Bài 2: Giá phân bón tăng sau rét hại, sản xuất nông nghiệp lao đao

Đợt tăng giá phân bón vừa qua được đánh giá là đợt tăng giá cao nhất trong vòng 35 năm trở lại đây. Chưa hết những nỗi lo sau đợt rét đậm, rét hại, người nông dân lại như “ngồi trên đống lửa” khi mà giá phân bón - một vật tư quan trọng trong sản xuất nông nghiệp cứ vùn vụt leo thang. Câu chuyện “được mùa mà vẫn thua lỗ” sẽ là hiện thực gần nếu các ngành, các cấp không kịp thời chung tay có những giải pháp hỗ trợ cho nông dân trong sản xuất lúa vụ đông xuân này.

>>Bài 1: Xây dựng công trình - nhà thầu khắc khoải chờ cơ chế

Gần nửa tháng sau khi hoàn thành xong việc gieo cấy bù những diện tích lúa đã bị chết, gia đình bác Nguyễn Văn Nhị, xã Sông Khoai (Yên Hưng) đang chuẩn bị tiền để mua phân bón thúc cho lúa, giá phân tăng cao hàng ngày khiến bác vô cùng lo lắng. Bác Nhị cho biết: Vụ xuân này nhà tôi cấy 5 sào lúa tính ra phải bón mất khoảng 1 tạ phân đạm, lân thúc cho lúa sớm ra lá, đẻ nhánh và sau đó phải bón khoảng 50 kg đạm, lân nữa để đón đòng. Theo giá phân bón hiện nay thì phải tốn mất 1 triệu đồng, đó là chưa kể tiền mua thuốc trừ cỏ, thuốc sâu. Ngoài chi tiêu trong dịp Tết gia đình tôi có để dành một khoản tiền dự trù để sau Tết mua phân bón cho lúa nhưng không ngờ giá tăng cao quá. Do vậy khoản để dành mua phân bón không đủ phải tiêu lẹm sang các khoản khác. Ra giêng ngày “3 tháng 8” có làm gì ra tiền đâu, cây cối hoa màu cũng chưa có sản phẩm thu hoạch để bán.

Chiều hôm qua tôi đã phải vét đến đồng tiền cuối cùng trong nhà đem đi mua phân bón cho lúa để kịp thời vụ. Trong xã còn nhiều nhà không có đủ tiền mua phân nên bón lai rai, bòn mót được đồng nào mua đồng ấy. Nếu như vụ đông xuân năm trước, một sào lúa chúng tôi chỉ phải đầu tư khoảng 400.000 đồng thì năm nay mỗi sào phải đầu tư gấp đôi từ 700.000-800.000 đồng. Đây là một số tiền không nhỏ đối với người nông dân, nhất là trong thời điểm vật giá leo thang như hiện nay.

Dạo qua các đại lý phân bón ở các huyện Đông Triều, Yên Hưng chúng tôi được biết tính từ đầu tháng 1 đến hết ngày 30-3, các đại lý đều đã điều chỉnh giá bán đến lần thứ 5, những lần điều chỉnh sau đều cao hơn lần điều chỉnh trước. Một số loại phân bón như: Kali, đạm urê, NPK đã tăng gấp 2-3 lần so với cùng kỳ năm 2007. Cụ thể: Đạm từ 4.000 đồng/kg đã tăng lên 8.000-8.500 đồng/kg; phân NPK từ 1.000 đồng/kg lên 3.000 đồng/kg; phân tổng hợp từ 1.500 đồng/kg lên 3.500 đồng/kg... Giá phân bón tăng khiến bà con nông dân đau đầu với bài toán “cân bằng thu - chi trong sản xuất”. Bởi nếu giảm bón phân thì năng suất sẽ giảm, còn nếu tiếp tục bón phân thì lại không có đủ tiền, liệu kết quả thu hoạch trong vụ xuân này có đủ bù đắp chi phí không? Anh Trương Văn Xình, chủ đại lý phân bón ở thôn Yên Trung (xã Yên Thọ, huyện Đông Triều) cho biết: “Mặc dù giá các loại phân bón đều tăng mạnh nhưng nhu cầu của người nông dân vẫn rất lớn, đã có lúc cửa hàng chúng tôi không còn đủ lượng hàng để cung cấp cho bà con nông dân. Việc giảm lượng phân bón để tiết kiệm chi phí xem ra không hiệu quả vì với tình hình thời tiết và sâu bệnh như năm nay nếu cắt giảm chi phí từ việc mua phân bón thì bà con nông dân sẽ còn khốn đốn hơn. Nhất là với vụ xuân này do gieo cấy muộn để rút ngắn quá trình sinh trưởng của cây lúa bà con buộc phải tăng cường bón phân nếu không năng suất sẽ bị giảm. Chúng tôi đã phải bán chịu và cho nợ đến kỳ thu hoạch cho nhiều hộ vì không có đủ tiền trả nhưng có lẽ cũng chẳng thể cho nợ được nhiều vì vốn kinh doanh của gia đình ít trong khi giá cả cứ tăng vùn vụt thế này. Tôi không biết ở nơi khác thế nào chứ ở xã Yên Thọ chẳng có đại lý nào đầu cơ tích trữ hàng để ép giá bà con, vì toàn người làng người xã với nhau cả, buôn bán làm ăn lúc thế này lúc thế kia cùng nhau chia sẻ những lúc khó khăn mới là tình làng nghĩa xóm.

