Hiện nay, Quảng Ninh có 3 Khu kinh tế cửa khẩu là Móng Cái (TP Móng Cái), Hoành Mô - Đồng Văn (Bình Liêu) và Bắc Phong Sinh (Hải Hà). Đây chính là tiền đề quan trọng để tỉnh thúc đẩy hoạt động biên mậu, tăng thu ngân sách cho Nhà nước và góp phần giải quyết tốt các vấn đề an sinh xã hội của các địa phương vùng biên. Tuy nhiên, để thúc đẩy hoạt động của các khu kinh tế cửa khẩu cần phải có các giải pháp điều hành linh hoạt của chính quyền địa phương và các ngành chức năng.
Sau khi các khu kinh tế cửa khẩu được thành lập, Chính phủ đã quan tâm có chính sách ưu đãi cho các khu kinh tế cửa khẩu như đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng giao thông, thuỷ lợi, thương mại, dịch vụ... thúc đẩy một số ngành sản xuất, kinh doanh phát triển, tăng thu cho ngân sách Nhà nước. Tuy đã được Chính phủ, tỉnh quan tâm đầu tư nhưng đến nay kết cấu hạ tầng của các khu kinh tế cửa khẩu còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng được nhu cầu thông thương hàng hoá. Tại khu vực Móng Cái, cơ sở hạ tầng của cửa khẩu Bắc Luân đã xuống cấp, bãi kiểm tra hàng hoá thường xuyên bị quá tải. Khu vực sông Ka Long do lưu lượng tàu, đò qua lại lớn nên thường xuyên bị ách tắc nhất là vào mùa khô gây khó khăn cho công tác vận chuyển hàng hoá xuất nhập khẩu. Bên cạnh đó, hoạt động vận chuyển hàng hoá bằng đường bộ cũng gặp nhiều khó khăn do tuyến đường Hạ Long - Móng Cái đã xuống cấp nghiêm trọng. Công tác quản lý buôn bán qua biên giới còn chồng chéo và trách nhiệm chưa rõ ràng. Cơ chế chính sách chưa đồng bộ đã làm cho hoạt động xuất nhập khẩu ở vùng biên giới chưa đạt hiệu quả như mong muốn. Đến nay, Quảng Ninh chưa có ban quản lý cửa khẩu cấp tỉnh theo quy định mà mới chỉ có các ban quản lý cửa khẩu do các huyện, thành phố quản lý. Do vậy, công tác quản lý cửa khẩu nói chung còn có những hạn chế, nhất là tham mưu đề xuất với tỉnh, với Chính phủ những vấn đề chung liên quan đến các cửa khẩu trên phạm vi toàn tỉnh như công tác quy hoạch, quy định phạm vi, quản lý điều hành...
Xuất nhập khẩu hàng hoá tại cửa khẩu Bắc Phong Sinh (Hải Hà).
Hiện nay, ngoài hai cặp cửa khẩu Móng Cái - Đông Hưng, Hoành Mô - Đồng Tông, các cửa khẩu, điểm thông quan... trên tuyến biên giới bộ vẫn chưa được Chính phủ công nhận bằng văn bản chính thức. Riêng cặp cửa khẩu quốc tế Móng Cái - Đông Hưng đã được hai bên chính thức công nhận còn lại các cặp cửa khẩu, điểm thông quan khác do chưa có sự thoả thuận nên phía Trung Quốc vẫn quản lý các hoạt động theo hình thức trao đổi hàng hoá của cư dân biên giới, theo quy chế cặp chợ biên giới. Điều đó đã gây khó khăn cho hoạt động xuất nhập khẩu và công tác quản lý xuất nhập cảnh. Tại Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái đã hình thành được các phân khu chức năng chủ yếu như khu thương mại (gồm hệ thống chợ, kho tàng, bến bãi...); khu dịch vụ và du lịch (gồm các nhà hàng, khách sạn, bãi biển...) và các khu công nghiệp, khu vui chơi giải trí... Hai Khu kinh tế cửa khẩu Hoành Mô - Đồng Văn và Bắc Phong Sinh cũng từng bước được đầu tư và chủ yếu mới phát triển về thương mại - dịch vụ, nông - lâm nghiệp.
Theo thống kê của Sở Công thương, năm 2008 tổng kim ngạch hàng hoá xuất nhập khẩu qua cửa khẩu biên giới của tỉnh ta với Trung Quốc đạt khoảng 4.070 triệu USD, tăng 27,5% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong đó xuất khẩu đạt 1.249 triệu USD, nhập khẩu đạt 1.074 triệu USD, thu phí dịch vụ tạm nhập tái xuất và kho ngoại quan đạt 1.747 triệu USD. Mặt hàng xuất khẩu sang Trung quốc năm 2008 chủ yếu vẫn là cao su, chiếm tỷ trọng 49% trong giá trị các mặt hàng xuất khẩu. Hiện nay, phần lớn các sản phẩm của các địa phương biên giới như thực phẩm, nông, lâm sản phần lớn cũng được người sản xuất hướng đầu ra là thị trường Trung Quốc và các dịch vụ ở khu vực cửa khẩu. Các mặt hàng nhập khẩu từ Trung Quốc lớn nhất là thép, phôi thép chiếm tỷ trọng 47,2% và phân bón chiếm tỷ trọng 37,9%.
Xuất, nhập khẩu hàng hoá tại Cửa khẩu Ka Long, khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái. ảnh: PV
Mặc dù, hoạt động thông thương tại các cửa khẩu đã tạo thêm việc làm cho người lao động, từng bước nâng cao đời sống dân cư trong khu vực, góp phần thúc đẩy kinh tế của các địa phương biên giới phát triển nhưng để trở thành những vùng kinh tế sôi động rất cần sự điều hành linh hoạt, kịp thời tháo gỡ những bất cập khó khăn trong công tác xuất nhập khẩu tại các khu vực này. Vừa qua, UBND tỉnh đã có quyết định thành lập Ban chỉ đạo hoạt động thương mại biên giới với Trung Quốc do 1 đồng chí Phó Chủ tịch UBND tỉnh làm Trưởng ban, đồng chí Phó Giám đốc Sở Công thương làm Phó Trưởng ban Thường trực và lãnh đạo một số ngành chức năng của tỉnh làm uỷ viên. Ban chỉ đạo sẽ giám sát tình hình xuất nhập khẩu chính ngạch, tiểu ngạch và buôn bán của cư dân biên giới qua các cửa khẩu của tỉnh, hoạt động thương mại của các khu kinh tế cửa khẩu và việc thực hiện những chính sách đối với thương nhân, hàng hoá và cư dân vùng biên giới của tỉnh. Thông qua việc nắm bắt tình hình, ban chỉ đạo sẽ có các giải pháp tháo gỡ kịp thời những khó khăn cho các doanh nghiệp hoạt động xuất nhập khẩu và có những đề xuất, kiến nghị với Chính phủ những vấn đề liên quan. Dự báo hoạt động xuất nhập khẩu trong năm 2009 sẽ gặp rất nhiều khó khăn, vì vậy sự chủ động của các doanh nghiệp làm công tác xuất nhập khẩu cộng với việc điều hành linh hoạt của tỉnh sẽ là đòn bẩy quan trọng để hoạt động xuất nhập khẩu qua các khu kinh tế cửa khẩu của tỉnh hoàn thành kế hoạch đề ra.
