Dự án trồng chè tại huyện Đầm Hà được triển khai năm 2002 với mục đích giúp cho người dân nơi đây xoá đói giảm nghèo đồng thời phủ xanh đất trống, đồi núi trọc.
Thế nhưng sau 8 năm triển khai, nhiều đồi chè đang đến tuổi thu hoạch đã bị người dân bỏ hoang gây lãng phí hàng trăm triệu đồng mà nguyên nhân chính vẫn là cây chè chưa mang lại hiệu quả kinh tế cao, thị trường tiêu thụ hẹp... Làm thế nào để cây chè phát triển là bài toán mà huyện Đầm Hà đang tìm lời giải.
Chè đến tuổi thu hoạch nhưng bị người dân bỏ hoang.
Năm 2002, huyện Đầm Hà được UBND tỉnh phê duyệt cho triển khai 2 dự án trồng chè với diện tích 572ha (sau đó điều chỉnh xuống còn 424ha, trong đó dự án chè Tân Bình là 220ha, dự án chè mở rộng 204ha). Với mục tiêu giúp cho người dân có hướng phát triển kinh tế mới nhằm xoá đói giảm nghèo và từng bước làm giàu. Tuy nhiên, sau khi bắt tay vào trồng người dân vấp phải không ít khó khăn do nguồn vốn tự có eo hẹp, năng suất thấp, thị trường tiêu thụ không ổn định.
Gia đình chị Hoàng Thị Giang được đánh giá là hộ tiêu biểu trong việc phát triển cây chè của huyện Đầm Hà với sản lượng thu hoạch khoảng 10 tấn/năm. Tuy nhiên, qua câu chuyện trao đổi với chúng tôi chị vẫn tỏ ra không ít băn khoăn về việc trong thời gian tới có gắn bó với cây chè nữa không? Chị Giang cho biết: “Tính đến thời điểm này gia đình tôi đã gắn bó với cây chè được 10 năm, công việc thì vất vả mà thu nhập chẳng đáng là bao”. Suy nghĩ của chị Giang cũng là ý kiến của hầu hết các hộ gia đình trồng chè nơi đây. Một trong những nguyên nhân làm cho dự án trồng chè của huyện Đầm Hà không phát huy hiệu quả đó là do nguồn vốn người dân phải bỏ ra đầu tư cho 1 ha chè là quá lớn. Để có 1 ha chè đảm bảo đủ điều kiện về diện tích, giống... phải đầu tư trên 30 triệu đồng, thế nhưng nguồn vốn hỗ trợ chỉ có 12 triệu đồng/ha, số tiền còn lại người dân phải bỏ ra trong khi đó hầu hết các hộ gia đình trồng chè đều là người có điều kiện kinh tế khó khăn. Với số tiền bỏ ra quá lớn như thế nhiều gia đình sau khi nhận đất, giống họ chỉ sử dụng hết số tiền được hỗ trợ trồng chè sau đó bỏ không. Điều đó lý giải vì sao hiện nay toàn huyện có khoảng 50ha diện tích chè bị bỏ hoang gây lãng phí một số tiền không nhỏ và chắc chắn con số này có thể còn tăng lên trong thời gian tới. Bên cạnh đó giá thành cho một kg chè tươi đều rất thấp chỉ từ 2.000 đến 3.000/kg, thị trường tiêu thụ hẹp lại không ổn định càng làm cho niềm tin của người trồng chè nơi đây bị lung lay. Nhiều gia đình đã “mạnh dạn” chặt bỏ cây chè để trồng các loại cây ăn quả, lấy gỗ khác.
Qua tìm hiểu được biết khi dự án trồng chè được triển khai, huyện Đầm Hà cũng đã tiến hành cho doanh nghiệp kinh doanh chế biến chè Thuấn Quỳnh có địa chỉ tại huyện Hải Hà xây dựng cơ sở chế biến và tạo điều kiện thuận lợi nhất giúp cho đơn vị này phát triển. Thế nhưng không hiểu vì lý do gì sau khi xây dựng xong nhà xưởng doanh nghiệp này đã “bỏ đi” không hẹn ngày trở lại. Cơ sở chế biến, thị trường tiêu thụ không có, cây chè của huyện Đầm Hà như đứng giữa ngã ba đường chẳng biết đi về đâu! Nhiều hộ gia đình vận chuyển chè xuống huyện Hải Hà để tiêu thụ nhưng giá thành thấp, không đủ cước vận chuyển. Trước thực trạng đó huyện Đầm Hà đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho các cơ sở thu mua, chế biến chè tới đầu tư nhưng cách làm này cũng chỉ thu hút được những cơ sở nhỏ lẻ, làm thủ công. Để khuyến khích người trồng chè không quay lưng lại với cây chè, huyện Đầm Hà cũng có nhiều chính sách ưu đãi như: Miễn tiền thuê đất, giảm 100% lãi suất mua máy chế biến chè... Thế nhưng xem ra cách làm này không tạo được sức hút đối với người dân nơi đây. Nguyên nhân làm cho dự án trồng chè của huyện Đầm Hà không mang lại hiệu quả như mong muốn đó là cách làm chưa phù hợp với điều kiện thực tế, cơ sở hạ tầng không đáp ứng được nhu cầu kinh doanh, chế biến chè khiến cho người dân phải tự “bơi” quá sức mình. Đồng chí Vũ Văn Tí, Trưởng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Đầm Hà khẳng định: “Việc dự án phát triển cây chè nâng cao đời sống cho người dân đã không mang lại hiệu quả như mong muốn. Hiện tại huyện đang tìm cách tháo gỡ từng bước. Tuy nhiên, chúng tôi rất cần sự ủng hộ của chính những người trồng che. Vì trong thời gian tới cây chè vẫn là một trong những cây cho hiệu quả kinh tế cao của huyện”.
Bài toán cho cây chè của huyện Đầm Hà vẫn chưa tìm được lời giải hợp lý, người trồng chè đang hy vọng trong thời gian tới sẽ có nhiều cách làm hiệu quả giúp cho họ yên tâm gắn bó với cây chè.
