi phạm liên quan đến ma túy. Chia sẻ về công tác này, thầy Nguyễn Hải Long, Phó Hiệu trưởng Trường THCS và THPT Quảng La, cho biết: "Nhà trường luôn yêu cầu giáo viên chủ nhiệm và giáo viên bộ môn sát sao nắm bắt tình hình của từng lớp, từng học sinh. Khi phát hiện những biểu hiện bất thường, chúng tôi kịp thời trao đổi với gia đình, đồng thời phối hợp với công an xã để nhắc nhở, hỗ trợ xử lý”.
Cùng với đẩy mạnh tuyên truyền, xung quanh khu vực trường học, lực lượng công an xã duy trì việc nắm tình hình địa bàn, kiểm tra các hàng quán, điểm tụ tập và những yếu tố có thể tác động đến học sinh. Những thay đổi nhỏ ở địa bàn, những biểu hiện bất thường quanh khu vực trường học đều được lưu ý, theo dõi. Thiếu tá Nguyễn Trung Hiếu, Trưởng Công an xã Quảng La, chia sẻ: “Chúng tôi xác định khu vực trường học là nơi cần được bảo vệ từ sớm. Lực lượng công an xã thường xuyên nắm tình hình địa bàn, nhất là khu vực xung quanh trường, kịp thời phát hiện những yếu tố có thể ảnh hưởng đến học sinh. Đồng thời, phối hợp với nhà trường và gia đình trong quản lý, giáo dục, không để ma túy có cơ hội xâm nhập”.
Ở Trường PTDT nội trú THCS-THPT tỉnh, câu chuyện lại diễn ra trong một không gian khác - nơi học sinh không chỉ học tập mà còn cùng ăn, ở, sinh hoạt và gắn bó với nhau suốt cả ngày. Chính đặc thù này tạo nên một nhịp sống riêng, nơi mọi hoạt động học tập và sinh hoạt đan xen, nối tiếp nhau.
Buổi chiều, khu ký túc xá dần trở nên rộn ràng khi học sinh trở về sau giờ học. Những sinh hoạt quen thuộc như giặt giũ, dọn dẹp, học bài… diễn ra trong cùng một không gian, tạo thành một nhịp sống đã thành nền nếp. Trong môi trường ấy, việc quản lý học sinh không chỉ dừng lại ở giờ giấc hay nội quy, mà được thực hiện một cách tự nhiên qua từng hoạt động thường ngày, từ cách các em học tập, giao tiếp đến ứng xử với nhau.
Chia sẻ về điều này, cô Vũ Thị Hương Giang, giáo viên nhà trường, cho biết: “Khi các em ở nội trú, việc quản lý không chỉ là giờ giấc hay nội quy, mà là sự thấu hiểu từng em. Chúng tôi luôn cố gắng nắm bắt hoàn cảnh, tâm lý để kịp thời nhắc nhở, định hướng”.
Cùng với đó, chính học sinh cũng trở thành một phần trong việc giữ gìn nền nếp chung. Việc cùng sống và sinh hoạt giúp các em dễ dàng nhận ra những thay đổi, dù rất nhỏ, trong thói quen của bạn bè. Em Hoàng Anh Thư, lớp 12A1, Trường PTDT nội trú THCS-THPT tỉnh, chia sẻ: “Chúng em sống cùng nhau nên nếu thấy bạn có biểu hiện bất thường, sẽ báo với thầy cô hoặc nhắc nhở bạn. Ở đây, mọi người đều quan tâm đến nhau”.
Những mối liên kết được hình thành từ đời sống chung có thể không dễ nhận thấy trong từng khoảnh khắc, nhưng lại âm thầm tạo nên sự gắn bó bền chặt trong môi trường nội trú. Từ đó, việc quản lý học sinh không chỉ dựa vào quy định hay giám sát, mà còn được củng cố bằng sự quan tâm, chia sẻ và ý thức trách nhiệm của mỗi cá nhân trong tập thể. Đây cũng chính là nền tảng quan trọng để xây dựng môi trường học đường an toàn, lành mạnh và chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa.
