Nếu ngay từ đầu xã hướng dẫn người dân làm đúng pháp luật và xử lý nghiêm việc chiếm bãi triều trái phép thì đâu dẫn đến tình trạng khó kiểm soát như hiện nay, khi mà người dân đã đầu tư hàng chục triệu đồng vào nuôi trồng mới tìm biện pháp xử lý. Đây là bài học không chỉ cho xã Quảng Phong.
Một ngày đầu tháng 8, chúng tôi đến khu vực thôn 7, thôn 8 và thôn 9, xã Quảng Phong (còn gọi là khu vực Bồ Lồ-Hải Hà) - nơi đang diễn ra tình trạng chiếm bãi triều để nuôi trồng thuỷ hải sản trái phép. Trên đường xuống bãi triều, chúng tôi gặp hàng chục người dân tay xách giỏ, vai vác thuổng đi đào sá sùng và sâu đất trở về. Tại một điểm thu mua hải sản ở thôn 8 có rất nhiều người đang hì hụi chọn và phân loại sâu đất để cân bán. Một phụ nữcho chúng tôi biết: “Ngày hôm nay tôi kiếm được hơn 40 ngàn đồng. Trước đây thì phải được từ 70-80 ngàn đồng”. Sở dĩ thu nhập ít đi, vì bây giờ nhiều người ở các xã khác cũng xuống bãi biển ở đây kiếm sống; một số người dân địa phương thì chiếm hàng chục ha để thả ngao, đã làm thu hẹp diện tích khai thác tự nhiên.
Bồ Lồ hiện có 240 hộ, gần 1.200 nhân khẩu, chủ yếu là người dân tộc Tày đến định cư từ năm 1978. Mặc dù diện tích tự nhiên ở Bồ Lồ chiếm tới gần một nửa diện tích của xã Quảng Phong, nhưng diện tích canh tác nông nghiệp chỉ có 49 ha cấy lúa 2 vụ, 16 ha canh tác 1 vụ lúa và 1 vụ màu. Trình độ canh tác của nông dân còn hạn chế, cộng với hệ thống kênh mương thuỷ lợi nội đồng hầu như không có, vì vậy việc canh tác phụ thuộc chủ yếu vào nguồn nước tự nhiên, dẫn đếnnăng suất không cao. Diện tích rừng và đất rừng rộng hàng trăm ha, nhưng chỉ khai thác tự nhiên, hầu như chưa có mô hình kinh tế vườn-rừng nào thực sự có hiệu quả. Hạn chế về điều kiện phát triển nông-lâm nghiệp, nhưng Bồ Lồ được thiên nhiên ưu đãi hàng trăm ha bãi triều có rất nhiều loại thuỷ sản tự nhiên sinh sống cho giá trị kinh tế cao như: sá sùng, sâu đất, nghêu, ngao, sò với sản lượng tương đối lớn. Từ lâu người dân nơi đây đã sống chủ yếu dựa vào việc đánh bắt tự nhiên từ nguồn thuỷ sản này.
Chuyện bãi triều bị chiếm trái phép bắt đầu từ khi huyện cho phép vài hộ dân khoanh vùng bãi triều để nuôi trồng thuỷ sản. Những hộ này thu hàng chục triệu đồng sau mỗi vụ thu hoạch. Thấy làm ăn được người dân ở nơi khác cũng đến Bồ Lồ để khai thác, nuôi trồng thuỷ sản. Trước tình trạng này, từ đầu năm 2006, gần 70 hộ dân ở Bồ Lồ đã đổ xuống bãi triều, người chiếm nhiều, người chiếm ít, với tổng diện tích gần 80 ha mỗi hộ “cát cứ” một khoảnh rồi ồ ạt mua sắm dụng cụ quây bãi triều lại và nuôi thả con giống.
