Hai mươi sáu tập phim “Luật đời” chiếu trên VTV1 Đài Truyền hình Việt Nam dịp tháng trước đã để lại trong người xem nhiều suy tư về vai trò, vị trí, nếp sống gia đình.
Chúng ta đều biết gia đình là tế bào của xã hội. Mỗi chúng ta đều thoát thai từ “cái nôi” gia đình - chỗ dựa cho ta vào đời. Trong gia đình truyền thống quyền uy của người cha đảm bảo việc thực hiện nghiêm túc mọi bổn phận và nghĩa vụ của các thành viên. Tính hiền từ của người mẹ bồi đắp lòng nhân hậu cho mọi người. Gia đình truyền thống Việt Nam được duy trì bằng sự hài hoà giữa tình và nghĩa. Nghĩa là cái cốt lâu bền, tình có thể hết nhưng nghĩa vẫn còn (vai trò chị dâu cả trong chuyện và phim “Mùa lá rụng trong vườn” là một điển hình khá rõ). Ông cha ta thường dạy: “đời cha ăn mặn, đời con khát nước”, “cha mẹ hiền hành để đức cho con”, “nhân nào quả ấy” v.v... Những cái đó thể hiện triết lý nhân sinh của người Việt Nam mình. Gia đình có bền vững, xã hội mới tiến bộ. Những bất ổn trong gia đình để lại hậu quả không mấy tốt đẹp...
Trong cuộc sống hiện đại, quan hệ luyến ái càng tự do, nếp sống gia đình, gia phong càng cần được coi trọng. Tình yêu tốt đẹp, đúng đắn, nếp sống gia đình được củng cố thì hạnh phúc bền vững, trái lại thì bi kịch, đau khổ...
Cuộc sống trong phim “Luật đời” thể hiện khá rõ những khía cạnh trên. Ông Hoè lúc còn trẻ cũng mắc sai lầm đối với người vợ, người con trai ở quê nên nhiều lúc ông rất đau khổ, ân hận và liên tưởng đến sự quả báo. Tuy ông đã quyết tâm tu dưỡng, sống mẫu mực nhưng quyền uy trong gia đình cũng bị giảm, vì bà vợ ông, một người đàn bà tham lam, cơ hội, luôn chống lại lối sống mực thước của ông. Có lúc bà nêu ra những chuyện cũ của ông để hạ thấp vai trò của ông trong gia đình. Bà chính là một tác nhân gây ra nhiều suy đốn cho gia đình, đến tập cuối của phim bà đã phải tự thú nhận. Còn Đại, con trai cả trong gia đình vì quá thiên về làm ăn kinh tế, cộng với tính hiếu thắng, chủ quan tự mãn đã bỏ qua nhiều lời khuyên răn của bố, bỏ qua nhiều điều bố đã đúc kết cả cuộc đời muốn truyền lại. Đại buông lơi trách nhiệm xây dựng gia đình, dần nhiễm thói hư tật xấu, lối sống xô bồ, dẫn đến vợ lỗi đạo với chồng, con bất kính với cha, hạnh phúc gia đình tan vỡ. Cường, đứa con trai, cháu trai duy nhất của gia đình vì tự do quá trớn trong tình yêu, cuộc sống, lại không được bố quan tâm nên đã sớm có những hành động làm băng hoại đạo đức, ăn chơi trác táng v.v...
Còn Đại, bố Cường thì sa vào cái sắc, cái bả của Kiều Linh, người tình cũ của Cường. Đến khi Kiều Linh có thai, sự việc vỡ lở. Bẽ bàng và nhục nhã, lúc này Đại mới nghe bố thì việc đã quá muộn.
Kết thúc bộ phim, Cường, Linh mỗi người đi một ngả để làm lại cuộc đời. Vợ chồng ông Hoè và Đại với nhiều đau khổ và dằn vặt, suy nghĩ tìm cách củng cố cái gia đình đã có quá nhiều mất mát.
Thật là nhân nào quả ấy, vơi đầy trách ai? Trong mối quan hệ nhiều chiều của đời sống xã hội, trong thế đan cài giữa cái tốt cái xấu hôm nay, có lẽ cái đáng bàn là tinh thần trách nhiệm xã hội, trách nhiệm công dân của mỗi chúng ta với ngay “cái nôi”, cái tổ ấm của mình.