Đồng bộ các giải pháp
Có thể thấy, công tác phòng chống ma túy trong học đường chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được duy trì thường xuyên, với sự gắn kết chặt chẽ giữa nâng cao nhận thức, tăng cường quản lý và xây dựng môi trường giáo dục an toàn.
Trên địa bàn tỉnh, những năm gần đây, ngành Giáo dục đã chủ động, tích cực vào cuộc, triển khai công tác này theo hướng ngày càng đồng bộ. Công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức về phòng chống ma túy được tổ chức tại 100% cơ sở giáo dục; đội ngũ cán bộ, giáo viên và học sinh từng bước được trang bị kỹ năng nhận diện và phòng tránh. Nội dung này được lồng ghép trong hoạt động dạy học, sinh hoạt tập thể và ngoại khóa, đồng thời được truyền tải qua nhiều kênh phù hợp với lứa tuổi học sinh.
Tuy nhiên, thực tiễn vẫn đặt ra không ít khó khăn. Ở một số nơi, sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội chưa thật sự chặt chẽ; việc quản lý học sinh ngoài giờ học, đặc biệt trên không gian mạng còn hạn chế. Những khoảng trống này đòi hỏi các giải pháp phòng ngừa cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng đồng bộ, gắn kết và sát thực tế hơn.
Theo bà Châu Hoài Thu, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo, thời gian tới, ngành Giáo dục sẽ tiếp tục tăng cường chỉ đạo các cơ sở giáo dục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, trang bị kiến thức và kỹ năng cho học sinh; đồng thời chú trọng bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên.
“Chúng tôi xác định phải tăng cường phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội, đặc biệt là với lực lượng công an, nhằm kịp thời phát hiện, theo dõi và hỗ trợ học sinh có nguy cơ. Cùng với đó, sẽ đẩy mạnh công tác kiểm tra, giám sát, đề cao trách nhiệm của người đứng đầu các cơ sở giáo dục trong việc xây dựng môi trường học đường an toàn, lành mạnh, không ma túy” - bà Châu Hoài Thu nhấn mạnh.
Bên cạnh vai trò của ngành Giáo dục, công tác phòng chống ma túy học đường còn được triển khai với sự tham gia phối hợp của nhiều lực lượng. Trong đó, công an giữ vai trò nòng cốt trong nắm tình hình địa bàn, rà soát các khu vực xung quanh trường học, kịp thời phát hiện, xử lý các yếu tố nguy cơ. Các chuyên đề tuyên truyền cũng được cập nhật theo những phương thức, thủ đoạn mới, giúp học sinh nhận diện sớm.
Đoàn thanh niên các cấp tham gia xây dựng môi trường sinh hoạt lành mạnh cho thanh, thiếu niên thông qua các diễn đàn, tọa đàm, câu lạc bộ kỹ năng…, tạo không gian để học sinh tham gia, hình thành lối sống tích cực. Công tác truyền thông cộng đồng được duy trì, góp phần nâng cao nhận thức, tạo sự đồng thuận trong phòng ngừa.
Ma túy có thể thay hình đổi dạng, còn nguy cơ thì ngày càng tinh vi, khó nhận diện. Bởi vậy, học đường chỉ thực sự an toàn khi công tác phòng ngừa được khởi động từ sớm, kiên trì và không có khoảng trống. “Lá chắn” phòng chống ma túy học đường sẽ không tạo nên từ một giải pháp đơn lẻ, mà được bồi đắp mỗi ngày bằng trách nhiệm, sự gắn kết và bằng hành động của cả cộng đồng, để mỗi ngôi trường thực sự là một không gian an toàn, nơi các em học sinh được học tập, rèn luyện và trưởng thành trong sự bảo vệ vững chắc.