Chúng tôi đến nhà anh Hà Văn Quý, ở thôn 8 đúng lúc anh đang chuẩn bị ra trông bãi. Anh cho biết, đầu năm nay thấy người ta xuống biển cắm bãi thả ngao, sò, anh cũng rủ 3 người nữa “nhanh chân” xuống chiếm gần 5 ha và đầu tư hơn chục triệu đồng thả trên 1 tấn con giống. Từ đó đến nay, ngày nào cũng thấp thỏm mong ngóng con giống lớn nhanh đến ngày được thu hoạch. Vợ anh đang chuẩn bị đồ cho chồng nói chen vào: “Cả nhà chỉ có vài sào ruộng, mỗi năm thu hoạch 5-6 tạ thóc không đủ cho 6 miệng ăn. Vì vậy khi có người đến rủ nuôi nghêu, sò chúng em cũng bàn nhau liều thử một phen xem sao”. Chúng tôi hỏi vợ chồng anh Quý có biết việc chiếm bãi triều như thế là trái phép không? Anh trả lời: “Bãi triều để không như vậy từ bao đời nay, chẳng ai ngó ngàng gì. Vậy mà nay chúng tôi thấy có lợi bảo nhau đầu tư vào nuôi trồng, những mong có cơ hội xoá đói, giảm nghèo, chính quyền lại ngăn cản, lẽ ra phải khuyến khích, hỗ trợ về vốn, kỹ thuật cho người nuôi”. Được biết, ngày 3-8 vừa qua, nhằm ngăn chặn tình trạng lấn chiếm bãi triều có nguy cơ lan rộng, UBND huyện Hải Hà đã có văn bản yêu cầu các cơ quan chức năng của huyện xem xét xử phạt hành chính mỗi hộ lấn chiếm bãi triều 300.000 đồng; cho phép mỗi hộ dân được sử dụng 1 ha bãi triều để nuôi trồng thuỷ sản trong thời hạn 18 tháng, tính từ ngày 1-7-2006 đến hết ngày 31-12-2007, với yêu cầu sau khi các hộ đã thực hiện xong xử phạt vi phạm hành chính và có đơn cam kết sử dụng đất đúng thời hạn cho phép.
... đến hàng chục ha rừng ngập mặn bị tàn phá
Rừng ngập mặn tại đây chủ yếu là cây sú, một phần mọc tự nhiên, một phần do Hội Chữ thập đỏ tỉnh trồng từ cuối năm 1999 đến nay với tổng diện tích trên 90 ha. Theo số liệu thống kê của Hội Chữ thập đỏ tỉnh, cuối năm 2005 Hội đã bàn giao trên 80 ha sú cho Sở NN&PTNT quản lý. Hàng chục ha rừng ngập mặn ở đây có vai trò rất quan trọng trong việc bảo vệ hàng chục km đê biển, bảo vệ môi trường sinh trưởng cho nhiều loại thuỷ sản ở đây. Ngày 25-7 vừa qua, UBND tỉnh đã có quyết định “Về việc phê duyệt địa điểm xây dựng cụm công nghiệp đa chức năng tại khu vực đảo Hòn Miều và Ghềnh Võ, huyện Hải Hà của Công ty Công nghiệp tàu thuỷ Cái Lân – Tổng Công ty Công nghiệp tàu thuỷ Việt Nam”. Theo đó, mặc dù Bồ Lồ không nằm trong vùng quy hoạch cụm công nghiệp, nhưng rừng ngập mặn Bồ Lồ là vùng đệm có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ môi trường sinh thái cho khu công nghiệp đa chức năng trên. Vậy mà hiện nay tại đây rừng ngập mặn đang bị tàn phá một cách vô tội vạ.
Qua quan sát của chúng tôi, đã có nhiều ha cây sú bị chặt hạ chất đống trên bờ biển; những cây sú bị chặt trụi lủi, trông như bàn chông cắm dưới bùn đâm thẳng lên trời. Nằm trong rừng sú bị chặt phá này có 2 đầm nuôi trồng thủy sản rộng hàng chục ha. Anh cán bộ xã đi cùng cho biết, đó là đầm được huyện cho phép nuôi trồng từ lâu lắm rồi ?! Rừng ngập mặn ở đây không chỉ bị xâm hại để nuôi trồng thủy sản, mà còn bị người dân chặt để làm củi đun. Đến nhà hộ dân nào ở khu vực này cũng thấy chất đống củi sú khô. Anh Hoàng Văn Hếnh ở thôn 8 thản nhiên: “ở đây nhà nào mà chẳng chặt sú để làm củi!”
Lời kết Có thể thấy rằng, việc một số hộ dân ở Bồ Lồ mong muốn phát triển kinh tế từ nuôi trồng thủy sản trên bãi triều là rất chính đáng. Điều đáng nói ở đây là công tác quản lý của chính quyền xã. Nếu ngay từ đầu xã hướng dẫn người dân thực hiện đúng pháp luật và xử lý kiên quyết việc chiếm bãi triều trái phép thì đâu dẫn đến tình trạng khó kiểm soát như hiện nay, khi mà người dân đã đầu tư hàng chục triệu đồng vào nuôi trồng mới tìm biện pháp xử lý. Đây là bài học không chỉ cho xã Quảng Phong.