Theo báo cáo của Hiệp hội phân bón Việt Nam thì các nhà máy sản xuất trong nước hiện mới chỉ đáp ứng được 30% nhu cầu phân bón trong nước còn lại phải nhập từ nước ngoài, chủ yếu từ Trung Quốc. Thời gian qua do việc nhập khẩu phân bón từ Trung Quốc gặp khó khăn lại đúng vào thời điểm bà con nông dân các tỉnh phía Bắc bước vào thời kỳ chăm bón lúa xuân, cung không đáp ứng đủ cầu nên dẫn đến tình trạng giá phân bón trên thị trường tăng cao. Cùng với đó là do việc điều chỉnh giá một số loại nhiên liệu đầu vào như giá than, cộng với sự đầu cơ trong hệ thống phân phối và cách mua bán lòng vòng giữa các đại lý đã đẩy giá phân bón trên thị trường tăng cao, nhất là phân u rê.

Giá phân bón tăng cao, nhu cầu sử dụng phân của bà con nông dân trong sản xuất vụ xuân này rất lớn đã được các cơ quan chuyên môn tính toán dự báo trước. Nhưng việc đưa ra cơ chế hỗ trợ cho nông dân của các cơ quan chức năng để đảm bảo sản xuất xem ra lại quá chậm. Đầu tháng 3-2008, Sở NN&PTNT đã tổ chức cuộc họp bàn với các địa phương cùng bàn biện pháp tháo gỡ khó khăn thúc đẩy sản xuất vụ xuân. Theo đề nghị của các địa phương tại cuộc họp này thì tỉnh cần có cơ chế hỗ trợ nông dân về giá phân bón để giảm bớt khó khăn cho nông dân. Đã gần 1 tháng trôi qua nông dân mong mỏi, chờ đợi tín hiệu mừng từ phía các cơ quan quản lý Nhà nước thế nhưng càng chờ càng chẳng thấy đâu. Tìm hiểu nguyên nhân chúng tôi được biết mọi sự đều do cơ chế “liên ngành” mà ra, Sở NN&PTNT đã có báo cáo UBND tỉnh đề xuất hỗ trợ phân bón cho nông dân, nhưng việc tính toán cơ chế hỗ trợ cụ thể lại do một cơ quan khác đảm nhiệm. Hành chính - lòng vòng và thế là nông dân cứ dài cổ chờ đợi đến lúc có thông báo cơ chế hỗ trợ thì thời vụ đã qua từ lâu. Hẳn nhiều người chưa quên việc hỗ trợ giá lúa giống cho nông dân sau đợt rét đậm, rét hại vừa qua. Vì cơ chế ra muộn trong khi tính thời vụ cấp bách, nhiều hộ vì không có đủ tiền mua giống lúa lai đã phải đổ thóc thịt trong nhà ra gieo cấy bù những diện tích bị chết. Một cán bộ công tác lâu năm trong ngành nông nghiệp than “giá như cơ chế hỗ trợ ra kịp thời thì chắc nhiều vùng nông dân không phải đổ thóc thịt trong nhà ra để gieo cấy bù những diện tích đã bị chết dẫn đến tình trạng có thể lúa sẽ không trỗ bông đều vì độ lẫn tạp nhiều. Vì vậy vào thời điểm này tỉnh cần sớm có thông báo cơ chế hỗ trợ cho nông dân để họ yên tâm đầu tư cho sản xuất.” Ai cũng biết sản xuất nông nghiệp mang tính thời vụ, gieo cấy, bón phân có thời điểm của nó, trong những ngày này khi mà nông dân đang bước vào thời kỳ chính vụ bón phân cho lúa xuân nếu có được sự thông báo hỗ trợ kịp thời của Nhà nước chắc chắn họ sẽ mạnh dạn hơn trong việc mua phân bón chăm sóc theo đúng quy trình kỹ thuật để đạt năng suất sản lượng cao. Qua đợt giá phân bón tăng cao thời gian qua, nông dân liêu xiêu vì phụ thuộc quá nhiều vào phân bón hoá học cho thấy kinh nghiệm sử dụng phân chuồng, lá mục và các phụ phẩm trong sản xuất nông nghiệp đem bón lót cho đồng ruộng của ông cha xưa vẫn rất cần thiết. Nó không chỉ giúp bà con giảm được chi phí trong sản xuất, tận dụng các phụ phẩm thừa trong nông nghiệp mà còn tạo cho sản xuất nông nghiệp thế chủ động trong thời buổi giá cả thị trường luôn luôn biến động như hiện nay. Đây cũng là vấn đề đặt ra cho các cơ quan chuyên môn trong việc hướng dẫn bà con nông dân trong ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào việc tự sản xuất phân bón vi sinh trong sản xuất nông nghiệp.