Đã từ lâu, trên địa bàn huyện Hoành Bồ vẫn tồn tại một nghịch lý: Người dân sống trong rừng nhưng không có đất rừng để sản xuất. Cuộc sống của họ hoàn toàn phụ thuộc vào nông nghiệp trong khi điều kiện canh tác khó khăn, năng suất cây trồng thấp. Đã bao lâu nay, họ đều có mong muốn được giao đất, giao rừng để sản xuất, góp phần xoá đói giảm nghèo và vươn lên làm giàu. Hơn bao giờ hết mong muốn ấy lại càng trở nên bức thiết khi sản xuất lâm nghiệp đã và đang khẳng định được hiệu quả trong phát triển kinh tế.
Ham quá hoá liều
Cách đây hơn 10 năm, người dân Hoành Bồ còn chưa nhận thức được những ích lợi khi được giao đất, giao rừng. Đầu những năm 1990, nhiều hộ được giao đất trồng rừng đã từ chối không nhận. Đến nay, gần như 100% số hộ trên địa bàn đều có mong muốn được giao đất rừng để sản xuất. Tuy nhiên, phần lớn diện tích rừng của Hoành Bồ lại thuộc vào diện tích rừng phòng hộ, rừng đặc dụng. Chính vì thế, tình trạng người dân sống trong rừng nhưng không có đất rừng để sản xuất đang tồn tại ở nhiều xã của Hoành Bồ. Các xã như Bằng Cả, Đồng Sơn, Kỳ Thượng đều có 100% diện tích rừng nằm trong đất rừng phòng hộ, rừng đặc dụng. Các xã còn lại trên địa bàn cũng có không ít thì nhiều diện tích rừng không được phép giao cho dân. Sống trong rừng nhưng chưa được giao đất rừng sản xuất nên nhiều người dân đã làm liều, tự ý phát các vùng rừng phòng hộ để trồng keo. Mãi đến khi chính quyền các xã tuyên truyền cặn kẽ và mạnh tay xử lý các trường hợp vi phạm thì tình trạng này mới được chấm dứt. Những vi phạm này gần như xảy ra trên tất cả các xã trên địa bàn huyện. Và nổi cộm nhất là ở xã Bằng Cả. Trong khi các xã khác chỉ có lẻ tẻ một vài hộ tự ý lấn chiếm đất trồng rừng thì ở Bằng Cả từ năm 2006 đến nay có gần 100 hộ vi phạm với tổng diện tích lên đến 134 ha. Lý giải cho việc làm của mình, ông Hoàng Văn Hạ (thôn 1, xã Bằng Cả), nói: “Tôi cũng biết tự ý phát rừng của Nhà nước là sai nhưng quả thật là chúng tôi rất mong được có đất lâm nghiệp để trồng rừng. Xã chúng tôi có một số người được giao đất trồng keo, bây giờ được thu hoạch bán rất nhiều tiền. Trong khi đó, chúng tôi làm 6, 7 năm rồi mà cũng chẳng dành dụm được đồng nào. Thấy thế ai cũng ham mà lại không hiểu hết chế độ của Nhà nước nên đi phát rừng. Phát xong chúng tôi cũng trồng keo với hy vọng sẽ được Nhà nước giao cho diện tích đó để sản xuất chứ không phải là phá rừng”.
Ông Lý Trọng Bằng, Chủ tịch UBND xã Bằng Cả, cho biết: “Mặc dù là một xã nông lâm nghiệp nhưng chúng tôi không có rừng. 100% diện tích rừng trên địa bàn xã là rừng phòng hộ hồ Yên Lập. Người dân mong có đất nên mới tự ý lấn chiếm, phát nương trồng keo. Nói thật, xử lý những trường hợp này chúng tôi cũng thấy thương. Tuy nhiên, cái gì là quy định thì tất cả đều phải tôn trọng. Chúng tôi đã tiến hành thu hồi hết những diện tích người dân tự ý lấn chiếm. Chỉ mong sao Nhà nước sớm giao đất giao rừng cho họ”.
