Bài 2: Nhìn lại để dọn mình

Thứ hạng về năng lực cạnh tranh trong năm 2006 là một câu chuyện buồn của Quảng Ninh. Tại sao tỉnh là một trong những địa phương chủ động đi đầu của cả nước về thực hiện cơ chế, chính sách khuyến khích đầu tư trên địa bàn, cộng với vị trí địa lý nhiều tiềm năng thuận lợi, một Trung tâm kinh tế lớn lại bị “đội sổ” về môi trường đầu tư?

>>>> Bài 1: Thực trạng: Buồn nhưng không bi quan

Nhìn lại 10 chỉ số thành phần để chấm điểm năng lực cạnh tranh cấp tỉnh do Phòng Thương mại Công nghiệp Việt Nam công bố Quảng Ninh chỉ có 4 chỉ số tăng điểm, 4 chỉ số giảm điểm, 2 chỉ số mới (đào tạo lao động, thiết chế pháp lý) đạt điểm thấp thấy rằng nhận định của các chuyên gia về môi trường đầu tư của tỉnh có vấn đề, nguy cơ tụt hậu so với các tỉnh khá lớn là rất đúng.

Năm 2006 chỉ số về tính minh bạch, tiếp cận thông tin của tỉnh bị tụt giảm từ 7,12 điểm xuống 4,77 điểm. Đây là chỉ số mà doanh nghiệp, nhà đầu tư đánh giá về tính minh bạch của các quyết định, tính công bằng và sự ổn định trong việc áp dụng các quy định, khả năng có thể dự đoán và tính ổn định của các quy hoạch chính sách, chất lượng dịch vụ tư vấn do các cơ quan của tỉnh cung cấp về thông tin pháp luật. Ngoài nguyên nhân do tỉnh chưa có Website để cung cấp đầy đủ, thường xuyên tình hình phát triển kinh tế- xã hội, giới thiệu về vị trí, điều kiện, tiềm năng, lợi thế, các định hướng, cơ chế, chính sách và môi trường đầu tư của tỉnh qua đó tuyên truyền quảng bá thu hút đầu tư.  Thì theo phản ánh của các doanh nghiệp mặc dù tỉnh đã tích cực cải thiện môi trường đầu tư nhưng phần lớn các kế hoạch phát triển kinh tế- xã hội, cơ chế chính sách, các quyết định có liên quan đến doanh nghiệp, đến nhà đầu tư vẫn còn nằm ở các cơ quan quản lý Nhà nước, doanh nghiệp, nhà đầu tư chưa được tiếp cận đầy đủ các thông tin này. Vì chưa công khai minh bạch nên nhà đầu tư phải chi phí rất nhiều thời gian và các chi phí không chính thức khác để làm việc với chính quyền địa phương, các cơ quan quản lý Nhà nước. Nhiều nhà đầu tư đã phải “ngán ngẩm” vì sự trì trệ, thiếu trách nhiệm của một bộ phận những người được giao trọng trách “giúp đỡ” các nhà đầu tư.

Bước vào hội nhập kinh tế quốc tế khối doanh nghiệp ngoài quốc doanh sẽ là lực lượng nòng cốt đương đầu đứng mũi chịu sào đưa nền kinh tế chung của tỉnh hoà nhập với dòng chảy kinh tế thế giới. Nhận thức được tầm quan trọng của lực lượng này tỉnh đã có nhiều cơ chế chính sách rất ưu ái dành cho phát triển khu vực kinh tế tư nhân. Tuy nhiên, một số nơi lãnh đạo chính quyền địa phương, sở ngành vẫn còn xem nhẹ vai trò của lực lượng này, chưa dành sự quan tâm đúng mức. Các hoạt động như xúc tiến thương mại, cung cấp thông tin pháp luật cho doanh nghiệp ngoài quốc doanh, hỗ trợ tìm kiếm đối tác kinh doanh, cung cấp dịch vụ công nghệ chưa được thực hiện tốt. Chính vì vậy mà lòng tin của doanh nghiệp tư nhân đối với các thiết chế của địa phương liên quan đến môi trường đầu tư không cao. Theo phản ánh của các doanh nghiệp trong thủ tục cấp phép đầu tư mặc dù đã được cơ quan cấp tỉnh đồng ý nhưng khi triển khai đến địa bàn nơi doanh nghiệp đầu tư thì chính quyền địa phương nơi đó lại gây khó dễ bằng các thủ tục hành chính rườm rà, hoặc cố tình “lờ” đi các quy định của cấp trên. Thực hiện cơ chế một cửa song do những quy định của các luật, các nghị định còn nhiều khâu, trong quá trình thực hiện các cấp, các ngành chưa có sự phối kết hợp để giải quyết công việc của tổ chức và công dân một cách nhanh chóng và thuận lợi nên tình trạng “một cửa nhiều khoá” vẫn còn tồn tại khá phổ biến ở tất cả các đơn vị. Băn khoăn nhất của nhà đầu tư hiện nay đó là tỉnh chưa chuẩn bị được quỹ đất sạch, nhà đầu tư đến nhưng không có địa điểm triển khai dự án. Không tạo được quỹ “đất sạch” sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư tụt giảm, không chỉ đối với các doanh nghiệp đã đầu tư bị rơi vào thế “tiến thoái lưỡng nan” mà còn tạo tâm lý nản lòng đối với các nhà đầu tư có ý định vào đầu tư trên địa bàn.

Khách quan

Môi trường đầu tư của Quảng Ninh thời gian qua bị tụt hạng ngoài những nguyên nhân về mặt chủ quan do sự điều hành, quản lý chưa tốt của các cơ quan công quyền cũng phải thấy rằng do điều kiện cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ đã trở thành lực cản thu hút đầu tư, đặc biệt là các dự án đầu tư chất lượng cao vào địa bàn.

Không chỉ có hạ tầng giao thông còn nhiều bất cập mà hệ thống cấp điện, nước chưa đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư. Hiện tại đường điện cung cấp cho các khu công nghiệp còn thiếu, các trạm biến áp có công suất lớn còn ít do đó thời gian mất điện lớn, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Tổng công suất cấp nước của các nhà máy nước trên địa bàn đạt khoảng 120.000 m3/ngày đêm, mới đáp ứng nhu cầu cấp nước cho một số địa bàn trung tâm như TP Hạ Long, thị xã Cẩm Phả, Uông Bí, huyện Hoành Bồ, các địa phương khu vực miền Đông việc cấp nước rất khó khăn. Trên các tuyến đảo có tiềm năng về phát triển du lịch, nhiều nhà đầu tư cũng đã tìm hiểu nhưng vì cơ sở hạ tầng điện, nước, bưu chính viễn thông chưa đồng bộ nên chưa có “lực hút” nhà đầu tư.  Mặc dù tỉnh đã tiến hành quy hoạch được 9 khu công nghiệp nhưng do tốc độ phát triển chậm, hạ tầng các khu công nghiệp chưa được hoàn thiện, chưa tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp vào đầu tư yên tâm sản xuất kinh doanh. Hiện tại ngoài khu công nghiệp Cái Lân đã hoàn thiện hệ thống hạ tầng kỹ thuật và lấp đầy khoảng 70% diện tích thì các khu công nghiệp còn lại như Việt Hưng (TP Hạ Long), Hải Yên (Móng Cái) vẫn đang trong giai đoạn thi công, các khu công nghiệp khác mới xác định được chủ đầu tư, kiểm đếm, đền bù giải phóng mặt bằng và bắt đầu đi vào xây dựng, triển khai từng hạng mục. Cùng chung yếu tố bất lợi như các địa phương khác do thị trường bất động sản hiện vẫn “đóng băng” nên các dự án đầu tư kinh doanh hạ tầng đô thị cũng bị chững lại, những dự án đang đầu tư thì triển khai chậm và không có dự án mới. Những dự án xin được đầu tư kinh doanh siêu thị, trung tâm thương mại, salon ô tô không có quỹ đất để đầu tư vì yêu cầu của các dự án này là phải ở đô thị nhưng do đặc điểm tỉnh nằm trải dài ven biển quỹ đất ở các trung tâm đô thị ít. Vì vậy đã không thu hút được các nhà đầu tư trong lĩnh vực dịch vụ thương mại. Trong 2 năm gần đây với sự thay đổi chính sách của Trung Quốc nên lượng khách du lịch của nước này đến Quảng Ninh giảm vì vậy việc đầu tư kinh doanh của ngành Du lịch cũng giảm.

Theo đánh giá của các nhà đầu tư, chất lượng, số lượng nguồn lao động của Quảng Ninh chưa đáp ứng yêu cầu. Nguyên nhân chính là do đặc thù nhiều năm qua ngành công nghiệp lớn nhất của tỉnh là khai thác mỏ phát triển nhanh, mạnh đã thu hút một lực lượng lớn lao động. Theo đà đó các trường đào tạo nghề cũng chủ yếu tập trung vào lĩnh vực này vì vậy lực lượng lao động đã qua đào tạo ở các lĩnh vực ngành nghề khác ít. Việc tuyển dụng lao động từ các địa phương khác gặp khó khăn do chi phí sinh hoạt, ăn ở tại Quảng Ninh cao. Do Quảng Ninh nằm cách xa các trung tâm đào tạo lao động chất lượng cao nên rất khó thu hút được lực lượng này. Chính sự bất cập về cung- cầu lao động đã tạo tâm lý e ngại của nhà đầu tư khi đến đầu tư tại địa bàn.