Thêm một cơ hội để thoát nghèo
Tiếng là một địa phương có nhiều rừng nhưng trên thực tế, diện tích đất lâm nghiệp để sản xuất do huyện Hoành Bồ quản lý lại rất khiêm tốn. Theo khảo sát mới nhất, hiện nay Hoành Bồ có 64.710 ha đất lâm nghiệp. Trong đó, chỉ có hơn 29.653 ha đất rừng sản xuất. Tuy nhiên, con số này không phải đã được giao hết cho dân mà còn thuộc lâm trường, đất chưa được giao cho dân… Từ trước tới nay, toàn huyện mới chỉ có 10.247 ha đất rừng sản xuất được giao cho dân (tương đương với 2.666 hộ được giao đất giao rừng). Như vậy, với tổng số hơn 9.000 hộ sống trong vùng lâm nghiệp thì Hoành Bồ có chưa đến 1/3 hộ dân được giao đất, giao rừng. Số rừng còn lại trên địa bàn Hoành Bồ được xếp vào rừng phòng hộ và rừng đặc dụng. Điều đáng nói ở đây, không phải toàn bộ hơn 35.000 ha rừng phòng hộ và rừng đặc dụng trên địa bàn Hoành Bồ đều có vai trò xung yếu trong việc bảo vệ nguồn nước, bảo tồn các giá trị tự nhiên. Cũng theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, trong hơn 35.000 ha rừng đặc dụng và rừng phòng hộ thì có thể cắt ra hơn 6.371 ha để chuyển thành rừng sản xuất. Nếu tính trung bình mỗi hộ được giao 6 ha đất rừng để sản xuất thì con số này đã giúp cho hơn 1.000 hộ (gần bằng dân số của 4 xã Kỳ Thượng, Bằng Cả, Hoà Bình và Dân Chủ cộng lại) có cơ hội giảm nghèo và làm giàu.
Trao đổi về vấn đề này với chúng tôi, đồng chí Vũ Ngọc Giao, Bí thư Huyện uỷ Hoành Bồ cho biết: “Khoảng 2-3 năm gần đây, vấn đề giao đất giao rừng cho người dân Hoành Bồ càng trở lên bức thiết vì nhu cầu rất lớn. Nguyên nhân là do người dân đã nhận thấy được hiệu quả của việc trồng rừng. Hiện nay, giá trị của một ha keo sau khi trồng 5-7 năm là 40 triệu đồng. Mặt khác, trình độ dân trí của người dân các xã vùng cao của huyện đã được nâng lên rất nhiều. Họ không chỉ cần đủ ăn mà còn có mong muốn được làm giàu. Và lĩnh vực kinh tế bền vững nhất, phù hợp nhất với họ là trồng rừng”. Ông cũng cho biết để giải quyết vấn đề này, huyện đã tiến hành rà soát, quy hoạch lại 3 loại rừng (đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng và đất rừng sản xuất). Theo đó, huyện đã đề nghị chuyển số diện tích rừng phòng hộ gần khu dân cư và ít xung yếu sang đất rừng sản xuất để giao cho các hộ gia đình quản lý. Đồng thời, một số diện tích rừng khu bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn- Kỳ Thượng đã giao cho dân sản xuất từ trước thành lập Khu bảo tồn cũng chuyển sang rừng sản xuất. Mục đích của việc chuyển diện tích rừng phòng hộ và rừng đặc dụng sang rừng sản xuất là dành thêm quỹ đất cho người dân sống trong các khu vực này có đất để canh tác, phát triển kinh tế, nâng cao đời sống. Hiện nay, UBND huyện Hoành Bồ đang trình UBND tỉnh phê duyệt quy hoạch này.
Theo tính toán của chúng tôi, nếu được giao đất lâm nghiệp, người dân Hoành Bồ có rất nhiều cơ hội để thoát nghèo và vươn lên làm giàu. Với năng suất nông nghiệp như hiện nay, phần lớn người dân ở xã vùng cao của huyện Hoành Bồ chỉ có thể đủ ăn. Ngoài ra, họ không có một nghề phụ nào khác. Nếu được giao từ 5-10 ha rừng/hộ để trồng keo thì sau 5-6 năm, họ sẽ thu được hàng trăm triệu đồng. Ngoài ra, họ còn có thể xen kẽ trồng và khai thác các lâm sản phụ như ba kích, mây, nuôi ong… Đặc biệt, các sản phẩm từ rừng sẽ ngày càng có giá trên thị trường chứ không rơi vào khủng hoảng thừa như các loại cây trồng như vải, nhãn, na… Và như vậy, cơ hội thoát nghèo, làm giàu từ rừng của người dân là rất lớn. Tuy nhiên, thời điểm người dân Hoành Bồ có cơ hội này còn đang chờ các cơ quan cấp tỉnh. Người dân thì mong có đất, có rừng lắm rồi!.
